Filozofia, kt?ra by?a tworzona przez chrze?cijan na potrzeby teologii chrze?cija?skiej. Nale?y ona do historii filozofii staro?ytnej. Pierwsi chrze?cijanie odnosili si? do dorobku filozofii staro?ytnej.
Pierwsz? osob?, kt?r? mo?na nazwa? filozofem chrze?cija?skim to Justyn M?czennik. By? to „zawodowy” filozof. Za?o?y? w?asn? szko?? filozoficzn?, ale te? nawr?ci? si? na chrze?cija?stwo – ale uzna?, ?e ta religia jest uzupe?nieniem tego, czego szuka? w filozofii – poznanie i kontakt z Bogiem. Wyra?nie wida? po??czenie z neoplatonizmem. Justyn przyjmowa? ploty?sk?, neoplato?sk? koncepcj? filozofii. Twierdzi?, ?e chrze?cija?stwo to bardzo dobre poznanie Boga, bo korzysta z tego, co sam B?g powiedzia? o sobie (opiera si? na objawieniach), po drugie dobre, bo chrze?cija?stwo samo wskazuje na to, jak trzeba post?powa?, by poznanie posi???.
Zapocz?tkowano humanizm chrze?cija?ski.
Patrystyka, Patrologia – nauka o Ojcach Ko?cio?a. Obecnie nie u?ywa si? nazwy „Ojciec Ko?cio?a”. Ojcem ko?cio?a m?g? by? ten, kto jest osobi?cie ?wi?ty, jednocze?nie b?d?c pisarzem patrystycznym, kt?ry na dodatek ?y? w staro?ytno?ci. Trzy warunki – ortodoksja, osobista ?wi?to??, staro?ytno??. Dlatego te? dzisiaj nie u?ywa si? tego poj?cia – bo nie wszyscy Ojcowie spe?niali warunki. Dlatego te? cz??ciej mo?na spotka? okre?lenie „pisarz wczesnochrze?cija?ski”.
Ojc?w Ko?cio?a dzielimy na trzy grupy :
1. Syryjskich ojc?w – pisali po grecku b?d? syryjsku. Ma?o wiemy na ich temat. Tacjan, Efrem, Barsuna .
2. Greccy ojcowie – pochodzili z kultury greckiej, pisali po grecku. Bazyli Wielki, Jan Chryzostom, Atanazy Wielki.
3. ?aci?scy – ukszta?towani przez kultur? rzymsk? – Ambro?y, Hieronim, Augustyn, Grzegorz Wielki (jako ostatni...)
Co to by?o z t? Syria? Na pewno nie to, co dzisiaj. W staro?ytno?ci Syria oznacza?a teren od kana?u Sueskiego po Kaukaz i P??wysep Arabski. Wszystko to m?wi?o r??nymi dialektami aramejskimi. J?zyk syryjski to jeden z dialekt?w aramejskich, dla kt?rego wymy?lono litery pisane. Jezus, na przyk?ad, m?wi? po aramejsku – ale ?e nie da?o si? go zapisa?, zapisywali wszystko po hebrajsku.
Augustyn t?umaczy? Arystotelesa z j?zyka arabskiego. Ale Arabowie mieli teksty dzi?ki Syryjczykom – gdy zaj?li ich tereny, przej?li r?wnie? ich dobytek kulturowy. T?umaczenia, wbrew pozorom, by?y dobre, bardzo wierne.
Apologeci – ci, kt?rzy broni? chrze?cija?stwo przed zarzutami :
- Prawnymi
- Filozoficznymi
Pierwszym apologet? by? niejaki Arystydes – filozof chrze?cija?ski. Udowadnia? po?ytek chrze?cija?stwa na ten spos?b : wiara daje doskona?? ide? pierwszej zasady – Boga. Chrze?cija?stwo dostarczy?o r?wnie? etyki, bardzo dobrych zasad post?powania.
Inny apologeta – Kwadratus – odnosi? si? do zarzutu takiego, ?e skoro chrze?cijanie maj? sw?j ?wiat w niebie, na ziemi s? paso?ytami. Kwadratus odpowiada?, ?e chrze?cijanie ?yj? w ?wiecie, nie nale??c do ?wiata. Maj? do ?ycia na ziemi pewien dystans, kt?ry pozwala im lepiej funkcjonowa?. Mieszkaj? na ziemi, ale ich miejsce jest na niebie... Troch? to pokr?tne.
Patrologia grecka. Dzieli si? j? na dwie szko?y :
1. Aleksandryjsk?
2. Antioche?sk?
Aleksandryjska – bardziej filozoficzna, ale nawi?zywa?a do neoplatonizmu (bo tam znalaz? swoje pod?o?e ten pogl?d filozoficzny). Przedstawiciele – Klemens i Orygenes.
Antioche?ska – szko?a teologiczna, musia?a abstrahowa? od filozofii. Zem?ci?o si? to na nich, ale to temat na inne zaj?cia. Najwi?ksi heretycy – Ariusz i Nestoriusz – wywodzili si? w?a?nie z tej szko?y. Nestoriusz, na przyk?ad, zastanawia? si? jaka jest relacja bosko?ci i cz?owiecze?stwa w Jezusie – na ile jest cz?owiekiem, na ile bogiem... Da? pocz?tek spor?w nestoria?skich.
Klemens Aleksandryjski – drugi kierownik szko?y aleksandryjskiej, prawdopodobnie pochodzi? z Grecji. ?wietnie zna? literatur? greck?, poet?w, pisarzy, filozof?w. Pisa? du?o : S?owa zach?ty do Boga – apologia, gdzie Klemens wyk?ada co? w rodzaju filozofii Boga , w kt?rej Klemens pokazuje, ?e idea Boga w chrze?cija?stwie jest zgodna z tym, co filozofowie od zawsze poszukiwali. Wychowawca – wa?na lektura, traktat pedagogiczny napisany na wz?r klasycznych traktat?w pedagogicznych (cho? tematyk? ma nadal chrze?cija?sk?), g?osz?cy tez?, ?e chrze?cija?stwo nie zast?puje zastan? kultur?, lecz si? na niej buduje. Kobierce (Stromata) – wyk?ad z historii filozofii greckiej, wraz z ocen? r??nych stanowisk filozoficznych z punktu widzenia chrze?cija?skiego – by wskaza? ile element?w chrze?cija?skich znajduje sw?j pocz?tek w filozofii greckiej, i na odwr?t. Kobierce s? jednym z g??wnych ?r?de? w poznaniu staro?ytnej filozofii greckiej. Jaki bogacz zostanie zbawiony? – wyk?ad etyki chrze?cija?skiej.
Orygenes – najwi?kszy z pisarzy greckich. Katalog jego dzie? idzie na ponad 2000 pozycji. Awanturnik. By? Afryka?czykiem, bo mieszka? na terenie p??nocnej Afryki, ale to nie oznacza, ?e by? murzynem... Obecnie nie ma ju? Afryka?czyk?w... Pono? byli lud?mi porywczymi, nami?tnymi. Orygenes nie stanowi? wyj?tku. Chcia? zosta? cz?owiekiem bez?ennym, chcia? zosta? m?czennikiem, wi?c si? nieco w ?yciu nam?czy?...
By? niepoprawnym neoplatonikiem. Cokolwiek neoplatonik zobaczy, czuje ch?? umiejscowienia tego cosia na drabinie egzystencjalnej. Ale gdzie umie?ci? Tr?jc? ?wi?t??
Pogl?dy jego : mo?na je podzieli? na trzy grupy – pogl?dy dotycz?ce :
1. Boga – udowadnia? jedno?? Boga, Jego niematerialno?? (te dwie rzeczy nie by?y trudne do udowodnienia, porusza? si? w neoplatonizmie i chrze?cija?stwie) – B?g jest wszechmocny, twierdzi? Orygenes. Dla nas to ju? wiadome, ale dla staro?ytnych Grek?w by?o to trudne do zaakceptowania – r?wnie? trudne do przyj?cia by?o to, ?e B?g powo?uje ?wiat z Niczego, ex nihilo.
2. ?wiata – logos jest po?rednikiem pomi?dzy Bogiem, a ?wiatem. Logosem jest Syn Bo?y. ?wiat mia? pocz?tek, a zatem b?dzie mia? i sw?j koniec – kolejny punkt, kt?ry przysporzy? mu k?opot?w.
3. Cz?owieka – cz?owiek jest skutkiem grzechu. Doprowadzi?o to do pogl?du, ?e p?e? jest skutkiem grzechu pierworodnego – ale przecie? B?g stworzy? Adama i Ew? przed grzechem. Ale jest nadzieja – apokatastasis, powszechne zbawienie. Wszyscy b?dziemy zbawieni, nawet diab?y. Ale to prowadzi do tego, ?e nie ma sensu ?y? dobrze – bo na ko?cu czas?w wszystko wr?ci do porz?dku przed grzechem nawet pierwszych anio??w...
Ojcowie Kapadoccy – pochodz?cy z krainy w Azji Mniejszej. Stoj? mi?dzy kultur? greck?, a ?aci?sk?.
Grzegorz z Nazjanzu – pierwszy z nich, pisa? po grecku. Uwa?any jest za najwi?kszego teologa, pisz?cego po grecku.
Grzegorz z Nyssy – drugi z ojc?w kapadockich. Tak?e zajmowa? si? g??wnie teologi?, ale napisa? komentarz do sze?ciu Dni Stworzenia – pewien wyk?ad z filozofii ?wczesnej.
Bazyli Wielki – brat Grzegorza z Nyssy. By? dow?dc? w sprawie spor?w ariaryskich.
Ojcowie ?aci?scy
Najwi?kszy z nich, odpowiedzialny za kszta?t naszej kultury chrze?cija?skiej, by? ?wi?ty Augustyn (354-430). Prowadzi? awanturnicze ?ycie nie tylko prywatne, ale i prywatne – zmienia? szko?y filozoficzne (przynajmniej p?ki si? nawr?ci?). Zosta? ksi?dzem, potem biskupem. ?a?owa? grzech?w m?odo?ci... i st?d Soliloquia – rozmowy z samym sob?. Pod koniec ?ycia jeszcze przejrza? swoje prace i napisa? sprostowania do nich. Je?li chodzi o filozofi?, napisa? mi?dzy innymi : Etyk?, Teori? poznania – przeciwko sceptykom, Soliloquia.
De civitate Dei – „O pa?stwie Bo?ym” – jedno z najwa?niejszych jego dzie?.
Pogl?dy : oddzia?uje na nie droga, kt?r? przeszed?. Najpierw by? zwolennikiem maniheizmu - dobro i z?o to dwie obiektywne si?y, kt?re ze sob? walcz?. Jest B?g Dobra, i B?g Z?a. P??niej zosta? sceptykiem. P??niej – sta? si? zwolennikiem neoplatonizmu. Nawr?ci? si? w?a?nie wtedy – i tak mu ju? pozosta?o. Platonizm i neoplatonizm sta?y si? podstaw? jego teologicznych i filozoficznych pogl?d?w. Cechowa?y ich deocentryzm – podstawowym tematem by? B?g i dusza.
1. O Bogu – istnieje wiecznie (znaczy, ?e nie mia? nigdy pocz?tku, od nikogo nie pochodzi), nie zmienia si? (a to znaczy, ?e ?wiat w Bogu musia? by? od pocz?tku, jako praide?, wzorzec), jest poza czasem (czas w Bogu jest jednocze?nie – wszystkie lata, byty, s? jednocze?nie), stworzy? cz?owieka (jest utrzymywany i poruszany przez Boga – Augustyn stoi na stanowisku determinizmu), od niego zale?y wszystko.
2. O Cz?owieku – jest z?o?ony z duszy i cia?a, dusza jest podobna do Boga (np., w pami?ci - ujmuje czas podobnie jak B?g), cia?o to wy??cznie zesp?? narz?dzi duszy (dusza pos?uguje si? cia?em jako narz?dziem – cennym, co prawda), cz?owiek jest dusz?, jest ona nie?miertelna.
3. O Polityce – Augustyn pokazuje ?wiat jako walka dw?ch spo?eczno?ci – wybranej przez Boga, i spo?eczno?ci odrzuconych przez Boga. Ci pierwsi korzystaj? z ?aski Boga, ci drudzy ?aski nie chc?. S? wi?c lud?mi Diab?a... Ich walka nap?dza dzieje.
Boecjusz (480-525) – rzymski filozof, ?y? w okresie, gdy ko?cz? si? W?dr?wki Lud?w. Uzna?, ?e nale?y osiedlaj?cych si? barbarzy?c?w ucywilizowa?. Najwa?niejsze dzie?a greckie nale?y prze?o?y? wi?c na j?zyk ?aci?ski – bo jakim to j?zykiem b?d? m?wi? barbarzy?cy, jak nie rzymskim? Arystoteles, Platon, i inni, ulegli jemu pi?rowi. Ale Boecjusz uzna?, ?e czysty przek?ad nie wystarczy – uwa?a?, ?e nale?a?o r?wnie? doda? komentarz do tych problem?w, kt?re by?y najistotniejsze do zrozumienia chrze?cija?stwa. Zagadnienie Tr?jcy ?wi?tej (Osoba), Osoba Jezusa (Natura). Napisa? ksi??ki, dotycz?ce tych dw?ch termin?w. Wymy?li? pewien program nauczania, ale dowiemy si? o nim p??niej...
Cho? zosta? zabity, ca?? historia si? potoczy?a dok?adnie tak, jak przewidzia?. Przek?ady, systemy nauczania, po nieca?ych stu latach naprawd? by?y potrzebne. To, co zrobi? Boecjusz, by?y pierwszymi lekturami w nowym ?wiecie chrze?cija?skim. Pocz?tek sz?stego wieku (?mier? Boecjusza) ko?czy okres staro?ytny w filozofii.