bp dr net. Pio Maria Facibeni
Co to jest Rok Ko?cielny?
Rok Ko?cielny jest to uk?ad czasowy (kalendarz) niedziel, ?wi?t, wigilii i suchychdni w okresie od Adwentu do ostatniej niedzieli po Zes?aniu Ducha ?wi?tego.
1. Niedziela jest dniem ?wi?tym z ustanowienia Bo?ego.
2. ?wi?ta zosta?y ustalone przez Ko?ci?? na pami?tk? wydarze? z ?ycia Chrystusa, Matki Przenaj?wi?tszej, Aposto??w, m?czennik?w i ?wi?tych.
3. Wigilie (od ?ac. vigilare - czuwanie) to dni przed?wi?teczne, w kt?rych przygotowywano si? modlitw? i postem na wi?ksze uroczysto?ci ko?cielne. Do dzi? zachowa?y si? trzy wielkie wigilie: przed Bo?ym Narodzeniem, przed Zielonymi ?wi?tkami, przed Wniebowzi?ciem Naj?wi?tszej Maryi Panny. W pierwszych wiekach chrze?cija?stwa wigilii by?o wi?cej.
4. Suchedni pochodz? z pierwszych wiek?w chrze?cija?stwa, przypadaj? w ?rod?, pi?tek i sobot?: trzeciego tygodnia Adwentu, pierwszego tygodnia Wielkiego Postu, po Zes?aniu Ducha ?wi?tego i po uroczysto?ci Podwy?szenia Krzy?a ?w. S? to dni dzi?kczynienia i b?agania.
Najstarszym ?wi?tem w Ko?ciele Katolickim jest Wielkanoc, obchodzona ju? za czas?w apostolskich na pami?tk? Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Drugim bardzo starym ?wi?tem s? Zielone ?wi?tki, obchodzone na pami?tk? Zes?ania Ducha ?w. Doko?a tych dw?ch najstarszych ?wi?t, Wielkanocy i Zes?ania Ducha ?w., zacz?to ustanawia? inne ?wi?ta dla uczczenia wydarze? z ?ycia Pana Jezusa, kt?re poprzedzi?y lub nast?pi?y po Zmartwychwstaniu. W ten spos?b powsta? pierwszy okres Roku Ko?cielnego - okres Wielkanocy.
Wnet zacz?to obchodzi? tak?e pami?tk? narodzenia Pana Jezusa - Bo?e Narodzenie - oraz pami?tk? objawienia si? Bo?e Dzieci?tka poganom czyli Objawienie Pa?skie (Trzech Kr?li), pocz?tkowo razem, a od IV w. osobno jako oddzielne ?wi?ta. Doko?a tych dw?ch ?wi?t powsta? drugi okres Roku Ko?cielnego - okres Bo?ego Narodzenia.
Rok Ko?cielny ma wielkie znaczenie w naszym ?yciu, gdy? stale przypomina nam Dzie?o Odkupienia Chrystusowego i sprawia, ?e Odkupienie to dokonuje si? w nas przez Msze ?w., Sakramenty ?w., nabo?e?stwa i s?owo Bo?e. Rok Ko?cielny mo?na wi?c nazwa? wielkim wychowawc?, kt?ry prowadzi do dojrza?o?ci dzieci Bo?ych.
Obecnie Rok Ko?cielny dzielimy na dwa okresy:
1. Okres Bo?ego Narodzenia od pierwszej niedzieli Adwentu do ostatniej niedzieli po Trzech Kr?lach.
2. Okres Wielkanocy od Siedemdziesi?tnicy ( Trzecia niedziela przed Wielkim Postem) do ostatniej niedzieli po Zes?aniu Ducha ?w.
Okres Bo?ego Narodzenia
Okres Bo?ego Narodzenia obejmuje:
1. Adwent
2. ?wi?to Bo?ego Narodzenia
3. ?wi?to Objawienia Pa?skiego
4. Okres po?wi?teczny (niedziele po Trzech Kr?lach)
Adwent (od ?ac. adventus - przyj?cie) trwa przez cztery niedziele i przygotowuje nas na Bo?e Narodzenie, przypominaj?c nam we Mszy ?w. i brewiarzu potr?jne przyj?cie Jezusa: na ?wiat, do duszy i na s?d. Adwent jest czasem pokuty, widzimy to przez kolor fioletowy szat liturgicznych i suchedni po trzeciej niedzieli adwentowej). Ukryt? rado?? nadchodz?cego ?wi?ta Narodzenia Jezusa wyra?a codziennie odprawiana Msza ?w. do Matki Bo?ej, tzw.Roraty (od "Rorate coeli desuper" - Spu??cie niebiosa ros?" - Introit), w czasie kt?rej pali si? na o?tarzu osobna ?wieca symbolizuj?ca Matk? Bo?? - Gwiazd? Zarann?. Wigilia Bo?ego Narodzenia (24 grudnia) jest ostatnim i najwy?szym akordem t?sknoty za Chrystusem. Pi?kne zwyczaje okresu przed?wi?tecznego to: wieczerza wigilijna, choinka - Bo?e drzewko i szopka betlejemska, kt?re podnosz? radosny nastr?j tego dnia.
Bo?e Narodzenie jest najrado?niejszym ?wi?tem w Ko?ciele. Kap?ani w tym dniu mog? odprawi? trzy Msze ?w. Ze wzgl?du na tre?? pierwsza nazywa si? Anielsk?, druga Pastersk?, a trzecia Kr?lewsk?. Druga Msza ?w. odprawiana jest zwykle o p??nocy (Pasterka) i jest poprzedzona od?piewaniem jutrzni, zaczynaj?cej si? od s??w: "Christus natus est nobis, venite adoremus" - "Chrystus si? nam narodzi?, p?jd?my, pok?o?my si?!". W oktawie Bo?ego Narodzenia Ko?ci?? obchodzi uroczysto?ci: ?w. Szczepana pierwszego m?czennika (26 grudnia), ?w. Jana Ewangelisty (27 grudnia), ?w. M?odziank?w (28 grudnia), ?w. Tomasza biskupa (29 grudnia), ?w. Sylwestra (31 grudnia), Uroczysto?? nadania Bo?emu Dzieci?tku Imienia Jezus (Nowy Rok) i ?wi?to Imienia Jezus (2 stycznia).
Uroczysto?? Trzech Kr?li, obchodzona najpierw na Wschodzie jako ?wi?to Objawienia si? Chrystusa (Epifania - Objawienie), przyj?te zosta?o przez Zach?d na pami?tk? potr?jnego objawienia si? mocy i chwa?y Dzieci?tka: przy pok?onie Trzech M?drc?w, przy Chrzcie ?w., i w Kanie Galilejskiej. W Trzech Kr?li ?wi?ci si? po sumie z?oto, kadzid?o i mir?, za? w Polsce r?wnie? i kred?, kt?r? wypisuje si? na drzwiach litery K(acper), M(elchior) i B(altazar) - legendarne imiona Trzech Kr?li.
Okres po?wi?teczny (po Objawieniu Pa?skim) obejmujemy kilka niedziel (najwy?ej 6), stanowi to czas przej?ciowy do okresu wielkanocnego. W tym okresie przypadaj? ?wi?ta: Naj?wi?tszej Rodziny w pierwsz? niedziel? po Trzech Kr?lach i Oczyszczenia Naj?wi?tszej Maryi Panny tzw. Matki Boskiej Gromnicznej (2 lutego). Uroczysto?? ?w. Rodziny ukazuje nam najlepszy wz?r dla rodzin chrze?cija?skich, za? uroczysto?? Oczyszczenia Naj?w. Maryi Panny przypomina nam ofiarowanie Jezusa przez Matk? Bo?? i ?w. J?zefa w ?wi?tyni jerozolimskiej czterdziestego dnia po narodzeniu. W tym dniu tak?e odbywa si? po?wi?cenie gromnic.
Okres Wielkanocny
Okres wielkanocny osnuty jest na nast?puj?cych wydarzeniach z ?ycia Pana Jezusa: M?ce, ?mierci, Zmartwychwstaniu, Wniebowst?pieniu, Zes?aniu Ducha ?w. Obejmuje on:
1. Przedpo?cie
2. Wielki Post
3. Wielki Tydzie?
4. Niedziel? Zmartwychwstania Pa?skiego
5. Czas po Wielkanocy i Wniebowst?pienie Pa?skie
6. Zes?anie Ducha ?w. i uroczysto?ci Tr?jcy ?w.
7. Niedziele po zes?aniu Ducha ?w.
8. Uroczysto?? Bo?ego Cia?a i Uroczysto?? Serca Jezusowego oraz inne uroczysto?ci ku czci Chrystusa
9. Uroczysto?ci ku czci Matki Przenaj?wi?tszej
10. Uroczysto?ci Anio??w i ?wi?tych Pa?skich
11. Dzie? Zaduszny
Przedpo?cie stanowi? trzy niedziele: Siedemdziesi?tnica (Starozapustna), Sze??dziesi?tnica (Mi?sopustna) iPi??dziesi?tnica (Zapustna), kt?re wprowadzaj? nas w nastr?j nadchodz?cego Wielkiego Postu. Nazwy niedziel tych za? pochodz? st?d, ?e dawniej w niekt?rych okolicach wcze?niej zaczynano Wielki Post.
Wielki Post rozpoczyna si? w ?rod? Popielcow?, w kt?r? ?wi?ci si? popi?? (z palm ubieg?ej Niedzieli Palmowej) i posypuje si? g?owy wiernych, co oznacza wezwanie do pokuty. Cztery niedziele Wielkiego Postu - Quadragesimapodtrzymuj? w nas ducha pokuty i przygotowuj? nas do wewn?trznej przemiany. Pi?ta za? niedziela Wielkiego Postu nazywa si? niedziel? M?ki Pa?skiej lub czarn? rozpoczyna czas M?ki Pa?skiej, trwaj?cy ostatnie dwa tygodnie Wielkiego Postu (niedziela M?ki Pa?skiej i Palmowa). W tym okresie krzy?e s? zas?oni?te fioletow? zas?on?, a przewodni? my?l? liturgii jest M?ka i ?mier? Chrystusa.
W Wielkim Tygodniu na podstawie dekretu ?w. Kongregacji Obrz?d?w z dn. 16 listopada AD 1955 obrz?dy odbywaj? si? wed?ug "Wznowionego Porz?dku" nawi?zuj?c do starej tradycji. W Niedziel? Palmow? liturgia obejmuje: po?wi?cenie palm, procesj? z palmami i Msz? ?w. Po?wi?cenie palm i procesja z nimi odbywa si? na pami?tk? uroczystego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy i oznacza gotowo?? p?j?cia za Jezusem na b?j a? do zwyci?stwa (palma symbolizuj? zwyci?stwo). Podczas Mszy ?w. zamiast Ewangelii czyta si? Pasj?, czyli opis M?ki Pa?skiej. W Wielk? ?rod?, Czwartek, Pi?tek odprawia si?, zw?aszcza w ko?cio?ach katedralnych tzw. Ciemne Jutrznie, kt?rych przewodni? my?l? jest rozpami?tywanie poni?enia Chrystusa Pana w czasie M?ki. (gaszenie czternastu ?wiec ciemnych i jednej bia?ej symbolizuje to poni?enie).
Liturgia Wielkiego Czwartku obejmuje: Msz? ?w. z po?wi?ceniem olej?w ?w., Msz? ?w. wieczorn? Wieczerzy Pa?skiej,przeniesienie Naj?wi?tszego Sakramentu do ciemnicy i obna?enie o?tarzy. Msza ?w. z po?wi?ceniem Olej?w ?w. celebrowana jest przez biskupa w ko?cio?ach katedralnych w godzinach rannych. Msza ?w. wieczorna Wieczerzy Pa?skiej z konsekracj? dw?ch Hostii odprawiana jest mi?dzy godzin? szesnast? a dwudziest? pierwsz?. Na Gloriabij? dzwony, po czym milkn? do Wielkiej Soboty. W czasie Mszy ?w. wierni przyjmuj? Komuni? ?w. dla uczczenia mi?o?ci Jezusowej. W czasie Mszy ?w. po Ewangelii odbywa si? umywanie n?g dwunastu wybranym m??om (cz??? ta mo?e zosta? opuszczona). Przeniesienie Naj?w. Sakramentu do ciemnicy (O?tarz Adoracji), kt?re nast?puje po Mszy ?w., oznacza udanie si? Jezusa do Ogr?jca, pojmanie i trzymanie go przez noc w wi?zieniu.
W Wielki Pi?tek w bolesn? rocznic? ?mierci Jezusa, przed po?udniem, na znak najg??bszej ?a?oby panuje w ko?ciele zupe?na cisza. Dopiero po po?udniu, mi?dzy dwunast? a dwudziest? pierwsz? godzin? rozpoczyna si? uroczyste nabo?e?stwo, kt?re obejmuje nast?puj?ce obrz?dy:le?enie krzy?em na stopniach o?tarza (rozpami?tywanie M?ki Pa?skiej), odczytanie lub od?piewaniePasji czyli M?ki Pa?skiej, modlitwy b?agalne za: Ko?ci??, Ojca ?wi?tego, biskup?w, kap?an?w, duchownych ni?szych stopni, wiernych, katechumen?w, heretyk?w, schizmatyk?w, ?yd?w i pogan, adoracj? Krzy?a (przez kap?ana i wiernych), Msz? poprzednio konsekrowanych dar?w, przeniesienie Hostii ?w. w monstrancji do Grobu Bo?ego.
W Wielk? Sobot?, kt?ra jest dniem ?a?oby (Cisza Grobu Pa?skiego) i wigili? Wielkanocn? (oczekiwaniem Zmartwychwstania Pa?skiego) przed po?udniem panuje cisza w ko?ciele, a nabo?e?stwo wigilijne odbywa si? o takiej porze, by Msza ?w. wigilijna mog?a si? rozpocz?? o p??nocy (ordynariusz mo?e pozwoli? na wcze?niejsze rozpocz?cie nabo?e?stwa. Obrz?dy wigilii Wielkosobotniej obejmuj?: po?wi?cenie nowego ognia, (symbol Chrystusa), po?wi?cenie pascha?u (wielkiej ?wiecy, w kt?rej kap?an umieszcza pi?? ziaren kadzid?a i rylcem kre?li krzy?, znaki alfa i omega oraz bie??cy rok), oznaczaj?cego Chrystusa - ?wiat?o?? ?wiata, uroczyst? procesj? i pochwa?? pascha?u (wniesienie pascha?u do ?wi?tyni z trzykrotnym ?piewem "Lumen Christi" - "?wiat?o?? Chrystusa" o ?piew "Exultet"), czytanie Pisma ?w. (cztery ust?pu ze Starego Testamentu), ?piew pierwszej cz??ci litanii do Wszystkich ?wi?tych, ?wi?cenie wody chrzcielnej w Prezbiterium, odnowienie przyrzecze? chrzcielnych (wierni z zapalonymi ?wiecami pod przewodnictwem kap?ana odrzekaj? si? ducha z?ego i sk?adaj? wyznanie wiary), ?piew drugiej cz??ci litanii do Wszystkich ?wi?tych i Uroczyst? Msz? Wigilii Paschalnej, w czasie kt?rej na Gloria bij? dzwony, a do Ita missa estdodaje si? Alleluja (dwa razy). Bezpo?rednio po Mszy ?w. lub te? w niedziel? Zmartwychwstania rano (zale?nie od zwyczaju i rozporz?dzenia w?adzy duchownej) odbywa si? w ko?cio?ach polskich Rezurekcja, czyli otwarcie Grobu Bo?ego i uroczysta procesja trzy razy dooko?a ko?cio?a ze ?piewem Weso?y nam dzie? dzi? nasta?.
Niedziela Zmartwychwstania Pa?skiego jest najstarszym i najwi?kszym ?wi?tem w Ko?ciele Katolickim. W liturgii wielkanocnej (i oktawy wielkanocnej) Ko?ci?? ukazuje nam Chrystusa Zmartwychwsta?ego, ka?e nam radowa? si? z Nim, ale i przypomina, ?e rado?? nasza b?dzie pe?na, je?li powstaniemy "z zimnoty i bezczynno?ci do ?ycia gorliwego i ?wi?tego" (Pius XII, Mediator Dei).
Czas po Wielkanocy obejmuje: Niedziel? Przewodni? czyli Bia?? (na pami?tk?, ?e ochrzczeni w Wielk? Sobot?, w t? niedziel? zdejmowali bia?e szaty, przywdziane na Chrzcie ?w.), pi?? niedziel po Wielkanocy (cz??ci zmienne Mszy ?w. w te niedziele opowiadaj? o czterdziestodniowej dzia?alno?ci Chrystusa po Zmartwychwstaniu), dni pr??b czyli dni krzy?owe po pi?tej niedzieli po Wielkanocy (w poniedzia?ek, wtorek i ?rod? odbywaj? si? b?agalne procesje z litani? do Wszystkich ?wi?tych), uroczysto?? Wniebowst?pienia (czterdzie?ci dni po Zmartwychwstaniu dla uczczenia Jezusa w Chwale Niebieskiej - czas ten przypomina nam, ?e obowi?zkiem naszym jest "przebywanie w niebie duchem i sercem").
Zes?anie Ducha ?wi?tego czyli Zielone ?wi?tki, s? drugim najstarszym ?wi?tem w Ko?ciele, obchodzonym na pami?tk? zes?ania Ducha ?w. na Naj?w. Maryj? Pann? i ?w. Aposto??w zgromadzonych w wieczerniku w pi??dziesi?tym dniu po Zmartwychwstaniu. W wigili? Zielonych ?wi?tek ?wi?ci si? wod? do Chrztu ?w. jak w Wielk? Sobot?. W niedziel? Zes?ania Ducha ?wi?tego dzi?kujemy za zes?anie Ducha ?w. na aposto??w i prosimy o dary Jego dla siebie.Uroczysto?? Tr?jcy ?w. (wprowadzon? w XIV wieku) obchodzimy w I niedziel? po Zes?aniu Ducha ?w. dla uwielbienia Tr?jcy ?w., kt?rej wszystko zawdzi?czamy (poza tym wszystkie niedziele Roku Ko?cielnego s? po?wi?cone czci Tr?jcy ?w.).
Po Zielonych ?wi?tkach a? do ko?ca Roku Ko?cielnego przypada 24 lub 28 niedziel. Kolor zielony szat liturgicznych u?ywanych w te niedziele symbolizuje nadziej? zbawienia, na kt?re mamy zapracowa? przez ?yw? wiar? i pe?nienie uczynk?w mi?o?ci.
Uroczysto?? Bo?ego Cia?a (ustanowiona przez papie?a Urbana IV w XIV w.) dla uczczenia Naj?wi?tszego Sakramentu obchodzimy w czwartek po I niedzieli po Zielonych ?wi?tach (w kt?r? przypada uroczysto?? Tr?jcy ?w.) Msz? ?w. i procesj? do czterech o?tarzy w ko?ciele, lub poza nim. Uroczysto?? Naj?w. Serca Jezusowego obchodzimy w pi?tek po II niedzieli po Zes?aniu Ducha ?w. Inne wa?niejsze ?wi?ta ku czci Pana Jezusa s? nast?puj?ce: ?wi?to Przenajdro?szej Krwi Pana Naszego Jezusa Chrystusa (1 lipca), ?wi?to Przemienienia Pa?skiego (6 sierpnia),Uroczysto?? Znalezienia Krzy?a ?w. (4 maja), ?wi?to Podwy?szenia Krzy?a ?w. (14 wrze?nia), Uroczysto?? Chrystusa Kr?la (ostatnia niedziela pa?dziernika).
Ku czci Naj?w. Maryi Panny obchodzimy w ci?gu Roku Ko?cielnego nast?puj?ce uroczysto?ci: Niepokalane Pocz?cie(8 grudnia), Oczyszczenie Naj?w. Maryi Panny inaczej Matki Boskiej Gromnicznej (2 lutego), Zwiastowanie Naj?w. Maryi Panny (25 marca), Kr?lowej Polski (3 maja), Nawiedzenie Naj?w. Maryi Panny (2 lipca), Wniebowzi?cie Naj?wi?tszej Maryi Panny (15 sierpnia), Narodzenie Naj?w. Maryi Panny (8 wrze?nia), ?wi?tego Imienia Maryi (12 wrze?nia), Matki Boskiej R??a?cowej (wcze?niej Zwyci?skiej) (7 pa?dziernika).
Wa?niejsze uroczysto?ci Anio??w i ?wi?tych Pa?skich w ci?gu Roku Ko?cielnego s? nast?puj?ce: ?w. Gabriela Archanio?a (24 marca), ?w. Micha?a Archanio?a (29 wrze?nia), ?w. Rafa?a Archanio?a (24 pa?dziernika), Anio??w Str???w (2 pa?dziernika), ?w. Jana Chrzciciela (24 czerwca), ?w. J?zefa Oblubie?ca Naj?w. Maryi Panny (19 marca),?w. Aposto??w Piotra i Paw?a (29 czerwca), Wszystkich ?wi?tych (1 listopada), ?w. Stanis?awa Kostki (13 listopada).
Dzie? Zaduszny, po?wi?cony pami?ci zmar?ych i modlitwom za dusze w czy??cu cierpi?ce przypada w dniu 2 listopada. Dzie? Zaduszny i Uroczysto?? Wszystkich ?wi?tych przedstawiaj? nam prawd? wiary o ?wi?tych Obcowaniu tj. o ??czno?ci mi?dzy wiernymi na ziemi (Ko?ci?? wojuj?cy), ?wi?tymi w niebie (Ko?ci?? tryumfuj?cy) i duszami w czy??cu (Ko?ci?? cierpi?cy). Liturgia Dnia tego obejmuje: niespory ?a?obne po II nieszporach Wszystkich ?wi?tych, Uroczyst? Msz? ?w. ?a?obn? z Dnia Zadusznego i procesje ?a?obn? ze stacjami. Na cmentarzu odprawia si? nabo?e?stwo ?a?obne, po kt?rym wierni modl? si? na grobach swych zmar?ych.