CytatUniwersytet Rotrii
Instytut Architektury
Praca Magisterska
Autor: x. Guliano Montini
Promotor:prof. Cesare Francesco de Medici
Temat: Miasto idealne w architekturze renesansu
1. Miasto idealne jako za?o?enie z dziedziny sztuki
Miasto idealne to za?o?enie z dziedziny projektowania urbanistycznego, ca?o?ciowe planowanie osiedli ludzkich podporz?dkowane czynnikom gospodarczym, spo?ecznym i politycznym oraz nierzadko wywiedzione z wyobra?e? estetycznych.
Za?o?enie miejskie o charakterze stricte idealnym mia?y dopiero nowo?ytne koncepcje (miasta idealne pr?bowano stworzy? ju? w p??nym ?redniowieczu, nawet w staro?ytnej Grecji). Drog? torowa? im traktat Leone Battista Albertiego w?oskiego malarza, poety, filozofa, kartografa, muzyka i architekta, cz?onka Akademii Plato?skiej, przedstawiciela humanistycznego nurtu w?oskiego renesansu. ?w traktat nazywa si? „De re aedificatoria, libri decem”. Warto zwr?ci? tu uwag? na fragmenty, kt?re znalaz?y si? w X ksi?dze (powsta?a ona oko?o 1450 roku), a mi?dzy innymi stwierdzenie „[...] zwr??my uwag? na budowle publiczne, z kt?rych najwa?niejsz? i najg??wniejsz? jest miasto, a raczej, je?li mo?na si? tak wyrazi?, okolice miasta”. Autor uto?samia tutaj ze sob? to co p??niej zosta?o nazwane urbanistyk? i architektur? publiczn?, poniewa? opieraj? si? one na podobnych kryteriach. Podobnie jak Witruwiusz, do kt?rego si? bardzo cz?sto odwo?ywa?, radzi? jak powinno wygl?da? i by? ukszta?towane miasto zw?aszcza pod wzgl?dem praktycznym jak i pod wzgl?dem estetycznym. Zaskakuj?cym faktem jest jednak to, i? nie uj?? tego w systematyczn? teori?. W odr??nieniu od swoich „rywali” , nie przyj?? jednego „idealnego” planu miasta. Jak sam powiada? „kszta?t miasta i spos?b rozplanowania jego cz??ci powinien si? zmienia? w zale?no?ci od miejsca jego po?o?enia”.
2. Trud architekt?w w dziele stworzenia idea?u miasta
Wszyscy najwi?ksi architekci ju? od dawien dawna trudzili si? nad utopijnymi planami miasta idealnego. Przyk?adem takiego artysty jest sam Leonardo da Vinci. Co wa?ne to nie architekci w?oskiego odrodzenia wymy?lili idea? miasta, a ju? sam Platon z Hippodamosem z Miletu wysnuwali ju? takie plany i pomys?y.
(http://bi.gazeta.pl/im/fotomon/bloxlite/f640x640/16/76/907c3508c9.jpg)
Plan koncepcji Jeana Jaquesa Moll’a miasta dla stu tysi?cy os?b
3. Cele i projekt Miasta idealnego
G??wnymi celami Miasta idealnego by?o:
1. Zapewnienie dobrego transportu,
2. Po?o?enie nad rzek? dla wi?kszej higieny
3. Zabudowanie miasta powinno by? na dw?ch niezale?nych od siebie poziomach: poziom ni?szy, kt?ry s?u?y do obs?ugi jakiejkolwiek dzia?alno?ci, za? poziom wy?szy s?u?y szlachcie i mieszcza?stwu aby bez przeszk?d mogli porusza? si? po mie?cie,
4. Wybudowanie dobrego systemu odprowadzania i utylizacji nieczysto?ci, kt?re zapewniaj? higien?,
5. Szeroko?? ulic powinna stanowi? co najmniej po?ow? wysoko?ci przyleg?ych pa?ac?w,
6. Pi?kno takiego miasta, powinno by? symbolem jego funkcjonalno?ci.
Renesansowe miasto powinno by? projektowane na planie istnie symetrycznym, kt?ry nie ma wiele wsp?lnego ze struktur? kszta?towan? przez bie??ce potrzeby miejskiego ?ycia. Wszystkie budynki takowego miasta maj? klasyczne elementy: arkady oraz kolumnady. Co ciekawe takie miasto by?o odwzorowaniem miasta z Biblii, a mianowicie grodu z Ksi?gi Apokalipsy ?w. Jana Aposto?a.. Idea takiego miasta ow?adn??a umys?ami malarzy i architekt?w w renesansie. Byli oni po prostu wniebowzi?ci sztuk? miast idealnych. Sam Filarete napisa? ksi??k? pod tytu?em „Trattato di architettura”, w kt?rej zamie?ci? ponad 200 rysunk?w dotycz?cych urbanistyki i miejskich budowli. Przez wiele os?b ksi?ga ta zosta?a nazwana „najg?upsz? ksi??k? jak? do tej pory napisano”. Te o?mieszaj?ce ksi??k? Filarete s?owa wypowiedzia? znany architekt Giorgio Vasari, kt?ry sam eksperymentowa? we Florencji z tym samym co Antonio di Pietro Averlino, a wi?c z d?ugimi ulicami i perspektyw?.
Za podstawow? wad? takich miast uznaje si? bardzo cz?sto wyst?puj?c? alternatyw?: albo zachowanie cech „idealno?ci”, albo wi?kszy, a wr?cz du?y rozw?j aglomeracji.
(http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Piero_della_Francesca_-_Ideal_City.jpg/400px-Piero_della_Francesca_-_Ideal_City.jpg)
Obraz przedstawiaj?cy projekt miasta idealnego.
Wa?nym elementem projektowania miasta by?o pierwotne narysowanie go od pocz?tku na czystej kartce tak zwana "tabula rasa". Pierwszy taki projekt wykona? w po?owie wieku XV florenty?czyk Filarete. Naszkicowa? ten plan na pro?b? Sforz?w z Mediolanu. Niestety, ale los by? okrutny i miasta o nazwie Sforzinda nie uda?o si? nigdy wybudowa?. Jak nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o pieni?dze. Sforza nie da? ani grosza na zrealizowanie plan?w tego miasta.
4. Przyk?ady Miast idealnych w Europie
Mo?na wymieni? kilka przyk?ad?w miast idealnych w renesansie. Oto najwa?niejsze z nich:
Zamo?? - Polska
Palma Nova - W?ochy
Zamo??
(http://bi.gazeta.pl/im/fotomon/bloxlite/f640x640/19/76/905af6ba97.jpg)
Renesansowy plan Zamo?cia w Polsce.
Jednym z przyk?ad?w miasta idealnego jest Zamo??. Miejsce to zosta?o zaprojektowane od podstaw przez w?oskiego architekta Bernardo Morando. Jego my?l o tym grodzie by?a bardzo dziwna. Chcia? on bowiem zaprojektowa? Zamo?? na „planie cz?owieka”. Bernardo przyje?d?aj?c do Polski mia? 30 lat, a wi?c by? jeszcze m?ody. Widzimy tu jednak miasto w planie siatki charakterystyczne dla lokacji miasta na prawie niemieckim. Mo?na te? powiedzie?, ?e szalonemu architektowi uda?a si? sztuka takiego planu. Mo?emy wyr??ni? tutaj, na przyk?ad g?ow? jako Pa?ac Zamoyskich od kt?rego odchodzi przecinaj?cy kwadratowy rynek kr?gos?up ulicy Grodzkiej. Dalej mo?na spostrzec serce jako wie?a ratuszu. Mo?na, wi?c rzec ?artobliwie „A gdzie kr?te uliczki jako kiszki?”.
Palma Nova
(http://bi.gazeta.pl/im/fotomon/bloxlite/f640x640/60/76/9085fcdd4e.jpg)
Projekt miasta Palma Nova we W?oszech
Kolejnym przyk?adem miasta idealnego w renesansie mo?e by? w?oskie Palma Nova. Zosta?o ono zaprojektowane przez w?oskiego architekta i teoretyka Vincenzo Scamozziego. Jest to ten sam architekt, kt?ry w 1615 roku wyda? traktat w Wenecji „Dell’idea dell’architettura universale”, w kt?rym przedstawi? opis tego radialnego miasta. Miasto to robi niewiarygodne wra?enie na zwiedzaj?cych. Regularno?? dziewi?cioramiennej gwiazdy jest nie tyle co symbolem wyrazistego pi?kna, ale tak?e i dobrej funkcjonalno?ci. Mo?na tu ujrze? tak?e ogromny mur obronny, charakterystyczny dla miast idealnych we W?oszech. Przez ?rodek ka?dego ramienia przebiega prosta ulica prowadz?ca bezpo?rednio do ka?dego domostwa, ale i do usytuowanego na ?rodku placu ratusza. Mo?na tu dostrzec prost? form? renesansowych kamienic wygl?daj?ca jeszcze pi?kniej kiedy szerokie ulice zapewniaj? jej otwart? przestrze? i ?wiat?o. Mo?na te? ?mia?o powiedzie?, ?e miasto wygl?da jak pi?knie ukszta?towany i uformowany p?atek ?niegu.
Miasta idealne by?y tworzone tak?e w innych cz??ciach Europy. Na jej p??nocy wybitny przedstawiciel okresu renesansu, czy jak kto woli odrodzenia Albrecht D?rer, naszkicowa? projekt planu miasta idealnego w tym regionie. Narysowa? on wizj? miasta zupe?nie odbiegaj?c? od reali?w renesansu we W?oszech, mimo i? wywodz? si? one w?a?nie stamt?d. Przy jego kszta?towaniu da? pierwsze?stwo nie obronno?ci, jak by?o to w projektach w?oskich, lecz funkcjonalno?ci. Nie mia?o ono odpowiednika w ?wczesnych teoriach i znacznie wyprzedza epok?. Zarys tego miasta nawi?zywa? bowiem do Niebia?skiej Jerozolimy z charakterystycznymi dwunastoma bramami. Najwa?niejszy punkt za?o?enia stanowi? rynek z olbrzymim ratuszem. Jego centralny charakter by? dodatkowo podkre?lony poprzez ?rodkowe ulice wychodz?ce z rynku, wskazuj?ce cztery strony ?wiata, symboliczny punkt styku owych osi znajdowa? si? w?a?nie w przestrzeni ratusza.
W tym samym czasie projekt?w powstawa?o znacznie wi?cej. Nie spos?b tu o wszystkich wspomnie?, ale ?al tu nie powiedzie? o wybitnym architekcie Francesco di Giorgio Martinim. Napisa? on bowiem „Traktat o architekturze cywilnej i militarnej” w kt?rym postuluje on, aby miasto by?o wr?cz odbiciem cudownego mechanizmu cia?a ludzkiego (podobne pogl?dy g?osi? tak?e projektant Zamo?cia)
Te i jeszcze inne projekty pozwoli?y na stworzenie miast idealnych w renesansie.
5. Podsumowanie
Miasta idealne nie s? wcale takie „idealne” jak mog?oby si? wydawa?. Bardzo cz?sto przysparza?y wiele problem?w architektom i ich mieszka?com. Niewiele cz??ci takiej architektury renesansu przetrwa?o do dnia dzisiejszego. Mo?na rzec, i? by?y one powodem k??tni wielu architekt?w. Oni sami byli nie ma?o razy obiektem drwin, a ich dzie?a by?y wy?miewane na oczach ca?ego ?wiata.