Barok
1. Rys historyczny.Do zrozumienia ka?dej z epok, potrzebna jest znajomo?? pod?o?a historycznego. Bez tego nie b?dziemy wiedzie?, czemu Barok w przeciwie?stwie do statecznego, spokojnego i harmonijnego Renesansu uwydatnia chaos, dysproporcj? i dynamik?. Z czego to wynika?
Zar?wno w sztuce, literaturze i architekturze da si? zauwa?y? antagonizm kolejnych epok- stateczny romanizm, dynamiczny gotyk, nast?pnie stateczny renesans, dynamiczny barok, nast?pnie stateczny klasycyzm, potem dynamiczny romantyzm etc. Jednak?e Barok mia? jeszcze jedn? cech? charakterystyczn?- przepych. Nigdy dot?d i nigdy p??niej nie spotkamy si? z tak? ilo?ci? ozd?b, z?oce? i kosztowno?ci. M?wiono w?wczas o l?ku przed pustk?. Dlaczego?
Barok przypada na wiek XVI, XVII i XVIII, a wi?c lata w kt?rych Ko?ci?? Katolicki doznaje roz?amu na katolicyzm i protestantyzm. Zwo?any zostaje w?wczas Sob?r w Trydencie (1545-1563), kt?rego zadaniem jest walka z reformacj?, a raczej naprawa jej skutk?w. Tak na prawd? epoka, kt?ra mia?a powsta? (tj. barok) by?a w sumie narz?dziem powo?anym przez wspomniany sob?r. Uznano, ?e prosty biedny ch?op czy mieszczanin, wchodz?c do ?wi?tyni kapi?cej z?otem zachwyci i jednocze?nie przestraszy si? pot?g? Boga, dla kt?rego to wszystko zosta?o wzniesione, wzbudzi szacunek i boja?? bo?? oraz doceni si?? Ko?cio?a, kt?ry by? na tyle bogaty i pot??ny by m?c co? takiego zbudowa?. Dochodzi tu wa?ny element uk?adanki, mianowicie fakt, ?e ko?cio?y protestanckie by?y skromne i surowe w formie, pro?ci ludzie mogli wi?c uzna?, ?e tamta wiara jest jakby s?absza, gorsza, mniej udolna, mniej boska. Bowiem wszystko co boskie, kojarzy si? z najlepszym, a najlepsze to (w?wczas) bogate.
Wa?ny jest r?wnie? fakt, ?e wiek XVII pogr??y? Europ? (Polsk? tak?e) w licznych wojnach. Wtedy to odbywa si? powstanie Chmielnickiego, Potop Szwedzki, Wojna 30-letnia, ekspansja Turk?w na Europ? i obl??enie Wiednia, wojny Polsko-Rosyjskie i wiele innych. ?ycie sta?o si? wi?c pe?ne niepokoj?w o jutro- wojna i ?mier? czai?y si? co chwila. Mo?na wi?c uzna?, ?e ucieczka do przepychu, by?a pr?b? nadania temu prawdopodobnie kruchemu i kr?tkiemu ?ywotowi maksymalnego wyd?wi?ku. Przypuszczam, ?e ludzie nie b?d?cy pewni jutra, chcieli ?y?, jakby ten dzie? by? ich ostatnim. By? mo?e chcieli ?udzi? si? bezpiecze?stwem, kt?re mia?o im da? w?a?nie bogactwo. Olbrzymi wp?yw odegra?y r?wnie? przemiany w Europie, mianowicie d??enie do absolutyzmu. Wielu w?adc?w, jak kr?lowie Francji, Szwecji, Danii, czy Cesarze ?wi?tego Cesarstwa, umacniali swoj? w?adz?, czyni?c j? blisk? boskiej. By pokaza? swoj? pot?g? i bogactwo, uciekali si? wi?c do "obsypywania" z?otem swoich rezydencji.
2. Etymologia nazwy i g??wne cechy epoki.Barrueca w j?zyku portugalskim oznacza bogate zdobienia stolarskie na meblach lub per?? o nieregularnych, dziwnych kszta?tach. Prawdopodobnie to s?owo jest ?r?d?em nazwy epoki baroku. Z samej wi?c nazwy wynika, ?e okres ten musia? by? nasycony bogactwem.
Horror vacui (?ac. l?k przed pustk?) jest to jedna z cech tw?rczo?ci barokowej. Objawia si? wype?nianiem ka?dej wolnej powierzchni w budowli poprzez freski, p?askorze?by, z?ocenia czy innego rodzaju dekoracje, maj?ce na celu wype?nienie pustki.
Dynamizm, czyli ukazywanie postaci w ruchu, sprawianie wra?enia ?e budowle "pn? si? w g?r?". Zauwa?alny w nieregularnych kszta?tach wyko?cze?.
Arty?ci barokowi bardzo cenili i dbali o
symetri?, poprzez wyd?u?anie korpus?w i osi g??wnych budynk?w. Dominowa?y budowle na rzucie prostok?ta i na planie centralnym. Wykszta?ci? si? w?wczas typ podmiejskiej w?oskiej willi. Istotn? innowacj? w budownictwie by?o zrezygnowanie z systemu amfiladowego i wprowadzenie du?o praktyczniejszego rozwi?zania polegaj?cego na rozmieszczaniu pomieszcze? po jednej lub obu stronach korytarz (tzw. system korytarzowy). Du?? uwag? przywi?zywano r?wnie? o przemy?lanego wytyczania osi komunikacyjnych, dlatego barok jest okresem pot??nego rozwoju my?li urbanistycznych.
Monumentalizm przejawia? si? w tym, ?e budowle przyt?acza?y ogromem formy i dekoracji.
Dramatyzm zauwa?amy zw?aszcza w sztuce, gdzie ukazany jest zawsze punkt kulminacyjny danego wydarzenia.
3. Wp?yw baroku na kultur? i sztuk?.Ponad 100 lat Baroku odcisn??o pi?tno w kulturze i sztuce europejskiej. Przede wszystkim sprawi?o, ?e przez d?ugie lata p??niej ludzie stronili od nadmiernego przepychu szukaj?c raczej harmonii. Z drugiej jednak strony umocni?o pewien pogl?d na sztuk?, tak ?e nawet dzi? buduje si? w zbli?onym do baroku gu?cie (np.: Sanktuarium w Licheniu). Barok sam w sobie budzi r??ne odczucia - jedni si? nim zachwycaj?, inni si? go brzydz?. Niezale?nie jednak od subiektywnych odczu? i nastroj?w widza, nale?y wzi?? pod uwag? cel w jakim powsta? ten nowy kierunek i zastanowi? si? czy spe?ni? swoje zadanie. Ot?? mo?na jasno stwierdzi? ?e tak. Adresat, czyli wsp??czesny barokowi, niewykszta?cony i zacofany ch?op czy prosty mieszczanin zareagowa? w?a?ciwie- zatrwo?y? si? ogromem tego wszystkiego co widzia?. Nawet dzi?, gdy ludzie rzek?oby si? wykszta?ceni i ?wiatli wchodz? w progi np.: Wersalu, nie mog? odm?wi? mu ogromu,zatrwa?aj?cej pot?gi i niezwyk?o?ci tych, kt?rzy to budowali. To budzi wielki respekt dla minionych czas?w, kt?re mimo wielu k?opot?w i zmartwie? potrafi?y zaowocowa? takim bogactwem i przepychem. Wra?enie pot?guje z pewno?ci? fakt, ?e wsp??czesna architektura ma by? przede wszystkim praktyczna, tania, bezpieczna, a nie pi?kna, jak to by?o kiedy?. By? mo?e to powoduje "g??d pi?kna", co przejawia si? zachwytem nad tymi "per?ami".
Wyk?ad dodatkowy:
"Przyk?ady budowli barokowych"
1. Architektura sakralna.Jedn? z pierwszych i najbardziej znanych budowli barokowych jest
ko?ci?? Il Gesu w Rzymie. Zaprojektowa? go Giacomo da Vignola, ucze? Micha?a Anio?a. Fassada jest podzielona na dwie kondygnacje i bogato dekorowana gzymsami i pilastrami oraz tr?jk?tnymi i p??kolistymi frontonami. Nowo?ci? s? esownice, kt?re ??cz? doln? i g?rn? cz??? fasady, zakrywaj?c jednocze?nie dachy nad kaplicami.
(http://4.bp.blogspot.com/_XyR4SOk1164/SAoRsrd1iII/AAAAAAAAAc4/swMA2ncC4mk/s640/script3.jpg)
Pierwszym polskim ko?cio?em budowanym w nowym stylu by?
Ko?ci?? ?w. Piotra i Paw?a w Krakowie, kt?rego fasad? zaprojektowa? Jan Trevano, dzia?aj?cy w Polsce architekt w?oskiego pochodzenia. W Budowli mo?na odnale?? elementy ?wiadcz?ce o podobie?stwie do rzymskiego wzorca- architekt pracuj?c nad projektem ?wi?tyni wzorowa? si? na ?wi?tyni Il Gesu.
(http://www.bursa.krakow.pl/krakow_stare_miasto/23.jpg)
Ko?ci?? Wizytek w Warszawie jest jednym z najpi?kniejszych polskich ko?cio??w barokowych. Projektant fasady, Karol Bay, stworzy? bardzo dynamiczn? form?. Dzi?ki falistej strukturze powsta?y bogate efekty ?wiat?ocieniowe. Kamienne rze?by w niszach i w zwie?czeniu fasady s? w wi?kszo?ci dzie?em rze?biarza Jana Jerzego Plerscha.
(http://mojawarszawa.blox.pl/resource/wizytki.jpg)
Ko?ci?? farny w Poznaniu zbudowali jezuici- nad portalem g??wnym (projekt Pompeo Ferrari) w niszy stoi pos?g Ignacego Loyoli, za?o?yciela zakonu. Budowa, dekoracja wn?trz i prace nad wyposa?eniem trwa?y od 1649 r. Nad kapitelami ogromnych kolumn ze sztucznego marmuru oddzielaj?cych naw? g??wn? (szer. 34m, wys. 27m.) stoj? pos?gi 12 aposto??w. Arty?ci w?oscy zaprezentowali tu styl rzymskiego baroku triumfuj?cego.
Ko?ci?? Dominikan?w we Lwowie.
(http://regionwielkopolska.pl/pub/gallery/poznaj_wielkopolske_2283/poznan-kosciol-farny-pw-sw-stanislawa-b-pa-aw-galeria.jpg)
Jeden z najznamienitszych architekt?w barokowych, Gianlorenzo Bernini, zaprojektowa?
plac przed Bazylik? ?w. Piotra w Rzymie, otaczaj?c go olbrzymi?, czterorz?dow? kolumnad? w porz?dku doryckim. Kolumnada sk?ada si? z 284 kolumn i zwie?czona jest attyk?, na kt?rej ustawiono pos?gi 140 ?wi?tych. To najwi?ksza kolumnada jak? kiedykolwiek stworzono. Dzi?ki zastosowaniu z?udzenia optycznego, pot?guje ona wra?enie wielko?ci bazyliki.
(http://mydesk.w.interia.pl/italia/rzym-plac-watym.jpg)
2. Architektura ?wiecka.Ludwik XIV - Kr?l S?o?ce - zbudowa? w
Wersalu pod Pary?em okaza?? rezydencj?, kt?ra sta?a si? wzorem dla licznych pa?ac?w Europy. Sk?ada?a si? z wielu pawilon?w z wewn?trznymi dziedzi?cami, kt?re w og?lnym uk?adzie przypomina?y liter? "U". Przy tym arcydziele pracowa?o wielu architekt?w i dekorator?w, do kt?rych nale?eli Louis Le Vau oraz Jules Mansart. Projektantem ogrodu by? Andre Le Notre. Stworzy? typ ogrodu zwanego francuskim, w kt?rym ro?linno?? by?a uporz?dkowana, a kwiaty i krzewy tworzy?y geometryczne wzory przypominaj?ce dywany.
(http://1.bp.blogspot.com/-VNhSFBJJO1c/TfS_FIF3aEI/AAAAAAAAAB0/uAnqQ1Yba3k/s1600/wersal+3.jpg)
Fontanna di Trevi w Rzymie jest dzie?em Niccola Salviego, kt?ry w 1762 r. dobudowa? j? do fasady renesansowego budynku., w kt?rego niszy stoj? alegorie Obfito?ci i Zdrowia. Neptun ?egluje na oceanie (ska?y w formie fal) w rydwanie ci?gni?tym przez dwa skrzydlate konie pilnowane przez dwa trytony. Woda z otwor?w w ska?ach (rzeki) wp?ywa do misy (morze).
(http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Trevi_Fountain%2C_Rome%2C_Italy_-_May_2007.jpg/800px-Trevi_Fountain%2C_Rome%2C_Italy_-_May_2007.jpg)
Zesp?? pa?acowo-ogrodowy
Vaux-le-Vicomte (Francja) powsta? w latach 1655-1661 w stylu barokowym za czas?w Ludwika XIV. By? to wynik fantazji ministra skarbu Franacji Nicolasa Fouquet'a, kt?ry do budowy rezydencji zatrudni? wielu wspania?ych artyst?w, m.in. tych, kt?rzy pracowali przy wersalu. Budynki zaprojektowa? Louis Le Vau, wn?trza wyko?czy? Charles Le Burn przy wsp??pracy z Pierrem Mignradem, a ogr?d zaprojektowa? Andre Le Notre.
(http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Vaux-le-Vicomte_01.jpg/800px-Vaux-le-Vicomte_01.jpg)
Siedziba Jana III Sobieskiego w
Wilanowie pod Warszaw? by?a jedn? z najokazalszych rezydencji w ?wczesnej Polsce. W por?wnaniu z surow? architektur? wczesnobarokowego Zamku Kr?lewskiego w Warszawie jest przyk?adem lekkiego i pe?nego finezji stylu.
(http://gfx.mmka.pl/newsph/264526/228677.3.jpg)