Wyk?ad uzupe?niony i poprawiony przez prof. net. Giovanniego Battist? della PopolyZdanie przekre?lone nie obowi?zuje.Zdanie czerwone jest uzupe?nione i obowi?zuje
W literaturze prawniczej oraz na uczelniach, na kt?rych studiowa?em, spotyka?em si? z rozr??nieniem
?r?de? prawa na dwa: materialne i formalne.
?r?d?a prawa materialne to akty prawne, a wi?c dokumenty wydane przez upowa?niony organ, podpisane i og?oszone. Tak wi?c, do tej grupy ?r?de? prawa zaliczy? nale?y w Pa?stwie Ko?cielnym Rotria chocia?by Bull? Exsurge Domine, ustaw? o obywatelstwie, ustaw? o hierarchii ko?cielnej i tytu?ach honorowych itd. Z kolei
formalnymi ?r?d?ami prawa s? organy uprawnione do wydawania okre?lonych akt?w prawnych:
Signoria Rotryjska, cz?onkowie Kurii Rotryjskiej, Kuria Rotryjska, Ojcowie Soborowi i Patriarcha.
Ca?o?? akt?w prawnych obowi?zuj?cych w danym miejscu i w okre?lonym czasie nazywamy
systemem prawa. Winien on przede wszystkim spe?nia? dwa podstawowe warunki: musi by?
niesprzeczny, czyli ustawy nie powinny sta? ze sob? w sprzeczno?ci, nakazuj?c inne normy post?powania lub inne kary za jeden czyn; musi tak?e by?
zupe?ny, to jest powinien regulowa? wszystko, co wymaga regulacji – nie powinien posiada? luk.
Akty prawne w danym systemie prawa s? uporz?dkowane w
hierarchii. Oznacza to, ?e nie wszystkie akty maj? t? sam? wag? i moc, nie wszystkie te? mog? porusza? dane kwestie. Jedne s? wa?niejsze od drugich. W Pa?stwie Ko?cielnym Rotria hierarchi? akt?w prawnych ustala ustawa zasadnicza, a wi?c Bulla Exsurge Domine w rozdziale I art. 6., w brzmieniu:
CytatArtyku? 6.
(Hierarchia praw)
Prawo Rotrii w hierarchii wa?no?ci stanowi?:
1) Niniejsza Ustawa Zasadnicza;
2) Bulle Patriarchy, Adhortacje Posoborowe;
3) Ustawy Kurii Rotryjskiej;
4) Ratyfikowane umowy mi?dzynarodowe;
5) Dekrety Motu Proprio; Brewe i Dekrety Motu Proprio;
6) Brewe; Rozporz?dzenia Wicekanclerza oraz Prefekt?w Kurii Rotryjskiej;
7) Rozporz?dzenia i Postanowienia; Normy prawa zwyczajowego.
8 ) Normy prawa zwyczajowego.
Co wynika z powy?szej ,,piramidy”?
1.
Ustawa zasadnicza, czyli w naszym wypadku Bulla Exsurge Domine, jest najwy?szym aktem prawnym. ?aden inny akt prawny nie mo?e sta? z nim w sprzeczno?ci, co wynika z
zasady hierarchiczno?ci: ?aden akt prawny hierarchicznie ni?szy nie mo?e sta? w sprzeczno?ci z aktem prawnym hierarchicznie wy?szym. A ?e nie ma akt?w wy?szych od ustawy zasadniczej, tak wi?c KA?DY akt prawny wydany na terenie Pa?stwa Ko?cielnego Rotria musi sta? w zgodno?ci z ustaw? zasadnicz? i w ?adnym razie nie mo?e jej przeczy? swymi zapisami – taki akt jest po prostu niewa?ny. Co wi?cej, zasada r?wnie? g?osi, ?e poszczeg?lne akty prawne czerpi? w pewnym sensie sw? moc obowi?zywania od akt?w stoj?cych wy?ej w hierarchii. Co to znaczy? Ustawy obowi?zuj? obywateli, bo wydane zosta?y na mocy zapis?w w ustawie zasadniczej. Rozporz?dzenia obowi?zuj?, bo wydane zosta?y na mocy danej ustawy itd. Jest to niezwykle logiczne: ustawa zasadnicza okre?la kszta?t najwy?szych w?adz pa?stwowych i np. daje Patriarsze prawo wydawania bulli. Zatem ka?da bulla Patriarchy, niezale?nie od przedmiotu regulacji, wydawana jest na mocy ustawy zasadniczej, bo Patriarcha wydaje j? korzystaj?c z praw, jakie mu daje ustawa zasadnicza. Ustawy wydawane s? tak?e na mocy Bulli Exsurge Domine, gdy? ta w?a?nie bulla daje
Signorii Kurii Rotryjskiej prawo stanowienia ustaw.
2.
Bulle Patriarchy stoj? w hierarchii zaraz pod ustaw? zasadnicz?, a nad ustawami. Jest to precedens w systemach prawnych mikro?wiata i ?wiata realnego. Zwykle monarchowie maj? w najlepszym razie prawy wydawania dekret?w z moc? ustawy, kt?re w hierarchii stoj? wtedy na r?wni z ustawami parlamentu. Rotria odchodzi od tej normy. Akty prawne rangi bulli, wydane przez Patriarch?, stoj? ponad ustawami. Reguluj? one og?lne kwestie, na przyk?ad: kszta?t Dworu Patriarszego. Pe?ni? rol? podobn? do ustaw w systemach prawa pa?stw realnych, np. Rzeczypospolitej Polskiej, tyle, ?e stanowione s? przez Patriarch?, a wi?c monarch?, a nie parlament, a wi?c przedstawicielstwo narodu.
Moc? z?o?onego przez Patriarch? podpisu, dokument zawieraj?cy regulacje dotycz?ce spraw poruszonych na Soborze Powszechnym, czyli Adhortacja Posoborowa, zyskuje przywileje i prawa bulii.
3.
Ustawy Kurii Rotryjskiej stanowione s? przez organ w?adzy ustawodawczej i wykonawczej Pa?stwa Ko?cielnego Rotria. Ich rola w systemie prawa Rotrii podobna jest do bulli, tyle ?e stanowi je rz?d rotryjski, z?o?ony z przedstawicieli obywateli. Obywatele sprawuj? kontrol? nad legislacj? Kurii przez instytucj? weta obywatelskiego.
4.
Ratyfikowane umowy mi?dzynarodowe otrzyma?y rang? ni?sz? ni? ustawy w systemie prawa Rotrii. W wielu mikronacjach nast?puje tu sytuacja odwrotna, krajowe systemy prawa dostosowuj? si? do podpisanych przez dany kraj um?w mi?dzynarodowych.
5.
Dekrety Motu Proprio s? szczeg?lnymi, uroczystymi dekretami Patriarchy. S?u?? przewa?nie to przyznawania godno?ci ko?cielnych, ?wieckich oraz odznacze?.
6.
Brewe maj? t? sam? moc, przy czym brewe s? to kr?tkie dokumenty Patriarsze, zwykle zawieraj?ce nominacje na stanowiska ko?cielne lub dworskie.
7.
Rozporz?dzenia i Postanowienia - rozporz?dzenia wydawane s? przez cz?onk?w Kurii Rotryjskiej, a wi?c: Wicekanlcerza, Prowicekanclerzy, Sekretarza Stanu, Prefekta Sprawiedliwo?ci, Mecenasa Patriarszego, Gonfaloniera Wojsk Patriarszych oraz wszystkich Proprefekt?w, je?li tak? kompetencj? przyznaje im rozporz?dzenie Wicekanclerza. W teorii tego typu akty prawne winny wskazywa? w swej tre?ci akt prawny rangi ustawy, bulli b?d? umowy mi?dzynarodowej, kt?ra upowa?nia do wydania takiego aktu prawnego. W ten spos?b realizowana jest
zasada szczeg??owo?ci: akt prawny wy?szego rz?du reguluje kwesti? og?lnie, akt prawa ni?szego u?ci?la j?. Tak wi?c: tytu?y ko?cielne ustanawia ustawa. Kszta?tuje ona ca?? hierarchi?: Patriarcha, kardyna?, arcybiskup, biskup, prezbiter, diakon. Ale gdyby chciano u?ci?li?, jak winni ubiera? si? kardyna?owie, jak winni ubiera? si? biskupi, jak winna wygl?da? konsekracja biskupia itd. – to winno okre?li? rozporz?dzenie/brewe Patriarchy, wydane na mocy ustawy o hierarchii ko?cielnej i tytu?ach honorowych.
8.
Normy prawa zwyczajowego w pa?stwie takim, jak Rotria, odgrywaj? du?? rol?. De facto akt taki, jak Rytua? Latera?ski nie zosta? ustanowiony ?adn? bull?, ustaw?, brewe, rozporz?dzeniem ani innym aktem prawnym. Z punktu widzenia co? takiego de facto nie istnieje w systemie prawa stanowionego w Rotrii. ALE tradycja, zwyczaj, nakazuje przeprowadza? konsekracje biskupie czy kreacje kardynalskie w spos?b okre?lony w?a?nie przez ?w Rytua?. Jest on wi?c idealnym przyk?adem normy prawa zwyczajowego, kt?re jest stosowane. Prawo takie nie musi by? spisane i ustanowione, ale mo?na si? na nie powo?ywa?. Przyk?adem jest te? np. norma, ?e Kamerling przygotowuje koronacj? Patriarchy, ?e w jego herbie kardynalskim znajduje si? ombrellino - czerwono-???ty parasol umieszczany nad herbem. Ale nie reguluje tego ?aden akt prawny, lecz tradycja. Tak samo tradycja, norma prawa zwyczajowego reguluje ilo?? i kolor chwost w herbach kardynalskim, arcybiskupim itd.
Teraz por?wnajmy ten system prawa Pa?stwa Ko?cielnego z
systemem prawa Rzeczypospolitej Polskiej.
W hierarchii akt?w prawnych stoj? kolejno:
1. Konstytucja;
2. Ratyfikowane umowy mi?dzynarodowe;
3. Rozporz?dzenia, dyrektywy i decyzje Unii Europejskiej;
4. Ustawy i rozporz?dzenia z moc? ustawy;
5. Rozporz?dzenia;
6. Akty prawa miejscowego.
1.
Konstytucja spe?nia w Rzeczypospolitej Polskiej tak? rol?, jak Bulla Exsurge Domine w Pa?stwie Ko?cielnym Rotria: jest wi?c najwy?szym aktem prawnym, aktem prawa fundamentalnego. ?aden akt prawny obowi?zuj?cy na terenie Rzeczypospolitej Polskiej nie mo?e sta? w sprzeczno?ci z Konstytucj?.
2.
Ratyfikowane umowy mi?dzynarodowe maj? moc wi?ksz? ni? ustawy i nie mog? sta? w sprzeczno?ci tylko z Konstytucj?. Oznacza to, i? prawo krajowe dostosowywa? musi si? do norm ustalanych przez traktaty podpisane przez Polsk?, a nie odwrotnie.
3.
Rozporz?dzenia, dyrektywy i decyzje Unii Europejskiej zajmuj? kolejne miejsce w hierarchii. Wynika to ze specyfiki tej organizacji mi?dzynarodowej. Organy w?adzy Rzeczypospolitej Polskiej scedowa?y na organy Unii Europejskiej cz??? swoich uprawnie? do regulowania pewnych kwestii poprzez podpisane z Uni? Europejsk? traktaty akcesyjne. Na ich podstawie Unia Europejska mo?e narzuca? Polsce pewne normy, do kt?rych Polska musi si? stosowa? – co jednocze?nie nie jest ograniczeniem naszej suwerenno?ci, gdy? Polska wst?pi?a do Unii na w?asne ?yczenie, wyra?one poprzez referendum. By?o to zgodne z wol? narodu.
4.
Ustawy i rozporz?dzenia z moc? ustawy zajmuj? w hierarchii kolejne miejsce. Kwestia ustaw jest raczej prosta i powszechnie znana: wydaje je Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w porozumieniu z Senatem Rzeczypospolitej Polskiej, a podpisuje je Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Proces legislacyjny w RP b?dzie przedmiotem osobnego wyk?adu razem z systemem legislacyjnym Pa?stwa Ko?cielnego Rotria. Ciekaw? kwesti? s? za? rozporz?dzenia z moc? ustawy. Wydawa? je mo?e Prezydent RP za zgod? Rady Ministr?w tylko w czasie stanu wojennego i tylko, je?li nie mo?e si? zebra? sejm.
5.
Rozporz?dzenia wydawane s? przez poszczeg?lnych cz?onk?w rz?du i reguluj? kwestie szczeg??owe podleg?e danym resortom. Rozporz?dzeni wydaj? zar?wno poszczeg?lni ministrowie i premier, jak i rz?d jako ca?o??. Rozporz?dzenia wydaje tak?e Prezydent RP i Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji jako ca?o??.
6.
Akty prawa miejscowego to np. uchwa?y Rady Gminy dotycz?ce bud?etu danej gminy na ca?y rok i tym podobne kwestie. Obowi?zuj? one rzecz jasna nie na obszarze ca?ego pa?stwa, a zaledwie na obszarze gminy, kt?rej organy dany akt wyda?y. Oczywi?cie, analogicznie rzecz ma si? z powiatami i wojew?dztwami.