WYK?AD V: Epoka ?elaza
Autor: Basilio Calabrese
Z up?ywem lat ludzko?? wpad?a na kolejny pomys?. Wynaleziono ?elazo – jeszcze twardszy i jeszcze doskonalszy surowiec. Mimo ?e epoka ta zacz??a si? tak dawno temu, trwa do dzi? (w sensie historycznym). Je?li wzi?? pod uwag? sens archeologiczny, sko?czy?a si? ona w XIII wieku.
W j?zyku dawnych cywilizacji s?owo ?elazo oznacza?o metal z nieba. U Sumer?w s?owo urudu-a-bar znaczy dos?ownie mied? z nieba.
Wi?kszo?? twierdzi, ?e metalurgia narodzi?a si? u Hetyt?w oko?o XV wieku p.n.e. Na samym pocz?tku ?elazo by?o surowcem bardzo cenionym i po??danym, tote? wykonywano z niego przedmioty codziennego u?ytku i ozdoby. ?elazo powoli wypiera?o przedmioty tworzone z br?zu. Widz?c lepsz? jako?? nowego surowca, odchodzono od starej metody br?zu. Zauwa?ono, ?e bro? jest bardziej wytrzymalsza, a wi?c mo?na by?o jej u?ywa? wi?cej ni? tylko w jednej bitwie.
Epoka ta pojawi?a si? na r??nych terenach w r??nym czasie. Cywilizacja, kt?ra posiada? ju? bro? wykonan? z ?elaza (miecze, topory, groty, a tak?e zbroje) mia?a wi?ksz? przewag? nad ludami, kt?re tkwi?y jeszcze w epoce br?zu. Do tego dochodzi?y czasami umiej?tno?ci oraz taktyka armii, kt?re na danym obszarze by?y nieznane.
Po XII wieku ?elazo dotar?o do Egiptu, a nast?pnie do Mezopotamii. Z czasem pojawi?o si? tak?e na ziemiach Iranu. Szczeg?ln? uwag? temu surowcowi po?wi?ci? Hammurabi. To w?a?nie w Babilonii korzystano z ?elaza na znacznie wi?ksz? skal?, ni? na innych terenach. W ko?cu w pierwszych stuleciach naszej ery, ?elazo pojawi?o si? w Azji, a dok?adniej w Chinach (200 r. n.e.) i w Japonii (300 r. n.e.)
W Europie w tym czasie dominowa?o kilka okres?w:
a) halsztacki (750 – 400 r. p.n.e.)
b) late?ski (400 r. p.n.e. – pocz?tek naszej ery)
c) rzymski (pocz?tek naszej ery – 2. po?owa IV wieku)
d) w?dr?wek lud?w (2. po?owa IV w. – 2. po?owa VI w.)
e) wczesno?redniowieczny (2. po?owa VI w. – XIII wiek)
Cywilizacje Ameryki i Australii dowiedzia?y si? o istnieniu ?elaza dopiero, gdy ich tereny zaj?li europejscy kolonizatorzy.
Informacje dodatkowe
(http://www.gutenberg.czyz.org/grafika/10/r1015.gif)
/?: http://www.gutenberg.czyz.org/
(http://www.gutenberg.czyz.org/grafika/10/r1016.gif)
/?: http://www.gutenberg.czyz.org/
(http://www.gutenberg.czyz.org/grafika/10/r1017.gif)
/?: http://www.gutenberg.czyz.org/