CytatUNIWERSYTET ROTRII
Katedra Architektury
ROZPRAWA PROFESORSKA
Temat pracy: Charakterystyka styl?w gotyckich w Europie Zachodniej.
Autor: dr Cesare Francesco kardyna? de Medici
Promotor: -
Z pocz?tkiem XI wieku w Europie nadal kr?lowa? styl roma?ski nieudolnie czerpi?cy z wzorc?w antycznych, stopniowo jednak rozpocz?? si? proces odchodzenia od surowych form oraz nadmiernej prostoty. By?o to nieuniknione, gdy? miasta, jak i wsp?lnoty monastyczne stawa?y si? coraz bogatsze i ufne we w?asn? pot?g? oraz w?adz?. Przepa?? pomi?dzy budowlami roma?skimi (stosunkowo skomplikowanymi), a arcydzie?ami sztuki gotyckiej mo?e wydawa? si? wielka. Niemniej jednak niekt?re obiekty reprezentuj? etap po?redni rozwoju stylu ostro?ukowego. Ostatni? faz? (schy?kow?) rozwoju gotyku by? flamboyant. Wyst?powa? g??wnie we Francji, a cechowa?a go drobiazgowo??, nadmiar detali i rze?b.
Szczeg?lnie interesuj?cym przypadkiem dojrzewaj?cego gotyku mo?e by? opactwo Saint Denis (?wi?tego Dionizego) pod Pary?em, stanowi?ce przez wieki ostoj? feudalizmu francuskiego (tak zwanego Ancien r?gime). Mnogo?? sarkofag?w kr?l?w chowanych tutaj przez ca?y okres istnienia monarchii nadaje wn?trzu niepowtarzalny wygl?d. Konstrukcja gmachu jest typowo roma?ska, za? p??niej przer?bki nanosz? elementy gotyckie. We wn?trzu cechy pierwotne budynku pozostaj? czytelne, chocia? zastosowano tutaj na szerok? skal? sklepienia krzy?owo-?ebrowe.
(http://d.wiadomosci24.pl/g2/ce/af/db/181876_1297445178_3f07_p.jpeg)
Gotyk to co? wi?cej ni? zmiana estetyczna stylu wznoszenia budowli, dokona?a si? w?wczas prze?omowa zmiana ludzkiego my?lenia oraz sposobu postrzegania ?wiata. Architekci eksperymentuj?c przez lata doszli do dojrza?o?ci tego stylu: ostre ?uki rozk?ada?y ci??ar sklepienia, system przyporowy (sklepienia krzy?owo-?ebrowe, ?uki) przenosi? go na zewn?trz budynku, co pozwala?o pi?? si? konstrukcji ku g?rze - dzi?ki temu ?ciany mog?y by? cie?sze, a kolumny smuklejsze. Po zniwelowaniu grubo?ci mur?w (pozbawionych funkcji no?nej) umieszczano w nich dekoracyjne, witra?owe okna. Wn?trze ko?cio?a nie by?o ju? przestrzeni? mroku, a sta?o si? miejscem, gdzie arty?ci mogli wyrazi? siebie w bardzo kunsztowny spos?b, oddaj?c tym samym ho?d Bogu Stworzycielowi. Malowid?a przedstawia?y sceny typowo religijne (najcz??ciej S?d Ostateczny oraz ognie piekielne). Kamieniarze przeganiali si? w tworzeniu coraz bardziej wymy?lnych gargulc?w, pinakli, czy iglic.
Styl gotycki zakorzeni? si? w Europie na przestrzeni wiek?w, lecz w ka?dym regionie rozwija? si? w rozbie?nych kierunkach. Szczeg?lnie specyficzny jest odmiana francuska, za? naj?atwiej opisa? j? na przyk?adzie Katedry Notre Dame w Pary?u. Budowa tego obiektu rozpocz??a si? w 1163, za? sko?czy?a do?? p??no, bo w 1215 roku. We wznoszenie tej?e ?wi?tyni zaanga?owane by?y pokolenia robotnik?w, co mia?o konsekwencje dla ostatecznego kszta?tu ko?cio?a. Niezwykle lekka i zwiewna konstrukcja jest zas?ug? mistrz?w w fachu kamieniarskim. Na pierwszy rzut oka gmach wydaje si? prosty i symetryczny, jednak po g??bszym przyjrzeniu si? dostrzegamy ?ywio?owy charakter dekoracji. Trzy arkadowe portale z wyrze?bionymi ?wi?tymi i anio?ami zapraszaj? wiernych, aby weszli do Domu Boga. Pomi?dzy dwoma wie?ami (symbolizuj?cymi d?onie z?o?one do modlitwy) znajduje si? niezwykle rozpoznawalna rozeta (witra? w kszta?cie okr?gu). Wewn?trzne eksplozje koloru by?y nowo?ci? w XIII wiecznej Francji, niemniej jednak szybko przyj??y si? i okaza?y wielkim sukcesem.
(http://tekstovi-pesama.com/g_img2/0/n/212319/notre%2520dame%2520de%2520paris-7.jpg)
Anglicy jako wyspiarze wiele element?w architektury gotyckiej zaczerpn?li z oddzielonej kana?em La Manche Francji. Na przestrzeni wiek?w wykszta?ci?y si? tam dwie odmiany stylu ostro?ukowego. Pierwsza z nich to Decorated Style, kt?r? om?wi? na przyk?adzie katedry w Exeter. Wzniesiona na pocz?tku XII wieku, p??niej dwukrotnie przebudowywana, przy wykorzystaniu wszystkich dotychczasowych osi?gni?? w dziedzinie konstrukcji architektonicznej. Planowe u?ycie ?uk?w przyporowych pozwoli?o na zastosowanie smuk?ych kolumn, dzi?ki czemu przeprute oknami ?ciany mog?y pi?? si? w g?r? oraz podtrzymywa? misterne sklepienia wachlarzowe (gdzie wygi?te ?ebra sp?ywaj? wachlarzowato na jedn? podpor?).
(http://giznet.pl/wp-content/uploads/katedra-wExeter.jpg)
Druga tendencja to Perpencicular Style, za? charakteryzuje j? bardzo szerokie czerpanie z gotyku francuskiego, lecz z powszechnym zastosowaniem popularnego w Anglii sklepienia wachlarzowego. Styl ten cechowa?a bardzo bujna dekoracyjno?? budynk?w ze strony zewn?trznej oraz wewn?trznej. Bardzo trafny przyk?ad budynku w tej?e tendencji stanowi kaplica King's College w Cambridge, kt?r? wznoszono do?? d?ugo, bo zacz?to w 1466, a zako?czono w XVI stuleciu. S?awne na ca?y ?wiat s? witra?e, zaliczane do najpi?kniejszych jakie kiedykolwiek powsta?y. Opr?cz okien fenomenem budowli jest niespotykany nigdzie indziej kontrapunkt mi?dzy strzelistymi pionami a delikatnym "rozrostem" sklepienia.
(http://www.favaliant.co.uk/wp-content/gallery/king-college-chapel/kings-college-chapel-5.jpg)
Kolejna lokalna odmiana stylu gotyckiego wykszta?ci?a si? w Italii oraz Niemczech. Niemniej jednak w obu pa?stwach zosta?y wyra?ne pozosta?o?ci roma?skiego, gdy? nie w smak by?o adaptowa? cesarzowi oraz ksi???tom mod? francusk?. Chocia? tamtejsi architekci starali si? zachowa? odmienno?? to ch?tnie korzystali z osi?gni?? s?siad?w w dziedzinie sklepie?, gdy? pozwala?a na podniesienie dach?w wy?ej.
Ko?ci?? Santa Croce (?w. Krzy?a) we Florencji, wznoszony w latach 1254-1422 zosta? zbudowany na planie litery "T". Jego wysokie nawy oraz kaplice wsparte s? na smuk?ych kolumnach i ostrych ?ukach, chocia? we wn?trzu przewa?a?a surowo?? i prostota (pozosta?o?ci roma?skie). W p??niejszym czasie dostosowany do stylu renesansowego.
(http://4.bp.blogspot.com/-cIflKlzJ3Ps/T2oZaYWFbYI/AAAAAAAAAgM/pj5msrJWz3k/s1600/basilica-santa-croce.jpg)
Katedra w Kolonii stanowi po?yteczne przypomnienie, ?e niemieccy architekci gotyku, ale jest ona raczej wyj?tkiem ni?e regu??. Bardziej typowe w Rzeczy by?y ko?cio?y halowe, kt?rych boczne nawy mia?y t? sam? (b?d? bardzo zbli?on? wysoko??), co nawa g??wna. We wn?trzu powstawa?a w ten spos?b rozleg?a i rozbrzmiewaj?ca g?uchym echem przestrze?.
Podsumowuj?c, gotyk dominowa? w architekturze ?redniowiecznej wypieraj?c styl roma?ski. Z tego ponadnarodowego kierunku opr?cz g??wnego nurtu wykszta?ci?y si? odmiany lokalne: francuska, angielska, niemiecka, czy w?oska. Ka?da z nich r??ni?a si? pewnymi elementami, niemniej jednak wszystkie opiera?y si? na tych samych tezach oraz by?y ukierunkowane w wi?kszo?ci przypadk?w na sztuk? sakraln?. Gotyk przetrwa? w Europie Zachodniej do schy?ku ?redniowiecza, kiedy to arty?ci zaczynali przywi?zywa? wi?ksz? uwag?, do tego co ludzie ani?eli, co boskie.