Odrodzenie si? cynizmu
I. Odrodzenie si? cynizmu w epoce Cesarstwa i jego cechy:
a) Po Diogenesie i Kratesie cynizm utraci? znaczn? cz??? swojego wigoru, co doprowadzi?o niemal do utraty jego w?asnej to?samo?ci. Jednak?e jego ?ywotno?? nie wyczerpa?a si?, gdy? od?y? w epoce Cesarstwa i trwa? a? do VI wieku naszej ery.
b) Je?eli chodzi o „spos?b wyra?ania si?”, czyli form? literack? w?a?ciw? dzie?om cynik?w, to najlepszy owoc wyda?a ju? w pierwszych wiekach epoki hellenistycznej (chodzi o gatunek „diatryby”).
c) Co do nauki cynickiej – odrodzony cynizm nie m?g? wyprowadzi? godnych uwagi nowo?ci z racji strukturalnych – ju? u Diogenesa doszed? do najdalszych granic radykalizmu. Cynikom nowej epoki pozosta?o albo zaproponowanie cynizmu, kt?ry wch?on??by w siebie pokrewne nauki g?oszone przez inne szko?y, staj?c si? wra?liwym na potrzeby religijne i mistyczne tego okresu, albo zaproponowanie na nowo radykalizmu pierwotnego cynizmu i wyakcentowanie w nim tendencji anarchistycznych.
d) W epoce Cesarstwa najwi?ksze znaczenie mia? jednak aspekt praktyczny cynizmu – tak zwane „?ycie cynickie”.
II. Stoicyzuj?cy i religijny nurt cynizmu w epoce Cesarstwa:
1. Demetrios
a) Demetrios urodzi? si? prawdopodobnie na pocz?tku I wieku naszej ery, jest pierwszym cynikiem epoki Cesarstwa, o kt?rym informacje do nas dotar?y. G??wnym ?r?d?em tych informacji jest Seneka, kt?ry pilnie go s?ucha? i podziwia?.
b) Demetrios twierdzi?, ?e filozofi? trzeba sprowadzi? do niewielu nakaz?w i ?cis?ego ich przestrzegania. W tym kontek?cie odnajduje ca?e swoje znaczenie ponos oraz ?wiczenie, kt?re hartuje ducha i uzdalnia go do stawiania czo?a wszystkim przeciwno?ciom ?ycia. ?ycie, kt?re nigdy nie zmierzy?o si? z przeciwno?ciami jest „martwym morzem”, dlatego cz?owiek, kt?rego nigdy nie do?wiadczy?y przeciwno?ci, nie mo?e by? szcz??liwy.
c) Obecny jest te? u Demetriosa silny akcent religijny zwi?zany z twierdzeniem, ?e skoro wszystko pochodzi od bog?w, to wszystko mog? w ka?dej chwili cz?owiekowi odebra?, a on nie powinien wi?za? z tym ?adnych negatywnych uczu?.
2. Dion Chryzostom
a) Urodzi? si? w Bitynii w ostatnim dziesi?cioleciu pierwszej po?owy I wieku. W pe?ni potwierdzi? swoim ?yciem tez? Demetriosa, ?e tylko przeciwno?ci ujawniaj? prawdziwy hart moralny cz?owieka. Jego mowy nawi?zuj? te? do Diogenesa, wynosz?c warto?? cynickiej skali warto?ci, bior?c w obron? pewne aspekty anaidei i podkre?laj?c znaczenie walki z przyjemno?ciami.
b) Pod koniec ?ycia Dion poszerzy? swoj? filozoficzn? wizj? ?ycia o elementy stoickie i plato?skie.
III. Nurt cynizmu epoki Cesarstwa inspiruj?cy si? dawnym radykalizmem kontestuj?cym:
1. Ojnomaos z Gadary
a) Radykalny i kontestuj?cy sk?adnik dawnego cynizmu, kt?rego typowym wyrazem by?y anaideia i parresia, powraca na pierwszy plan i Ojnomaosa, filozofa II wieku naszej ery.
b) Ojnomaos skierowa? swoje nauki przeciwko stoikom, kt?rzy, przyj?wszy doktryn? o fatum, usi?owali da? filozoficzne podstawy sztuce przepowiadania. Udowadnia? im sprzeczno??: twierdzili bowiem z jednej strony, ?e cz?owiek mo?e sta? si? cnotliwy z w?asnej woli, w wyniku spontanicznej decyzji, a z drugiej strony, ?e spontaniczna decyzja zale?y od konieczno?ci.
2. Demonaks
a) Demonaks urodzi? si? na Cyprze i dzia?a? prawdopodobnie w II wieku naszej ery. Do?y? prawie stu lat; zag?odzi? si? na ?mier?, zobaczywszy, ?e nie mo?e ju? ?y? niezale?nie od innych.
b) Demonaks z?agodzi? nieco niekt?re skrajno?ci cynizmu. Wyst?powa? zw?aszcza przeciwko ekstremistycznym gestom anaidei. Podziwia? nie tylko Diogenesa, ale i Sokratesa oraz Arystypa. Z cynizmu wzi?? przede wszystkim wielkie umi?owanie wolno?ci oraz „szczerego m?wienia”. Uzna?, ?e na wolno?ci polega szcz??cie.
c) Zgodna z cynickim radykalizmem by?a postawa Demonaksa wzgl?dem religii publicznej, misteri?w oraz wierze? dotycz?cych duszy i jej po?miertnych los?w. Szanowa? te? cynickie nauki o „?wiczeniu si?”, gloryfikowa? autarki?.
3. Peregrinos Proteus
a) Podobnie jak w przypadku Demonaksa, wszystkie informacje, jakie posiadamy o Peregriniosie, pochodz? od Lukiana. O ile jednak Lukian gloryfikowa? Demonaksa, o tyle Peregrinosa wystawia? na publiczne po?miewisko.
b) Przez d?u?szy czas mia? Peregrinos poparcie chrze?cijan, kt?re usta?o z niewiadomych przyczyn. Z ca?? pewno?ci? nie m?g? by? tylko wielkiego formatu hochsztaplerem, jakim maluje go Lukian. Od Gelliusza wiemy tylko, ?e Peregrinos mawia?, i? m?drzec nie powinien grzeszy?, nawet, je?li grzechy jego nie b?d? znane ludziom ani bogom. Trzeba si? powstrzymywa? od z?a nie ze strachu przed kar?, ale z mi?o?ci do dobra jako takiego.
IV. Cynizm jako zjawisko masowe i jego wewn?trzne sprzeczno?ci
1. Nie dotar?y do nas informacje o godnych uwagi cynikach, kt?rzy ?yliby po II wieku naszej ery.
2. O powodzeniu cynizmu w epoce Cesarstwa zadecydowa?a niezwyk?a si?a przyci?gania ze strony ?ycia cynickiego. Praktykowanie tej filozofii sta?o si? w?wczas prawdziwym zjawiskiem masowym; zainteresowane tym by?y zw?aszcza najni?sze kr?gi spo?eczne, kt?re upatrzy?y w cynizmie ?rodek do swojego wyzwolenia. Taka sytuacja musia?a poci?gn?? za sob? pewne problemy – wielu za ducha „?ycia cynickiego” bra?o jego zewn?trzne przejawy. Ju? ?wcze?ni potrafili jednak odr??ni? autentyczny cynicyzm od tego zjawiska.