Platon i jego Akademia
Platon by? jednym z najwybitniejszych uczni?w Sokratesa. Charakteryzowa? si? prostym ?yciorysem, m.in. pochodzi? z rodziny arystokratycznej, kt?ra w wyniku demokracji straci?a wp?ywy; starannie wykszta?cony, wychowany, zetkn?? si? z filozofi? Heraklita, du?o podr??owa?, do ?mierci Sokratesa (ok. 8 lat) – jego ucze?, po ?mierci Sokratesa uciek? do Megary, w 388 wr?ci? do Aten, w 387 za?o?y? Akademi?.
Pisma pozosta?e po Platonie to przede wszystkim Dialogi - 9 tetralogii (35 – dialogi autentyczne) czy utwory dramatyczne oraz listy. Podzia?:
• Dialogi wczesne – zwane aporetycznymi, sokratycznymi (problemy nierozwi?zywalne), g??wn? postaci? jest Sokrates; formu?owanie pyta?, brak definitywnych, konstruktywnych odpowiedzi (np. Eutyfron – pobo?no??; Lizys – przyja??).
• Dialogi ?rednie – konstruktywne, dojrza?e, teoria idei, Sokrates przemawiaj?cy ustami Platona.
• Dialogi p??ne – krytyczne, dystansowanie od teorii idei.
G??wne interpretacje Platona:
• Metafizyczna – Arystoteles: punktem wyj?cia teoria idei – najd?u?ej funkcjonuj?ca teoria, najbardziej powa?ne traktowanie Platona (modyfikacja: punkt wyj?cia – teoria poznania), taki spos?b interpretacji trwa? do XIX w.
• Polityczna – Werner Jaeger (Paideia): punktem wyj?cia teoria pa?stwa - p??niej 2 szko?y niemieckie – historia form i historia redakcji (stwierdzenie nieautentyczno?ci Dialog?w Platona); Listy prawdziwe – Platon jawi?cy si? w listach: zbudowanie idealnego pa?stwa, odrzucenie demokracji (poniewa? zabi?a ona Sokratesa), podr??e ?wiadcz? o tym, ?e chcia? ten idealny model wcieli? w ?ycie (Sycylia – poznanie tyrana Dionizosa, kt?rego chcia? przekona? do swojego ustroju; p??niej chcia? przekonywa? Dionizosa M?odszego, czym si? narazi? i zosta? sprzedany jako niewolnik w Egipcie – na szcz??cie go znale?li) – List VII – do kuzyna tyrana.
• Protologiczna – Giovanni Reale, punktem wyj?cia nauki „niepisane” – problematyka, kt?r? zajmowano si? w Akademii, a o czym Platon nie pisa? w Dialogach (np. metafizyka) – Platon czym? pomi?dzy Sokratesem (nie wierzy? w pismo) i Arystotelesem (kt?ry wszystko zapisywa?): Platon twierdzi?, ?e pismu nie mo?na powierzy? czego?, co jest wa?ne dla my?li; filozofia jako nie utracony stan intelektu, pismo s?u?y do zapisywania szczeg???w, co nie jest elementem filozofii; pisma Platona to przypomnienie rozumowa?, kt?re doprowadzi?y do jego tez, kt?rych nie ma w naukach „pisanych”.
O ile 2 pierwsze tezy si? przeplataj?, o tyle Reale raczej zap?dzi? si? w swojej koncepcji.
„Drugie ?eglowanie”:
?eglowanie bez ?agli, gdy nie ma wiatru nale?y pos?ugiwa? si? wios?ami; wymaga wysi?ku, my?lenia, jest trudniejsze.
„Pierwsze ?eglowanie” – prace filozof?w przyrody, poznanie zmys?owe.
Sokratejska geneza problematyki filozoficznej Platona:
Arystoteles twierdzi?, ?e Platon chcia? rozwi?za? problem Sokratesa (wiedza tkwi w poj?ciach, zrozumie? je mo?na wnikaj?c w siebie, istota m?stwa tkwi w definicji m?stwa, poj?cia bra?y si? z duszy). Platon pyta 1) co wobec tego jest przedmiotem poj?cia, skoro poj?cie jest nosicielem prawdy, 2) sk?d w nas bior? si? poj?cia, prawda.
O czym s? nauki? – poj?cia og?lne (universale) s? umowne, konwencja, tylko nazwy, po stronie rzeczywisto?ci nie ma nic (nominalizm) – nauka jest o niczym, zabawa na poj?ciach.
Platon stan?? na przeciwnym stanowisku – po stronie rzeczywisto?ci s? przedmioty idealne, wzory wszystkich rzeczywistych przedmiot?w i ich tre?? – nauki o bytach idealnych, rzeczy s? tymczasowe, poj?cia s? wieczne, przedmioty idealne te? s? wieczne; poj?cia s? niezmienne, przedmioty s? zmienne, idee niezmienne; rzeczywisto?? zmys?owa to odbicie idei w materii, poj?cia w relacji do przedmiot?w; byty idealne – wyja?niaj?ce przedmioty okre?lane jakim? poj?ciem; „odbitki” s? czym? pomi?dzy bytem a niebytem, przedmioty na ziemi staj? si? (czyli nie s?), przedmiotem nauki s? tylko byty idealne, nie warto bada? rzeczy przej?ciowych, prawdziwym bytem jest tylko idea.
Odkrycie rzeczywisto?ci ponadzmys?owej (Fedon):
Doznania zmys?owe przeszkadzaj? poznaniu bytu, byt poznaje si? wtedy, gdy dusza sama w sobie si? skupi i cia?o nie b?dzie jej przeszkadza?. Idee s? poznawalne przez dusz? w niej samej, po odci?ciu si? od dozna? zmys?owych.
Koncepcja idei (Fedon):
Dobra, pi?kna i sprawiedliwo?ci nikt nigdy nie widzia? na oczy.
Metafizyczno-ontologiczne cechy idei:
• Inteligibilno?? – idea bytem poznawalnym na drodze intelektualnej.
• Niecielesno?? – idee s? duchowe.
• Bytowo?? w sensie pe?nym – idee s? bytem, kt?ry istnieje na-prawd?.
• Niezmienno??.
• Samoistno??.
Plato?ska koncepcja rzeczywisto?ci w uj?ciu Realego:
• Pierwsze i najwa?niejsze zasady: „Jedno” i „Diada nieokre?lona”.
• Poziom idei: najwy?sz? ide? jest dobro, hierarchizacja.
• Liczby i figury idealne – Platon wielbicielem matematyki, quasi-idee, wz?r na figur?, definicja (nie da si? ich narysowa?).
• Idee og?lne i szczeg??owe.
• Poziom byt?w matematycznych: wi?cej ni? ?wiat fizyczny, 1) arytmetyka, 2) planimetria, 3) stereometria, 4) astronomia, 5) muzyka; na tym poziomie znajduj? si? tak?e dusze.
• Poziom ?wiata zmys?owego, postrzegalnego zmys?owo.
Cz?owiek (Alkibiades I):
Cz?owiek to jest to, co pos?uguje si? cia?em. Cz?owiek jest tylko dusz?. Platon jest autorem koncepcji duszy: dusza nie?miertelna, istnia?a przed wcieleniem w ?wiecie idei i kontemplowa?a je, wcielenie duszy jest dla niej niekorzystne, ?ycie cz?owieka polega na tym, aby wr?ci? do ?wiata idei, co jest mo?liwe poprzez uczenie si? filozofii jako nauki o ideach (pogl?dy orfickie – u nich by?y oczyszczenia i rytua?y, a u Platona uprawianie filozofii).
Cz?owiek jako dusza uwi?ziona w ciele (Gorgiasz):
?ycie na ziemi jest ?mierci? cz?owieka, wyzwoleniem jest ?mier?.
Preegzystencja dusz (Fedon):
Posiadanie poj?? jest dowodem na to, ?e istnieli?my przed urodzeniem. Przypominamy sobie idee ogl?dane przez dusz? wcze?niej.
Nie?miertelno?? duszy:
• Fedon – podmiot poznaj?cy rzeczy „niezmienne i zmienne” musi mie? pokrewn? im natur?.
• Pa?stwo – ka?da rzecz ma sobie w?a?ciwe z?o od kt?rego ginie, istot? duszy s? cnoty, dusza nie ginie od w?a?ciwego jej z?a jest nie?miertelna.
• Fajdros – dusza jest zasad? ruchu, ruch jest nieusuwalny, wobec czego dusza nie ginie.
Cz??ci duszy:
• Po??dliwa – ?o??dek – cnota: umiarkowanie (dusza nierozumna) – podtrzymywanie ?ycia.
• Gniewliwa – serce – cnota: m?stwo (dusza nierozumna) – dzia?a w obliczu zagro?enia lub konieczno?ci dzia?ania.
• Rozumna – g?owa – cnota: m?dro??.
Ka?da z dusz wymaga kierowania (cnoty).