Królestwo Skarlandu

Temat wyk?adu: "Zale?no?ci historyczno-kulturowe".

I. WPROWADZENIE.

Pr?buj?c zrozumie? zjawiska zachodz?ce w przyrodzie, staramy si? zaobserwowa? czynniki je wywo?uj?ce i okre?li? ich wp?yw na przebieg procesu. Analizuj?c na przyk?ad rozw?j ro?liny, bierzemy pod uwag? rodzaj gleby, nas?onecznienie terenu, klimat i wiele innych. Pozwala nam to na opisanie zale?no?ci pomi?dzy poszczeg?lnymi czynnikami, a samym przebiegiem rozwoju ro?liny oraz na wyci?gni?cie stosownych wniosk?w. Mo?emy w ten spos?b ustali?, kt?re z czynnik?w daj? efekty pozytywne z naszej perspektywy, a kt?re wr?cz przeciwnie.

Zbudowany powy?ej model teoretyczny mo?emy z ?atwo?ci? przenie?? na grunt bardziej zwi?zany z naszym wydzia?em, a wi?c histori?. Jak za chwil? udowodni?, pewne odkrycia w architekturze wp?ywa?y znacz?co na rozw?j historii, za? sama historia odciska?a pi?tno na architekturze. Oczywi?cie nale?y pami?ta?, i? jest to swego rodzaju system naczy? po??czonych, kt?re wzajemnie na siebie oddzia?uj?, zatem rozpatrywa? mo?emy wp?yw jednego czynnika na drugi i odwrotnie. Nale?y r?wnie? u?wiadomi? sobie, i? dla zaw??enia dziedziny naszych rozwa?a? pomijamy wiele, by? mo?e istotnych, aspekt?w dzia?alno?ci cz?owieka, kt?re wp?ywaj? zar?wno na histori?, jak i sztuk? oraz architektur?.

II. PRZE?OMOWE ODKRYCIA ARCHITEKTURY i ICH WP?YW NA HISTORI?.

1. Droga.
Nikt chyba nie wyobra?a sobie istnienia cywilizacji bez dr?g. S? one niezb?dne do ?atwego i szybkiego transportu ludzi i produkt?w, co jest przecie? podstaw? funkcjonowania zorganizowanej spo?eczno?ci. Pomimo, ?e na co dzie? tego nie dostrzegamy, to jednak drogi stanowi? niemal podstaw? poprawnego funkcjonowania ?wiata ludzi. Ten Etruski wynalazek, zaabsorbowany przez Staro?ytnych Rzymian da? im w swoim czasie przewag? nad reszt? ?wiata. I cho? w basenie Morza ?r?dziemnego kr?low? transportu by?a marynarka, to nagle okaza?o si?, ?e posiadanie dobrego systemu dr?g da?o Rzymowi niebanaln? przewag? nad pozosta?ymi kulturami. Mi?dzy innymi dlatego Republika, a p??niej Imperium mog?o podbija? kolejne tereny i utrzymywa? je w pos?usze?stwie, ?e posiada?y system dr?g umo?liwiaj?cy nie tylko handel i podr??e, lecz przede wszystkim szybkie transportowanie du?ych oddzia??w wojskowych. Jak wiadomo szybciej idzie si? po brukowanej ulicy, ni? cho?by po ??ce; trudniej tak?e o z?amanie nogi, urwanie ko?a, czy cho?by zgubienie.

2. Osada.
Cz?owiek, podobnie jak inne zwierz?ta lubi otoczenie innych przedstawicieli swojego gatunku. Nie jest to pragnienie bezzasadne. W grupie ?atwiej znale?? po?ywienie oraz obroni? si? przed niebezpiecze?stwami. Jako, ?e nikt nie jest samowystarczalny, ani doskona?y w ka?dej dziedzinie od zawsze ludzie w?drowali w grupach. Z pocz?tku by?y to jednak grupy z??czone ze sob? wi?zami krwi, a wi?c rodziny, czy jak kto woli: klany. W momencie jednak, gdy poszczeg?lne klany zacz??y si? ze sob? ??czy? w wi?ksze grupy, powsta?o spo?ecze?stwo: plemi?, czy jakkolwiek je nazwiemy. Im wi?ksze stawa?y si? te grupy, tym trudniej by?o je sprawnie przemieszcza?. Zatem gdy dochodzi?o ju? do ??czenia poszczeg?lnych klan?w, musia?o tak?e doj?? do ustanowienia siedziby. Oczywi?cie musia?o to zosta? poprzedzone osi?gni?ciem umiej?tno?ci uprawiania roli i hodowli zwierz?t, a wi?c dokona? musia? si? prze?om znany jako zmiana koczowniczego trybu ?ycia na osiad?y.

Osada dawa?a jeszcze wi?ksz? ni? grupa mo?liwo?? obrony. Skupia?a w sobie bowiem nie tylko wiele ludzi, ale najcz??ciej r?wnie? zabezpieczenia w postaci budowli: palisady, mury, twierdze - wszystko co mog?o zabezpieczy? przed atakiem wi?kszej ilo?ci zwierz?t, czy innym plemieniem. Zapewnia?a r?wnie? wi?ksze bezpiecze?stwo gospodarcze: mo?na by?o sk?adowa? tam bezpiecznie du?e ilo?ci ?ywno?ci, mog?ce starczy? na d?ugie okresy suszy lub nieurodzaju. Osada by?a wi?c w stanie wytworzy? wi?cej, ni? potrzebowa?a, co stanowi?o okazj? i przyczyn? powstania handlu. Handel zmusi? do konkurencji, a ta z kolei wymog?a dalszy rozw?j i ulepszanie swoich towar?w i technik ich wytwarzania. Na poz?r zwyczajna rzecz: osada, kt?ra zapewnia?a minimum bezpiecze?stwa, stworzy?a nie tylko komfortowe warunki dla cz?owieka, lecz tak?e pozwoli?a na jego dalszy i dynamiczny rozw?j.

3. Most
Mo?liwo?? przekraczania rzek, nie wydaje si? dzi? ?adn? szczeg?ln? zdolno?ci? - wszyscy robimy to na co dzie?. Warto jednak dostrzec, jak wielka to umiej?tno??. Dzi?ki niej mo?emy i?? dalej, a zwyk?y akwen wodny nie stanowi przeszk?d dla ekspansji. Nie bez przyczyny osady budowano nad rzekami, kt?re dawa?y nie tylko sta?y dost?p do wody, lecz tak?e zabezpieczenie. Przez bardzo d?ugi okres czasu rzeki, zw?aszcza te wi?ksze stanowi?y dla cz?owieka barier? nie do przej?cia. Ka?da konnica, zostanie zatrzymana przez rzek?, nawet je?li posiada ona ?odzie. Ch?d, zw?aszcza ko?ski, jest znacznie bardziej dynamiczny i niespodziewany, ni? cho?by szybko p?yn?ca ??d? wios?owa. Wszelka bro? miotaj?ca potrafi bowiem zatrzyma? p?yn?ce ?odzie, a wi?c jedynie przy du?ej ilo?ci wojsk i przy niewyobra?alnych stratach, mo?liwe by?oby sforsowanie osady od strony rzeki.

Najprawdopodobniej rzymianie znale?li spos?b przekraczania rzek, a to dzi?ki wynalazkowi ?uku w budownictwie. Przeobrazili oni geometryczn? koncepcj? w architektoniczne zjawisko, dzi?ki u?yciu ceramiki i cementu.

3.1. Most na ?odziach.
Szczeg?lnym przyk?adem mostu jest most na ?odziach. Na jego konstrukcje sk?ada si? szereg ustawionych poprzecznie ?odzi z??czonych ze sob?, z po?o?on? na nich k?adk?, kt?ra umo?liwia przej?cie na drugi brzeg. Z takiego w?a?nie rozwi?zania skorzysta? kr?l W?adys?aw Jagie??o pod Czerwi?skiem w trakcie trwaj?cej wojny z zakonem krzy?ackim. Twierdzi si?, ?e decyzja ta zmieni?a bieg wojny i umo?liwi?a zwyci?stwo wosjk sprzymierzonych pod Grunwaldem. Przej?cie na drug? stron? Wis?y by?o mo?liwe w niewielu miejscach w ci?gu jej biegu, co wi?za?oby si? zapewne z wielotygodniowym op??nieniem wyprawy. Za? dzi?ki zastosowaniu mostu na ?odziach uda?o si? przyspieszy? marsz wojsk.

4. Kanalizacja.
S? ludzie, dla kt?rych jednodniowy brak ciep?ej wody w mieszkaniu jest niemal?e ko?cem ?wiata. O ile jednak obiektywnie da si? bez takiego luksusu ?y?, to chyba nikt z nas, a zw?aszcza mieszka?cy blokowisk, nie wyobra?aj? sobie d?ugotrwa?ego wy??czenia kanalizacji. Cho? ludzko?? zna inne budowle po?wi?cone za?atwianiu potrzeb fizjologicznych, to jednak ich u?ywanie w XXI wieku wydaje si? fars?. Wychodki, bo o nich mowa, stanowi?y przed er? kanalizacji g??wne miejsce, w kt?rym proces trawienia znajdowa? sw?j koniec. Nie wydaje si? to niczym nadzwyczajnym, przecie? znamy takie miejsca np.: z koncert?w, czy imprez, b?d? szlak?w g?rskich. Warto jednak wspomnie?, ?e w ?redniowieczu tego typu ubikacje budowane by?y niestety zbyt blisko uj?? wody, co skutkowa?o cz?stym ich ska?eniem. To za? prowadzi?o do licznych chor?b i epidemii, o kt?rych wi?kszo?? z nas s?ysza?a na lekcjach historii. Oczywi?cie nie by? to jedyny problem wynikaj?cy z tej niedogodno?ci. Gdy dzi? bierzemy k?piel, b?d? myjemy naczynia, brudna woda sp?ywa gdzie? rurami i znika, jednak?e przed powstaniem system?w kanalizacyjnych wszystkie te brudy l?dowa?y za oknem. ?atwo wi?c sobie wyobrazi?, jak ?atwo mo?na by?o spotka? si? z nieprzyjemn? "k?piel?" oraz jak wygl?da? musia?y ulice miast. Honore de Balzac opisuje w jednym ze swoich dzie? ulice paryskie, jako miejsce wiecznego smrodu i brudu. I cho? ju? w staro?ytno?ci Rzymianie i Egipcjanie opracowali sposoby transportowania wody na du?e odleg?o?ci, to ich pomys?y nie by?y implikowane w p??niejszych latach.

?atwo wi?c stwierdzi? wobec powy?szego, ?e banalny na poz?r pomys? usuwania nieczysto?ci sta? si? powodem zar?wno wzrostu higieny, a przez to ?ywotno?ci, jak i czysto?ci w miastach.

III. WYDARZENIA HISTORYCZNE KSZTA?TUJ?CE PORZ?DEK ARCHITEKTONICZNY.

1. Dyfuzja kulturowa jako skutek ekspansji.
?wietnym przyk?adem dyfuzji kulturowej, czyli przenikania, s? podboje najwybitniejszego stratega i dow?dcy w dziejach cywilizacji europejskiej, a wiec Aleksandra Wielkiego, kt?ry panuj?c nad Grecj? i Macedoni? w??czy? w sk?ad swojego imperium r?wnie? Persj?, Egipt. Spowodowa?o to przenikanie si? tych kultur, czego dowodem mo?e by? chocia?by fakt, ?e historiografia zapami?ta?a moment panowania Aleksandra, jako przej?cie z epoki klasycznej do hellenistycznej.
Jednak?e bardziej widocznym i cz??ciej przytaczanym przyk?adem jest chocia?by sprawa grecko-rzymska. Silniejsza militarnie i politycznie Republika Rzymska podbi?a z czasem tereny greckie. Jednak?e na polu kultury proces by? odwrotny - to greckie wzorce zwyci??y?y nad rzymskimi i zosta?y przez Rzymian zaimplementowane. Podobie?stwa, pomimo wielu r??nic, s? zauwa?alne nawet dla laika.

3. Ekspansja religii chrze?cija?skiej.
Wraz z post?puj?c? ewangelizacj? kolejnych lud?w Europy rozszerza?a si? cywilizacja europejska zbudowana na podstawie prawa rzymskiego, greckiej kultury i chrze?cija?skiej moralno?ci. Jako, ?e jedn? z fundamentalnych zasad chrze?cija?stwa jest szerzenie, g?oszenie wiary, wraz z ni?, przedostawa?y si? do innych kultur tak?e i pozosta?e dwie sk?adowe naszej cywilizacji. W ten spos?b sztuka Wiking?w, S?owian, Bryt?w, zosta?a zast?piona europejskimi wzorcami. Dowodem na to s? liczne roma?skie, gotyckie i p??niejsze budowle, budowane wed?ug tych samych zasad. W momencie przyj?cia przez Mieszka I chrztu w 966 roku, zmieni?a si? nasza architektura - miejsca kultu zmieni?y si? gaj?w na katedry, budownictwo drewniane zosta?o zast?pione murowanym, etc.

4. Sob?r Trydencki.
Wreszcie dobitnym i sztandarowym przyk?adem wp?ywu historii na architektur? i sztuk?, mo?e by? sprawa reformacji. Gdy w 1517 roku za spraw? Marcina Lutra Europa stan??a w ogniu reformacji, Ko?ci?? Katolicki znalaz? si? nad przepa?ci?. Kolejne kraje opowiada?y si? przeciwko Rzymowi, co grozi?o jego kompletnym upadkiem. Aby temu zapobiec i by odwr?ci? skutki zniszcze? wywo?anych reformacj?, postanowiono o zwo?aniu Soboru Trydenckiego w roku 1545. Opr?cz licznych efekt?w teologicznych i politycznych, na kt?rych omawianie nie jest to dobre miejsce, przyni?s? on tak?e nowy pr?d w sztuce - barok. By? on ide? przyci?gni?cia do katolicyzmu poprzez znaczny kontrast wzgl?dem ub?stwa protestantyzmu. Bogate zdobienia i liczne elementy dekoracyjne mia?y zachwyca? i przyci?ga? wiernych na powr?t do Ko?cio?a Katolickiego.

IV. WNIOSKI.

Konkluzja powy?szego wywodu, mo?e si? zamkn?? w s?owach Platona "nic nie dzieje si? bez przyczyny". Jakkolwiek niezwi?zane wydawa? si? mog? dzia?ania in?ynier?w, projektant?w i budowniczych z aktualnymi wydarzeniami w ?wiecie i odwrotnie, nale?y pami?ta?, ?e zwi?zek mi?dzy tymi rzeczami zachodzi. Nie zawsze da si? on zauwa?y? i czasem jego udowodnienie wydaje si? demagogicznym wywodem szale?ca, jednak?e nale?y pami?ta?, ?e ?wiat, to tak na prawd? system naczy? po??czonych, gdzie jak wiadomo, wystarczy zmiana jednego parametru, by wp?yn?? na ca?y uk?ad. Stanis?aw Noakowski w swym dziele "O stylach w architekturze", pisa? tak: "Architektura, jak ka?da sztuka, jest najdoskonalszym zwierciad?em, w kt?rym odbija?a si? epoka tworz?ca j?, i z szcz?tk?w jej nawet mo?na ?atwo odgadn?? stopie? materialnej i moralnej kultury tych, kt?rzy j? do ?ycia powo?ali."