Królestwo Skarlandu

Cytatbp prof. zw. dr net. Juan Bautista della Popoly - "?acina w prawie"

Drodzy ?acy!

Spotykamy si? dzi? w auli Katedry Prawa na pierwszym wyk?adzie obowi?zkowym. Dotyczy? on b?dzie jak?e wa?nego dla prawnik?w j?zyka, czyli ?aciny.

?acina jest w prawie obecna od dawna, bowiem wiele instytucji obecnych w prawie si?ga czas?w prawa rzymskiego, a jak wiadomo – ?acina by?a j?zykiem Rzymian. Owe instytucje, niekt?re w ca?o?ci, niekt?re w formie np. zasad czy og?lnych postulat?w wyst?puj? nadal i s? wyra?ane w j?zyku ?aci?skim lub przez niego okre?lane. R?wnie? w nast?pnych wiekach j?zyk ?aci?ski by? j?zykiem nauki i naukowcy – prawnicy pos?ugiwali si? nim. Dobry prawnik winien pewne ?aci?skie zwroty zna?, a tak?e korzysta? z nich w swojej praktyce zawodowej. ?acina wyst?puje w r??nych ga??ziach i dziedzinach prawa. Zar?wno w postaci ca?ych zda?, sentencji, zwanych paremiami jak i pojedynczych wyraz?w. W toku tego wyk?adu przedstawi? kilkana?cie wybranych paremii i s??w ?aci?skich, a tak?e wyja?ni? ich znaczenie. Przyk?adowe ?aci?skie wyrazy obecne w prawie:

   
• Nasciturus – dziecko pocz?te, lecz nienarodzone (p??d/zarodek)
• Actor – pow?d
• Iudex – s?dzia
• Lex/ius – prawo
• Causa – sprawa/przyczyna/kauza
• Iustitia – sprawiedliwo??
• Reus – pozwany

Przyk?adowe paremie ?aci?skie:

   
• Volenti non fit iniuria / Chc?cemu nie dzieje si? krzywda / Zasada, kt?ra m?wi, ?e je?li kto? dobrowolnie nara?a si? na szkod?, wiedz?c ?e ta szkoda mo?e nast?pi?, to nie b?dzie m?g? wnie?? skargi przeciwko innym stronom. To zasada prawa zobowi?za?, b?d?ca konsekwencj? przyj?cia za?o?enia, ?e strony s? sobie r?wne prawnie, ekonomicznie etc. i dlatego mog? kszta?towa? stosunek prawny bez przymusu, na zasadzie autonomii woli. Ma tak?e znaczenie w procesie cywilnym, gdy? jest podstaw? zasady dyspozycyjno?ci i kontradyktoryjno?ci. Post?powanie powinno by? wszczynane tylko na wniosek strony, nigdy nie z urz?du, a s?d nie powinien nadu?ywa? mo?liwo?ci wprowadzania dowod?w z urz?du.
• Actor sequitur forum rei / Pow?d idzie za s?dem pozwanego / Zasada, wed?ug kt?rej dla rozstrzygni?cia sporu w?a?ciwy jest s?d miejsca zamieszkania b?d? pobytu pozwanego.
• Adoptio naturam imitatur / Przysposobienie (adopcja) na?laduje natur? / Zasada oznaczaj?ca, i? stosunki mi?dzy przysposabiaj?cymi, a przysposobionymi powinny by? ukszta?towane na wz?r stosunk?w mi?dzy naturalnymi rodzicami i dzie?mi. Z tego te? wynika, ?e "na?ladowanie natury" stawia?o wym?g, by adoptuj?cy by? starszy od adaptawanego co najmniej o "pe?n? dojrza?o??".
• Audiatur et altera pars (audi alteram partem) / Nale?y wys?ucha? i strony przeciwnej (Niech b?dzie wys?uchana druga strona) / Zasada prawa procesowego, w my?l kt?rej ka?dej stronie sporu nale?y umo?liwi? wypowiedzenie si? co do kwestii maj?cej znaczenie. Fundamentalna zasada zapewniaj?ca r?wno?? stron.
• Ne bis in idem / Nie mo?na si? procesowa? dwa razy w tej samej sprawie (o to samo) / Po zapadni?ciu prawomocnego wyroku procesowanie si? tym samych os?b w oparciu o ten sam stan faktyczny mija si? z celem i jest niemo?liwe (wp?ywa na to powaga rzeczy os?dzonej – rei iudicatia).
• Clara non sunt interpretanda / To co jasne, nie wymaga interpretacji / Przedmiotem wyk?adni w my?l tej zasady powinny by? te teksty, kt?re s? nieoczywiste, niejasne, zawi?e. Jasne przepisy prawa nie wymagaj? interpretacji.
• Dura lex, sed lex / Surowe (twarde) prawo, lecz prawo / Zasada wyra?a absolutn? supremacj? norm prawa, zgodnie z kt?r? nale?y bezwzgl?dnie stosowa? si? do przepis?w ustawy, niezale?nie od ich uci??liwo?ci oraz konsekwencji dla zobowi?zanego.
• Ei incumbit probatio, qui dicit, non qui negat / Obowi?zek przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto wyst?puje z twierdzeniem, a nie na tym kto tylko zaprzecza / Zasada stanowi?ca, i? ci??ar udowodnienia faktu spoczywa na osobie wywodz?cej z tego faktu skutki prawne (np. w przypadku skargi windykacyjnej – w?a?ciciel musia? udowodni?, ?e przys?uguje mu prawo w?asno?ci.
• Genus perire non censetur / Uwa?a si?, ?e gatunek nie ginie / Zasada dotyczy rzeczy oznaczonych co do gatunku. Zgodnie z t? zasad?
  zniszczenie lub utrata rzeczy oznaczonej co do gatunku nie zwalnia d?uznika
  z obowi?zku ?wiadczenia. D?u?nik w razie zniszczenia rzeczy powinien ?wiadczy? inn?
  rzecz tego samego gatunku.
• Ignorantia iuris nocet / Nieznajomo?? prawa szkodzi / Jedna z podstawowych zasad prawa. Zgodnie z ni?, nie mo?na zas?ania? si? nieznajomo?ci? normy prawnej. W praktyce wyra?a si? ona tym, ?e nikt nie mo?e podnosi?, i? zachowa? si? niezgodnie z norm? dlatego, ?e nie wiedzia? o jej istnieniu.
• In dubio pro reo / W razie w?tpliwo?ci nale?y orzec na korzy?? pozwanego / Zasada prawna, zgodnie z kt?r? w?tpliwo?ci nie daj?cych si? rozstrzygn?? nie mo?na t?umaczy? na niekorzy?? oskar?onego Zasada ta mo?e wyst?powa? w dw?ch odmianach: pozytywnej (polegaj?cej na nakazie rozstrzygania w?tpliwo?ci na korzy?? oskar?onego) i negatywnej (polegaj?cej na zakazie rozstrzygania w?tpliwo?ci na niekorzy?? oskar?onego).
• Nasciturus pro iam nato habetur, quotiens de commodis eius agitur / Dziecko pocz?te, lecz nienarodzone uwa?a si? za urodzone, ilekro? chodzi o jego korzy?ci / W prawie rzymskim stosowano fikcj? prawn?, wed?ug kt?rej "nasciturus" (dziecko pocz?te, lecz nienarodzone) mia? warunkow? zdolno?? prawn?, tzn. m?g? by? podmiotem praw i obowi?zk?w, jednocze?nie sam nie mog?c dokonywa? czynno?ci prawnych. To wszystko jednak?e pod warunkiem, ?e urodzi? si? ?ywy. Ochrona dziecka pocz?tego a nienarodzonego mia?a i ma zastosowanie g??wnie w prawie spadkowym, gdzie dziecko takie mo?e dziedziczy?.
• Nemo idoneus in propria causa / Nikt nie jest odpowiednim s?dzi? we w?asnej sprawie / Nie mo?na obiektywnie oceni? swojego post?powania, dlatego nikt nie powinien rozstrzyga? sprawy, kt?ra go w jaki? spos?b dotyczy. S?dzia musi by? niezawis?y, wi?c nie mo?e by? jednocze?nie stron? sporu i mie? interesu prawnego w rozstrzygni?ciu jej w okre?lony spos?b.
• Nemo plus iuris ad alium transferre potest, quam ipse habet / Nikt nie mo?e przenie?? na drug? osob? wi?cej prawa ni? sam ma / Zasada maj?ca zastosowanie w przypadku pochodnego nabywania praw, np. z?odziejowi nie wolno sprzeda? skradzionego przedmiotu. Zasada zamyka?a bowiem drog? do nabycia prawa w?asno?ci od niew?a?ciciela.
• Nemo pro parte testatus, pro parte intestatus decedere potest / Nikt nie mo?e rozporz?dza? maj?tkiem cz??ciowo przez testament i cz??ciowo bez testamentu / Nie mo?na zapisa? cz??ci maj?tku, a reszty zostawi? dziedzicom ustawowym.
• Nullum crimen sine lege / Nie ma przest?pstwa bez ustawy / Zasada w my?l kt?rej, nie jest przest?pstwem czyn, kt?ry nie by? zabroniony w momencie jego pope?niania. Jedna z najbardziej istotnych zasad prawa karnego, podstawa definicji formalnej przest?pstwa.
• Vim vi repellere licet / Si?? wolno odeprze? si?? / Zasada jest zezwoleniem na obron? konieczn? np. w przypadku pr?by wyzucia z posiadania za pomoc? si?y.