bp dr net. Pio Maria Facibeni
Co to jest Msza ?w.?
Najdoskonalszym wyrazem czci Bo?ej jest Msza ?w. Wszystko co si? w ko?ciele dzieje, ma zwi?zek z Msz? ?w.: albo jest przygotowaniem do Mszy ?w. (modlitwy, brewiarz, nabo?e?stwa i procesje), albo jest rozprowadzeniem owoc?w duchownych Mszy ?w. Msza ?w. jest bezkrwaw? Ofiar? Nowego Zakonu, w kt?rej Pan Jezus ofiaruje swe Cia?o i sw? Krew pod postaciami chleba i wina na chwa?? Bo??, dla z?o?enia Bogu dzi?kczynienia, dla przeb?agania gniewu Bo?ego i dla uproszenia u Boga wszelakich ?ask. Z owoc?w Mszy ?w. korzystaj? wszyscy wierni w Ko?ciele, przede wszystkim kap?an i ministranci, wierni obecni na Mszy ?w. i ci w kt?rych intencji Msz? ?w. si? odprawia. G??wnym ofiarnikiem i zarazem Ofiar? jest Jezus Chrystus, Najwy?szy Kap?an. Kap?ani zast?puj? w czasie Mszy ?w. Jezusa Niewidzialnego i s? Jego narz?dziami: u?yczaj? Mu swych r?k i ust, by m?g? w spos?b widzialny, na oczach wiernych, z?o?y? Bogu Ojcu ofiar? swego Cia?a i Krwi. Nazwa "Msza ?w." (znana od VI wieku) w j?zyku polskim wywodzi si? od ?aci?skiego s?owa "missa" - rozej?cie si? (diakon s?owami "Ite missa est" og?asza?, ?e ofiara zosta?a z?o?ona i mo?na si? rozej?? do domu). Opr?cz nazwy "Msza ?w." istnieje te? nazwa "Eucharystia" (Dzi?kczynienie) i "Liturgia" (S?u?ba Bo?a).
Historia Mszy ?w.
Pan Jezus ustanowi? Msz? ?w. na Ostatniej Wieczerzy po spo?yciu uczty paschalnej (w czasie kt?rego ?piewano psalmy, odmawiano modlitwy i spo?ywano baranka wielkanocnego). Aposto?owie i pierwsi chrze?cijanie (?ydzi z pochodzenia) ucz?szczali jeszcze pewien czas do ?wi?ty? ?ydowskich, gdzie ?piewali psalmy i s?uchali Pisma ?w. Poza tym pierwsi chrze?cijanie zbierali si? w domach prywatnych na odprawianie Mszy ?w., kt?r? - jak Pan Jezus na Ostatniej Wieczerzy - i oni poprzedzali uczt? mi?o?ci (agapa). Z powodu nadu?y? oddzielono p??niej agapy od Mszy ?w., kt?r? jednak?e w dalszym ci?gu odprawiano po nabo?e?stwie ?ydowskim (psalmy i czytanie Pisma ?w.), b?d?cym jakby przygotowaniem do Ofiary Eucharystycznej.
Od ?w. Justyniana wiemy, ?e w II w. wyodr?bni?y si? ju? dwie cz??ci Mszy ?w.: przygotowawcza (pie?ni, modlitwy i czytanie Pisma ?w.) i w?a?ciwa ofiara. W cz??ci przygotowawczej Mszy ?w. mogli bra? udzia? pokutnicy i katechumeni(dlatego zwie si? to Msz? Katechumen?w), w drugiej cz??ci Mszy tylko wierni ochrzczeni i ?yj?cy w jedno?ci z Ko?cio?em (dlatego zwie si? to Msz? Wiernych).
Msza ?w. w pierwszych wiekach chrze?cija?skich mia?a nast?puj?cy przebieg (do VI wieku):
Msz? Katechumen?w rozpoczyna?o procesjonalne wprowadzenie biskupa ze ?piewem psalmu na wej?cie, czyli ze ?piewem "Introitu". Po "Introicie" kap?an ?piewa? litani? (zbi?r pr??b), a lud odpowiada? "Kyrie eleison". We Mszy ?w. na Bo?e Narodzenie (a nast?pnie w innych Mszach ?w.) ?piewano po "Kyrie Eleison" "Gloria". Po "Gloria" nast?powa?o odm?wienie "Kolekty" (zbiorowej modlitwy kap?ana i ludu). Nast?pnie czytano Pismo ?w., wpierw "Lekcj?", a po od?piewaniu "Gradua?u" "Ewangeli?". Przeczytane Pismo ?w. wyja?nia? biskup w homilii, po kt?rej odmawiano"Credo". Po "Credo" diakon wzywa? katechumen?w i pokutnik?w do opuszczenia ko?cio?a i przej?cia do przedsionka i na tym ko?czy?a si? Msza Katechumen?w.
Msza wiernych rozpoczyna?a si? od Ofiarowania. Po "Oremus" i modlitwie kap?ana ch?r intonowa? psalm i antyfon?, a wszyscy obecni, kap?ani i wierni, zbli?ali si? do o?tarza, nios?c swe dary ofiarne, chleb i wino. Wino diakoni wlewali do kielicha, chleb cz??ciowo sk?adali na patenie do Mszy ?w., a reszt? uk?adali na stole, sk?d po pob?ogos?awieniu zabierali go wierni do dom?w dla tych, kt?rzy nie brali udzia?u we Mszy ?w. Na zako?czenie ofiarowania dar?w celebrans umywa? r?ce i odmawia? "Orate fratres", wzywaj?c wiernych do modlitwy o przyj?cie przez Boga z?o?onej ofiary. Modlitwy przed Przeistoczeniem (z pocz?tku g?o?no, potem za? cicho) odmawia? ju? sam kap?an. By?y to modlitwy za ?ywych i wspomnienie ?wi?tych.
Po przeistoczeniu nie podnoszono w g?r? ?wi?tych Postaci, gdy? wierni stali blisko o?tarza i widzieli je z ?atwo?ci?. Gdzie za? o?tarz by? os?oni?ty firankami (dla zachowania tajemnicy), podnoszenie ?wi?tych Postaci by?o bezcelowe. Dopiero od XI wieku istnieje we Mszy ?w. "Podniesienie". Po Przeistoczeniu kap?an odmawia? sze?? modlitw, w kt?rych ofiarowa? Bogu obecn? na o?tarzu ofiar?, modli? si? przez po?rednictwo Jezusa Chrystusa za zmar?ych i za ?ywych wiernych. Mi?dzy pi?t? a sz?st? modlitw? po Przeistoczeniu po?wi?cano pokarmy, co p??niej zlikwidowano by nie przed?u?a? Mszy ?w. Po sz?stej modlitwie nast?powa?o przygotowanie do Komunii ?w.: odm?wienie "Ojcze Nasz" i trzech modlitw przed Komuni?. Po drugiej modlitwie dawano sobie poca?unek pokoju. Komuni? ?w. rozdzielano pod dwiema postaciami. Chleb k?adziono na praw? r?k?, wino podawano do picia wprost z kielicha, przez rurk? lub przy pomocy ?y?eczki. W czasie Komunii ?w. ?piewano psalm (Communio). Po Komunii ?w. odmawiano modlitw? dzi?kczynn? (Postcommunio) i s?owami "Ita missa est" odsy?ano wiernych do domu (zabierali oni Komuni? ?w. dla chorych i wi??ni?w.) B?ogos?awie?stwa udziela? biskup w drodze do zakrystii. Gdy p??niej kap?ani odprawiali Msz? ?w. w zast?pstwie biskupa, udzielali b?ogos?awie?stwa zaraz po "Ita missa est".
Za przyk?adem Chrystusa w pierwszych wiekach odprawiano Msz? ?w. wieczorem lub w nocy, rych?o jednak przyj?? si? zwyczaj rannego odprawiania Mszy ?w. z zachowaniem postu eucharystycznego od p??nocy ( po oddzieleniu Mszy ?w. od uczt mi?o?ci - agap). Obecnie wolno odprawia? Msz? ?w. jedn? godzin? przed wschodem s?o?ca a? do pierwszej godziny po po?udniu. Dla dobra wiernych zezwala Ko?ci?? na odprawianie Mszy ?w. wieczornych.
W ?redniowieczu m?g? kap?an odprawia? kilka Mszy dziennie. P??niej ograniczono ilo?? Mszy ?w. do jednej dziennie.W wyj?tkowych wypadkach, ze wzgl?du na wielk? liczb? wiernych, zezwala Ko?ci?? kap?anowi na odprawienie dw?ch lub trzech Mszy ?w. w niedziel? i ?wi?ta. Trzy Msze ?w. odprawiaj? kap?ani w uroczysto?? Bo?ego Narodzenia i w Dzie? Zaduszny.
Istotne cz??ci Mszy ?w. pozosta?y niezmienione do naszych czas?w. Rozwojowi w ci?gu wiek?w podlega?y tylko pewne drobne szczeg??y liturgii Mszy ?w.: ruchy celebransa, szaty, naczynia, kszta?t chleba, ?piewy, dob?r modlitw i ust?p?w Pisma ?w. Ostatecznym okre?leniem obrz?d?w Mszy ?w. zaj?? si? Sob?r Trydencki (1545 r.)