Temat: Obrady konklawe w rycie rotryjskiego prawa kanonicznego.
Autor: ks. mgr Ksawery van Berden, rozprawa doktorska
Promotor: prof. zw. dr hab. net. Franz Ferdinand von Habsburg-Lothringen
Konklawe jest szczeg?lnym zebraniem najwy?szych dostojnik?w ko?cielnych, kt?rych celem jest wy?onienie g?owy Pa?stwa Ko?cielnego, wikariusza Chrystusa, ojca kr?l?w i ksi???t. To szczeg?lnie istotny i prawnie sankcjonowany element ustrojowego funkcjonowania naszego pa?stwa. ?w charakter nadaje mu fakt, ?e sprawy obrad elekcyjnych zawarte zosta?y a? w trzech istotnych dokumentach.
Wst?pne za?o?enia co do rytu i przebiegu konklawe definiuje Bulla Exsurge Domine, stanowi?c o meritum w rozdziale IV. Tam w?a?nie, w art. 17. wprowadzono elementarne za?o?enia dotycz?ce opr??nienia tronu patriarszego. Zgodnie z zapisami ustawy zasadniczej, nast?puje to poprzez dokonanie si? jednego z czterech czynnik?w: zako?czenie sze?ciomiesi?cznej kadencji, zrzeczenie si? w?adzy przez urz?duj?cego Biskupa Rotrii, stwierdzenie ?mierci realnej lub wirtualnej, a tak?e rzeczywiste zdarzenia losowe, uniemo?liwiaj?ce skuteczne pe?nienie w?adzy przez Patriarch?. O ile zapisy pierwszych trzech warunk?w s? jasne i nie dopuszczaj? debatowania co do ich s?uszno?ci, o tyle termin „zdarze? losowych” jest polem do szeroko zakrojonej analizy. Bowiem czy za zdarzenie losowe mo?na uzna? miesi?czn? nieaktywno?? Patriarchy? Lub czy zdarzeniem losowym mo?e by? brak poparcia dla Biskupa Rotrii ze strony niemal wszystkich obywateli? St?d te? ?w przepis jest o tyle niebezpieczny, o ile jego rozumienie nie zostanie sprecyzowane przez aparaty dokonuj?ce doktrynalnej wyk?adni prawa kanonicznego. Nie mniej, po spe?nieniu kt?rego? z czterech wspomnianych przeze mnie warunk?w, kardyna? Kamerling uprawniony jest do wprowadzenia w Stolicy Apostolskiej sediswakancji, a wi?c okresu wakatu urz?du Biskupa Rotrii. Z chwil? og?oszenia opr??nienia tronu, kardyna? interrex uprawniony jest tak?e do sprawowania cz??ci – jak si? okazuje – uprawnie? patriarszych. Mimo, ?e ustawa zasadnicza nie definiuje, jakie to prerogatywy, to szczeg??owe nakre?lenie uprawnie? Kamerlinga znajdziemy w bulli Universi Dominici Gregis, czemu po?wi?c? dalsz? cz??? mojej rozprawy. Analizuj?c w dalszych wyrazach brzmienie Bulli Exsurge Domine nale?y wskaza?, ?e zak?ada ona tak?e dwie drogi wyj?ciowe w przypadku niemo?no?ci sprawowania przez Kamerlinga swoich kompetencji. Pierwsz? z nich jest przej?cie pe?ni uprawnie? przez Dziekana Kolegium Kardynalskiego, drug? za? – scedowanie rzeczonych uprawnie? na najstarszego sta?em kardyna?a. Trzy rozwi?zania, proponowane przez BED na okres „sede vacante” sprowadzaj? si? jednak do wsp?lnego za?o?enia – doprowadzenia do jak najszybszej elekcji nowego Patriarchy. Kamerling ma trzy dni na zwo?anie specjalnego posiedzenia Kolegium, w przeciwnym razie stosuje si? za?o?enia podane przeze mnie w odpowiednio pierwszym i drugim kroku.
Istotnym za?o?eniem, zarezerwowanym jedynie dla obrad konklawe, jest obowi?zek ich zako?czenia poprzez wy?onienie nowego Biskupa Rotrii. Je?liby przeanalizowa? system prawny Pa?stwa Ko?cielnego, praktycznie nie znajdziemy drugiego zgromadzenia hierarch?w ko?cielnych, kt?re nie mo?e zako?czy? si? wcze?niej, ni? dokonane zostan? jego funkcjonale za?o?enia. Jedynie zgromadzenie elektor?w zobowi?zane jest w mocy prawa do realizowania swoich za?o?e? w ten spos?b. Zasadniczymi kanonami niniejszej cz??ci wywodu s? przepisy art. 17-19 BED.
Bardzo og?lnikowe za?o?enia co do istoty konklawe zawiera tak?e Kodeks Prawa Kanonicznego, szczeg?lnie za? kan. 52. wspomnianego prawa. To w?a?nie w nim definicja Kolegium Kardynalskiego rozpoczyna si? od nakre?lenia jego uprawnie? zwi?zanych z elekcj? Patriarchy, o czym ?wiadcz? s?owa: „Kardyna?owie Ko?cio?a Rotryjskiego tworz? szczeg?lne Kolegium, kt?remu przys?uguje prawo wyboru Biskupa Rotrii, zgodnie z postanowieniami specjalnego prawa”. Dalsza cz??? kanonu nak?ada na kardyna??w kilka szczeg?lnych uprawnie? jako kolegialnego organu doradczego g?owy pa?stwa. Bardzo wa?ny przywilej, tym razem zwi?zany z urz?dem Dziekana Kolegium Kardynalskiego, zak?ada zapis kan. 55 CIC. Nadaje on bowiem przewodnicz?cemu Kolegium mo?liwo?? wyniesienia do godno?ci biskupiej kandydata wybranego spoza grona elektor?w, kt?rych nie otrzyma? wcze?niej nominacji episkopatu. Uprawnienie to jest o tyle unikatowe, ?e nawet Kamerling, w drodze zapis?w bulli UDG nie posiada takiej prerogatywy. Na tym jednak?e ko?cz? si? wa?niejsze regulacje Kodeksu Prawa Kanonicznego w zakresie przeprowadzania konklawe.
Niniejsza rozprawa by?aby niewiele warta, gdyby nie zwr?cenie uwagi na swoist? konstytucj? konklawe, kt?r? jest wspominana przeze mnie wcze?niej bulla Universi Dominici Gregis. Ustanowiona przez Ojca ?wi?tego Aleksandra III po zako?czeniu obrad I Zwyczajnego Zgromadzenia Synodu Biskup?w aby uregulowa? kwestie zwi?zane z elekcj? Biskup?w Rotrii. Artyku? pierwszy UDG stanowi ugruntowanie zapis?w BED w kwestii terminologii „sede vacante” i podstawowych za?o?e?. Prze?omowego znaczenia nabieraj? dopiero kolejne przepisy, bowiem nie znajdziemy ich w ?adnej innej regulacji. Zgodnie z art. 2 z chwil? obwieszczenia przez Kamerlinga opr??nienia tronu patriarszego, z mocy prawa nast?puje dymisja wszystkich urz?dnik?w Kurii Rotryjskiej oraz Dworu Patriarszego. Wyj?tkiem jest funkcja Kamerlinga, rzecz jasna, a tak?e Gonfaloniera Patriarszego, aby zapewni? bezpiecze?stwo wewn?trzne i zewn?trzne pa?stwa na czas dysput Kolegium. O ile z?o?enie Gonfaloniera z urz?du nie jest normowane, o tyle dymisja Kamerlinga nast?puje z chwil? dokonania wyboru przez kolegium elektor?w. O dziwo, zapis ?w stosuje si? jedynie w przypadku Kamerlinga, nie za? przyk?adowo Dziekana Kolegium, kt?ry r?wnie? jest podmiotem uprawnionym do sprawowania w?adzy w okresie „sede vacante” na zasadach okre?lonych w BED.
Istotnym elementem ca?ego systemowego ustroju konklawe jest zapis art. 3 ust. 1 UDG, kt?ry m?wi, ?e: „Na czas sediswakancji Kamerling przejmuje wszelkie prawa w?adzy wykonawczej z wykluczeniem mo?liwo?ci nadawania i odbierania obywatelstwa, nadawania i odbierania godno?ci Ko?cielnych i ?wieckich”. W odr??nieniu bowiem od Bulli Exsurge Domine nie jest to za?o?enie, ?e interrex sprawuje wszystkie uprawnienia patriarsze, lecz jasne okre?lenie, kt?re uprawnienia z w?adzy Biskupa Rotrii Kamerlingowi przys?uguj?. Istotnym zapisem, charakteryzuj?cym fundamentalne za?o?enie funkcjonowania urz?du interrexa jest ust. 2 wspomnianego przeze mnie art. 3. Czytamy w nim bowiem, ?e celem, jaki przy?wieca dzia?alno?ci Kamerlinga, winno by? jedynie doprowadzenie do stworzenia takich warunk?w, kt?re umo?liwi? kardyna?om jak najszybsz? elekcj? Patriarchy.
W dalszych artyku?ach bulli Universi Dominici Gregis znajdziemy uwarunkowania dotycz?ce fabularnego i funkcjonalnego przebiegu konklawe. Opisano w nich zasady, w rozumieniu kt?rych kardyna? Kamerling zwo?uje obrady Kolegium, natomiast wy??czne prawo ich prowadzenia powierzone zosta?o Dziekanowi kolegium elektor?w. Aby tradycji sta?o si? zado??, art. 5 ust. 2. nak?ada na purpurat?w bezwzgl?dny obowi?zek zaniechania jakichkolwiek kontakt?w ze ?wiatem zewn?trznym. Bardzo istotnym zapisem jest regulacja, ?e kardyna?om zabrania si? aktywno?ci na wszystkich forach mikro?wiata na czas obrad konklawe, ale tak?e i przede wszystkim – komunikowania za pomoc? komunikator?w, w tym tak?e internetowych. ?w przepis jest o tyle istotny, ?e w ?adnym innym pa?stwie wirtualnym nie znajdziemy r?wnie wyra?nego obostrzenia, nak?adanego na obywateli. Naruszenie zakazu aktywno?ci na forach wirtualnych, a tak?e stosowania komunikator?w internetowych (np. Gadu-Gadu, Skype etc.) sprowadza? mo?e na elektor?w konsekwencje, kt?rych jednak UDG nie charakteryzuje. Przepisy tego samego artyku?u sprowadzaj? na purpurat?w obowi?zek zachowania w tajemnicy wszelkich informacji zwi?zanych z przebiegiem konklawe. Bulla Universi Dominici Gregis wyr??nia jednak dwa wyj?tki, kt?rych nie obowi?zuje zakaz komunikowania ze ?wiatem zewn?trznym. S? to kardyna? Kamerling – jedynie w zakresie sprawowania zarz?du nad pa?stwem i w trosce o jego bezpiecze?stwo, a tak?e kardyna? Dziekan – w zakresie informowania spo?eczno?ci o fazach przebiegu obrad, a tak?e by do publicznej wiadomo?ci poda? wynik ka?dego z przeprowadzonych g?osowa?.
Artyku? 6 bulli UDG spe?nia rol? szczeg?lnie fabularn?, okre?laj?c mo?liwo?ci i tryb prowadzenia g?osowa? w trakcie konklawe. Mimo, ?e s? to zapisy czysto-klimatyczne, jak mo?emy je umownie nazwa?, to zawieraj? jednak pewne zobowi?zania. Dla przyk?adu, zar?wno inspiracja, adoracja, scrutinium jak i akces podaj? wi?kszo?? kwalifikowan? 2/3 dla wy?onienia kandydata. Jak ?atwo dostrzec, w przypadku konklawe nie stosuje si? wi?kszo?ci zwyk?ych ani wi?kszo?ci bezwzgl?dnych. Jedyn? form? jest regu?a wi?kszo?ci kwalifikowanej. Tym samym, UDG nie podaje, kt?ry z organ?w kompetentny jest do obrania drogi g?osowania, dlatego przypuszcza? nale?y, ?e decyzyjno?? w tej kwestii przys?uguje Dziekanowi Kolegium Kardynalskiego. Dotychczas jednak?e nie wiadomo, jak? form? g?osowania preferowano podczas wszystkich 19. rotryjskich konklawe. Jest to element przebiegu obrad, a wi?c obj?ty ?cis?? tajemnic? na mocy przepis?w bulli Universi Dominici Gregis.
[/quote]