Temat: Organy kontroli pa?stwowej i ochrony prawa w Rzeczypospolitej Polskiej
Autor: dr Ksawery van Berden, przew?d habilitacyjny
I. Najwy?sza Izba Kontroli
Najwy?sza Izba Kontroli jest najwy?szym organem kontroli pa?stwowej, podlegaj?cym bezpo?rednio Sejmowi. Na jej czele stoi prezes NIK-u, powo?ywany przez Sejm za zgod? Senatu na sze?cioletni? kadencj?.
Prezes NIK-u posiada immunitet, dzi?ki kt?remu nie mo?e by? poci?gni?ty do odpowiedzialno?ci karnej, zatrzymany lub aresztowany bez zgody Sejmu, z wyj?tkiem uj?cia go na gor?cym uczynku lub je?li jest to koniecznie dla prawid?owo?ci toku post?powania.
Do kompetencji Najwy?szej Izby Kontroli nale?y badanie legalno?ci, gospodarno?ci, rzetelno?ci i celowo?ci dzia?a? organ?w administracji pa?stwowej, Narodowego Banku Polskiego, legalno?ci, gospodarno?ci i rzetelno?ci samorz?du terytorialnego, a tak?e legalno?ci i gospodarno?ci podmiot?w gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystuj? one ?rodki publiczne.
NIK podejmuje dzia?ania na wniosek Sejmu oraz jego organ?w, Prezydenta RP, Prezesa RM oraz z w?asnej inicjatywy. Do obowi?zk?w NIK-u nale?y tak?e przedk?adanie Sejmowi m.in. analizy wykonania bud?etu pa?stwa, informacji o wynikach prowadzonych kontroli oraz coroczne sprawozdanie z dzia?alno?ci Izby.
II. Rzecznik Praw Obywatelskich
Rzecznik Praw Obywatelskich to jednoosobowy urz?d, kt?ry stoi na stra?y praw cz?owieka i obywatela. Powo?uje go Sejm za zgod?
Senatu na pi?cioletni? kadencj?. Jest niezale?ny od innych organ?w i odpowiada tylko przed Sejmem.
III. Prokuratura
Prokuratura stanowi cz??? aparatu pa?stwowego, kt?rego zadaniem jest strze?enie praworz?dno?ci, ?ciganie przest?pstw i sprawowanie funkcji oskar?yciela w rozprawach s?dowych. Jej struktura w wi?kszo?ci wypadk?w pokrywa si? ze struktur? s?d?w powszechnych, dlatego wyr??niamy:
1) Prokuratury rejonowe,
2) Prokuratury okr?gowe (sprawuj? nadz?r nad prokuraturami rejonowymi),
3) Prokuratury apelacyjne (sprawuj? nadz?r nad prokuraturami okr?gowymi).
Na czele krajowego aparatu prokuratury stoi Prokurator Generalny, powo?ywany przez Prezydenta RP spo?r?d kandydat?w zg?oszonych przez Krajow? Rad? S?downictwa i Krajow? Rad? Prokuratury. Rady zg?aszaj? po jednym kandydacie na to stanowisko.
Prokuratorowi Generalnemu podlegaj?:
1. Prokuratury powszechne (rejonowe, okr?gowe i apelacyjne),
2. Prokuratury wojskowe:
a) Prokuratura garnizonowa,
b) Prokuratura okr?gu wojskowego,
c) Naczelna Prokuratura Wojskowa (Naczelny Prokurator Wojskowy jest zast?pc? Prokuratora Generalnego).
Krajowa Rada Prokuratury jest instytucj? stoj?c? na stra?y niezale?no?ci prokurator?w. W jej sk?ad wchodz? m.in. Minister Sprawiedliwo?ci, Prokurator Generalny, przedstawiciel Prezydenta RP, czterech pos??w, dw?ch senator?w oraz 16 przedstawicieli r??nego rodzaju prokuratur. Do zada? KRP nale?y m.in.:
1. Opiniowanie projekt?w akt?w normatywnych dotycz?cych prokuratury,
2. Wybieranie kandydata na stanowisko Prokuratora Generalnego,
3. Rozpatrywanie i ocenianie kandydatur do pe?nienia stanowisk prokuratorskich oraz przedstawianie Prokuratorowi Generalnemu wniosk?w o powo?anie prokurator?w.
IV. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji
Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji ro organ konstytucyjny, z?o?ony z 5 cz?onk?w, z kt?rych dw?ch powo?uje Sejm, dw?ch Prezydent RP i jednego Senat na sze?cioletni? kadencj?. Na czele Rady stoi przewodnicz?cy, kt?rego KRRiT wybiera ze swojego grona.
Do zada? KRRiT nale?y w szczeg?lno?ci:
1) Powo?ywanie rad nadzorczych w telewizji i radiofonii publicznej,
2) Udzielanie zezwole? na dzia?alno?? komercyjnych stacji radiowych i telewizyjnych,
3) Stanie na stra?y wolno?ci s?owa i prawa do informacji,
4) Rozdzielanie ?rodk?w pochodz?cych z abonamentu radiowo-telewizyjnego,
5) Kontrola dzia?alno?ci nadawc?w w granicach okre?lonych ustaw?,
6) Opiniowanie projekt?w akt?w prawnych dotycz?cych radiofonii i telewizji.
Wyk?ad przygotowano przy pomocy zbior?w naukowych wydawnictwa C.H. Beck. i OPERON