Platon opisuje w "Pa?stwie" jaskini?, w kt?rej s? od m?odych lat przykuci wi??niowie ty?em do wej?cia i nie mog? si? odwr?ci?, jest wybudowany murek, za murkiem p?onie ognisko. Ci ludzie mog? patrze? tylko na przeciwleg?? ?cian? i widzie? cienie noszonych rzeczy i s?ysze? g?osy. Ludzie ??cz? s?yszane g?osy z przedmiotami, Ci, kt?rzy w najbardziej fantastyczny spos?b ??cz? g?osy, s? wybierani na przyw?dc?w. Gdy kto? wyjdzie z jaskini, nie mo?e patrze? na s?o?ce. Dopiero po pewnym czasie orientuje si?, ?e to ludzie nosz? przedmioty, ?e cienie s? znacznie ubo?sze. Jakby tego kogo? wyci?gn?? dalej, ku s?o?cu, to rozchorowa?by si?, ale jakby si? przyczai?, to najpierw by sobie u?wiadomi?, jaki ubogi jest ?wiat w jaskini i nie chcia?by do niej wr?ci?. A jakby wr?ci? (?eby uwolni? wsp??wi??ni?w) i ci?gn??by ich ku s?o?cu, to oni czuliby si? zagubieni, trzeba by by?o ich na si?? wyci?ga?. Obraz jaskini jest streszczeniem ca?ej filozofii Platona. Mo?e by? opowiedziana na 4 sposoby (4 teorie):
• teoria rzeczywisto?ci
• teoria poznania
• teoria pa?stwa
• teoria religii
Cieniami w jaskini s? czysto zmys?owe pozory rzeczy. Pos?gi i inne wytworzone przedmioty symbolizuj? wszystkie rzeczy zmys?owe (w swej istocie). Mur przedstawia przegrod?, kt?ra oddziela rzeczy zmys?owe od ponadzmys?owych. Poza murem rzeczy prawdziwe i gwiazdy symbolizuj? rzeczywisto?? w jej prawdziwym bycie, tzn. idee. S?o?ce natomiast symbolizuje ide? Dobra. Idee nie s? jednorodne, wszystko jest dzi?ki S?o?cu. Idee s? w r??nym stopniu bytu.
Timajos:
Platon wymienia podstawowe stopnie rzeczywisto?ci:
• czym jest to, co zawsze trwa i nie ma pocz?tku. Pierwsz? rzecz mo?e poj?? tylko intelekt za pomoc? rozumowania.
• czym jest to, co si? zawsze rodzi i nigdy nie istnieje. S? to rzeczy zmienne, zmys?owe.
• wszystko ma swoj? przyczyn?
Rodzaje przedmiot?w:
• Zmys?owe (dziedzina stawania si?) – nie rzeczy (S?o?ce) i rzeczy zmys?owe. Ich zasad? jest S?o?ce.
• Umys?owe (dziedzina bytu) – przedmioty matematyczne (idea dobra) i idee. S?o?cem w ?wiecie umys?owym jest idea dobra.
P?aszczyzny poznania:
1) Ogl?danie cieni na ?cianie – wyobra?nia, dodawanie np. g?os?w (EUKASIA). Natomiast ogl?danie samych przedmiot?w podlega wiedzy nazywanej MISTIS, czyli wierze.
2) Te rzeczy, kt?re s? z kolei po stronie rzeczywisto?ci, czyli za murem (ksi??yc i gwiazdy) to s? przedmioty matematyczne (DIANOIA).
3) Dopiero, gdy si? rozwidni i zobaczymy chmury, S?o?ce, to wtedy widzimy idee. Ogl?d wy?szy – EPISTEME. Idea Dobra – Zasada Wszystkiego.
Teoria poznania:
Sposoby ujmowania przedmiot?w:
• DOXA – mniemanie: EIKASIA (cienie) i MISTIS (przedmioty zmys?owe)
• NOESIS – poznanie: DIANOETYKA (przedmioty matematyczne), EPISTEME (idee)
Anameza (Fedon):
Platon m?wi, ?e ca?a wiedza prawdziwa (typu EPISTEME) jest przypominaniem sobie tego, co?my zobaczyli b?d?c wcze?niej w ?wiecie idei (przed wej?ciem w cia?o).
Ascetyka i mistyka platonizmu:
To poznawanie kolejnych etap?w rzeczywisto?ci, poszerzanie pola ?wiadomo?ci jest w?a?ciwie zbawieniem cz?owieka. ?ycie w jaskini to ?ycie w ograniczeniu do tego, co zmys?owe. Wychodzenie z jaskini to odchodzenie od tego, co fa?szywe, do tego, co prawdziwe – dla Platona jest to rodzaj zbawienia.
Plato?ska koncepcja polityki:
Symbolizuje j? powr?t do jaskini. Polityk dla Platona to jest kto?, kto wie, na czym polega szcz??cie, nie chce tego dla siebie i postanawia wyzwoli? ludzi. Polityk musi nie by? egoist?. Prawdziwy polityk to jest kto?, kto rz?dzenie traktuje jak obowi?zek, nie chce rz?dzi?. Co taki polityk musi zrobi?? ?eby nawi?za? kontakt z lud?mi z jaskini, musi zni?y? si? do ich poziomu, przyczai? si? do ciemno?ci i nam?wi? do wyj?cia z jaskini – mo?e nawet zosta? zabity przez kajdaniarzy (aluzja do Sokratesa).
Problem sprawiedliwo?ci – klasy spo?eczne:
• ?ywiciele – dostarczaj? pa?stwu ?ywno?ci i nowych obywateli.
• Obro?cy – broni? bezpiecze?stwa wewn?trznego i zewn?trznego.
• M?drcy – kieruj? pa?stwem.
Nie ma cz??ci duszy, gdzie by si? mie?ci?a sprawiedliwo??. Platon twierdzi, ?e sprawiedliwo??, to harmonia dusz, cn?t, kt?r? trudno uzyska?, bo u ka?dego jaka? dusza przewa?a. W zwi?zku z tym sprawiedliwo?? mo?na uzyska? dopiero w grupie, jak? jest pa?stwo. Pa?stwo dzieli obywateli na klasy. Podzia? odbywa si? w spos?b naturalny – na podstawie przewagi danej duszy. W praktyce te klasy nie powstaj? naturalnie – wszyscy rodz? si? z ?ywicieli. Bardzo wa?n? rzecz? w pa?stwie staje si? edukacja i wychowanie (Jeager uwa?a?, ?e najwa?niejsza u Platona jest Paideia – wychowanie).
Teoria wychowania:
Ma prowadzi? do nawr?cenia rozumianego w sensie filozoficznym i religijnym – odwr?cenie si? od cieni i odkrycie zasady dobra jako zasady ca?ego ?wiata. To odkrycie jest dost?pne tylko dla M?drc?w. W zwi?zku z tym Platon w swoim pa?stwie obmy?li? pewien szczeg??owy system edukacji. Najpierw obywatele s? dla pa?stwa – pa?stwo jest bytem, a cz?owiek jest elementem tego bytu. W zwi?zku z tym pa?stwo ma prawo decydowa? o rodzaju i ilo?ci obywateli. To pa?stwo decyduje kto z kim i kiedy. Pa?stwo kojarzy ma??e?stwa, kt?re ma rok na sp?odzenie potomka, potem komisja pa?stwowa sprawdza, czy nowy obywatel spe?nia normy pa?stwowe, je?li spe?nia, to ma??e?stwo trwa jeszcze rok, po tym roku dziecko przechodzi pod opiek? pa?stwa i pierwsze 7 lat chodzi do gimnazjum – szko?a gimnastyczna, po uko?czeniu gimnazjum przeprowadzany jest egzamin i komisja decyduje, kto idzie si? dalej uczy? – na wojskowego, natomiast Ci, kt?rzy nie zdaj? egzaminu pozostaj? w klasie ?ywicieli. 22 lata nale?y uczy? si? matematyki, potem zdaje si? kolejny egzamin, jak si? zda to si? sz?o do Akademii na nauk? idei, reszta zostaje ?o?nierzami.
Dopiero chrze?cija?stwo u?wiadomi?o ludziom r?wno?? kobiet wobec m??czyzn. U Platona kobieta rodzi cz?owieka, ale nie jest jego przyczyn? sprawcz?; dopuszcza? jednak?e kobiety do wojska i czynno?ci publicznych (wbrew pogl?dom greckim), te? powinny dba? o t??yzn? fizyczn? i powinny chodzi? do gimnazjon?w – dopuszcza? je do ?ycia spo?ecznego.
Teoria pa?stwa:
• Pa?stwo – pa?stwo powinno mie? jednego w?adc?, tego, kt?ry najlepiej przypomina sobie ide? dobra. W?adza wie lepiej, co dla nas dobre, ni? my.
• Prawa – Platon uwa?a, ?e lepsza by?aby arystokracja – ustr?j mieszany.
Znaczenie platonizmu:
Nie ma filozofii bez Platona (Heidegger – ca?a filozofia to Platon i przypisy do Platona).