Uniwersytet Rotrii
Wydzia? Teologii
Temat: Rola sobor?w i synod?w w ?yciu Ko?cio?a
Autor: o. mgr Fabio Belmonte
" Bo gdzie s? dwaj albo trzej zebrani w imi? moje, tam jestem po?r?d nich” (Mt 18,20)
1. Zagadnienie soboru.Sob?r jest to og?lne zgromadzenie biskup?w Ko?cio?a pod przewodnictwem papie?a lub jego przedstawiciela. Ma on szerokie uprawnienia i szczeg?lne zadanie w ?yciu Ko?cio?a. Jego uprzywilejowana pozycja wynika z Tradycji, gdy? ju? w pierwszych wiekach chrze?cija?stwa biskupi razem podejmowali najwa?niejsze dla wsp?lnoty wiernych decyzje. By?o to przed ugruntowaniem wiod?cej pozycji Biskupa Rzymu, kt?ry cho? by? namiestnikiem Chrystusa na ziemi od czas?w ?wi?tego Piotra, to jednak nie mia? takiej w?adzy, jak ma w dzisiejszych czasach. Mimo tego, ?e uprawnienia kolejnych papie?y ros?y, to jednak dla podj?cia decyzji w kluczowych dla Ko?cio?a sprawach konieczne by?o zwo?anie soboru. S?dzono bowiem, ?e m?dro?? wszystkich zebranych nast?pc?w aposto??w po??czona z or?downictwem ?wi?tego Piotra i ?ask? Ducha ?wi?tego, daje stuprocentow? pewno?? s?uszno?ci podj?tej decyzji. Dlatego te?, sobory by?y szczeg?lnymi wydarzeniami w ca?ej historii Ko?cio?a i bynajmniej nie s?u?y?y za?atwianiu b?ahych spraw, lecz raczej regulacji spraw fundamentalnych dla wiary i nauki Ko?cio?a Powszechnego.
Wa?nym dla Ko?cio?a jest niewymieniany w oficjalnych spisach tzw. sob?r jerozolimski lub sob?r apostolski, kt?ry odby? si? ok. 50 r.n.e., a jego opis znale?? mo?na w rodziale 15 Dziej?w Apostolskich. Nie pada tam s?owo "sob?r", dlatego te? owo zebranie za sob?r nie jest uznawane. Mo?na jednak stwierdzi?, ?e przyk?ad dla rozwi?zywania spor?w przez sobory p?ynie w?a?nie wprost z Dziej?w Apostolskich.
"Niekt?rzy przybysze z Judei nauczali braci: «Je?eli si? nie poddacie obrzezaniu wed?ug zwyczaju Moj?eszowego, nie mo?ecie by? zbawieni»
Kiedy dosz?o do niema?ych spor?w i zatarg?w mi?dzy nimi a Paw?em i Barnab?, postanowiono, ?e Pawe? i Barnaba, i jeszcze kilku spo?r?d nich uda si? w sprawie tego sporu do Jerozolimy, do Aposto??w i starszych. Wys?ani przez Ko?ci?? szli przez Fenicj? i Samari?, sprawiaj?c wielk? rado?? braciom opowiadaniem o nawr?ceniu pogan.
Kiedy przybyli do Jerozolimy, zostali przyj?ci przez Ko?ci??, Aposto??w i starszych. Opowiedzieli te?, jak wielkich rzeczy B?g przez nich dokona?. Lecz niekt?rzy nawr?ceni ze stronnictwa faryzeusz?w o?wiadczyli: «Trzeba ich obrzeza? i zobowi?za? do przestrzegania Prawa Moj?eszowego». Zebrali si? wi?c Aposto?owie i starsi, aby rozpatrzy? t? spraw?." (Dz 15,1-6)
2. Zagadnienie synodu.Pod poj?ciem synod kry? mo?e si? wiele znacze?. W najog?lniejszym zarysie, kt?ry obejmuje wszystkie warianty, jest to po prostu zebranie wiernych Ko?cio?a, kt?re s?u?y uregulowaniu bie??cych spraw dla danej spo?eczno?ci. Nie jest to jednak zwyczajne zebranie, lecz ma charakter bardziej uroczysty i podnios?y, od zwyczajnego zebrania rady parafialnej. Ponadto synod odbywa si? w ??czno?ci z biskupem.
Synody mog? odbywa? si? w obr?bie diecezji lub archidiecezji dla ustalenia konkretnych cel?w i dzia?a? w Ko?ciele lokalnym na najbli?szy czas lub dla organizacji poszczeg?lnych wydarze? religijnych. W Synodach takich uczestniczy? mog? wszyscy wierni (w przypadku Synod?w dotycz?cych spraw og?lnych Ko?cio?a lokalnego) lub sami duchowni (gdy Synod dotyczy spraw administracji ko?cielnej lub kleru). Ponadto w Stolicy Apostolskiej istnieje instytucja Synodu Biskup?w, kt?ry jest cia?em doradczym papie?a i zbiera si? w okre?lonych odst?pach czasu (co 3-4 lata) i trwa zazwyczaj kilka tygodni. Dodatkowym zadaniem takich zebra? jest podkre?lenie ??czno?ci Biskupa Rzymu z pozosta?ymi biskupami. Z ka?dego kraju delegowanych jest kilku kap?an?w reprezentuj?cych episkopat na takim Synodzie.
Synody podejmuj? decyzje organizacyjne lub ustalaj? plan dzia?a?, s?u?? dzieleniu si? koncepcjami i pomys?ami, jednak?e nie zmieniaj? niczego w fundamentach wiary katolickiej.
3. Wybrane sobory i synody.W historii Ko?cio?a Powszechnego odnale?? mo?na wiele zebra? biskup?w i wiernych. Warto wspomnie? o najwa?niejszych:
- Synod w Elwirze - ok. 300 - 324 r. - odby? si? na po?udniu Hiszpanii, w okolicach dzisiejszej Grenady, czyli w ?wczesnej rzymskiej prowincji Hispania Baetica. Dok?adna data synodu nie jest znana, lecz szacuje si? na pierwsz? ?wier? IV wieku, najprawdopodobniej oko?o 305-306 roku. By? jednym z trzech Synod?w, obok tych w Arles i w Ancyrze, kt?ry przybli?y? zasady charakter tego rodzaju zebra? i zbudowa? grunt pod pierwszy w Ko?ciele Sob?r powszechny w . Wszystkie przyj?te przez synod kanony powszechnie obowi?zywa?y w Ko?ciele. Synod w og?le dotyczy? spraw zwi?zanych z ?yciem codziennym i organizacj? spo?eczno?ci chrze?cija?skiej i nie mia? charakteru teologicznego. Niekt?re z postanowie? synodu:
- zakazano u?ywania obraz?w w Ko?cio?ach, by nie sta?y si? obiektami adoracji,
- zakazano utrzymywania relacji z ?ydami, poganami, heretykami, flamenami, ba?wochwalcami,
- zarz?dzono ostracyzm dla chrze?cijan, kt?rzy cudzo?o?yli z ?ydami,
- zakazano b?ogos?awienia cia? zmar?ych chrze?cijan przez ?yd?w,
- zakazano dzielenia si? posi?kami pomi?dzy chrze?cijanami i ?ydami,
- wprowadzono celibat dla duchownych, niezale?nie od tego czy posiadali ?ony, czy nie,
- zakazano, by biskup odwo?a? ekskomunik? na?o?on? na kogo? przez innego biskupa.
Synod wprowadzi? bardzo ostre oddzielenie wsp?lnoty chrze?cija?skiej i ?ydowskiej m.in. poprzez powy?sze regulacje. Nie tworzy? jednak doktryn wiary, a jedynie wprowadza? r??norakie zasady, kt?rych rang? mo?na por?wna? do przepis?w ruchu drogowego: zasada jazdy praw? stron? drogi nie jest prawem niepodwa?alnym jak prawo grawitacji, lecz mo?na je w ka?dej chwili zamieni? na zasad? ruchu lewostronnego. Tak wi?c zakaz np. u?ywania obraz?w w Ko?cio?ach nie jest Bo?ym objawieniem, Bo?ym nakazem, kt?ry w samej swej istocie jest niepodwa?alny, lecz swoist? regulacj? administracyjn? o zasi?gu og?lnym. W ka?dym wi?c momencie mo?na j? zmieni? bez podwa?ania wiarygodno?ci Ko?cio?a. - Wsp??cze?nie synody maj? najcz??ciej wymiar diecezjalny i dotycz? spraw zwi?zanych z danym ko?cio?em partykularnym.
W pierwotnej wsp?lnocie Ko?cio?a Powszechnego, dyskusyjne kwestie wiary rozstrzyga?y i formowa?y sobory. Siedem pierwszych Sobor?w uznaje zar?wno Ko?ci?? Katolicki, jak i Ko?ci?? Prawos?awny, jako, ?e odby?y si? one przed schizm?.
Kolejne sobory wraz z datami i wydarzeniami:
- Sob?r nicejski I (325)
potwierdzenie dogmatu o b?stwie Chrystusa,
sformu?owanie wyznania wiary (nicejskie)
pot?pienie arianizmu - Sob?r konstantynopolita?ski I (381)
potwierdzenie wiary w Ducha ?wi?tego
rewizja wyznania wiary (nicejsko-konstantynopolita?skie) - Sob?r efeski (431)
przyznanie Maryi tytu?u Matki Bo?ej
pot?pienie nestorianizmu - Sob?r chalcedo?ski (451)
odrzucenie monofityzmu, przyj?tego na nieuznawanym soborze efeskim II,
sformu?owanie doktryny o dw?ch naturach Chrystusa (boskiej i ludzkiej) - Sob?r konstantynopolita?ski II (553)
potwierdzenie doktryn poprzednich sobor?w
odrzucenie pism heretyckich - Sob?r konstantynopolita?ski III (680-681)
pot?pienie monoteletyzmu - Sob?r nicejski II (787)
pot?pienie ikonoklazmu
uznanie s?uszno?ci kultu ikon
- Sob?r konstantynopolita?ski IV (869-870)
pot?pienie Patriarchy Focjusza, - Sob?r latera?ski I (1123)
regulacja spraw zwi?zanych z inwestytur? biskupi?, - Sob?r latera?ski II (1139)
pot?pienie nauk Arnolda z Brescii, - Sob?r latera?ski III (1179)
pot?pienie albigens?w i waldens?w, - Sob?r latera?ski IV (1215)
sformu?owanie dogmatu o przeistoczeniu,
sformu?owanie doktryny o prymacie papie?a,
pot?pienie nauki Joachima z Fiore, - Sob?r lyo?ski I (1245)
detronizacja cesarza Fryderyka II,
zwo?anie wyprawy krzy?owej przeciwko Saracenom, - Sob?r lyo?ski II (1274)
uregulowanie zasad wyboru papie?a,
wprowadzenie filioque do wyznania wiary, - Sob?r w Viennie (1311-1312)
pot?pienie b??d?w templariuszy, fraticelli, beginek i begard?w, - Sob?r w Konstancji (1414-1418)
zako?czenie schizmy zachodniej,
pot?pienie Johna Wycliffe'a i Jana Husa, - Sob?r w Bazylei, Ferrarze i Florencji (1431-1445)
zatwierdzenie unii z Ko?cio?em bizantyjskim i ormia?skim, - Sob?r latera?ski V (1512-1517)
pot?pienie koncyliaryzmu, - Sob?r trydencki (1545-1563)
pot?pienie Lutra i reformacji,
wprowadzenie kontrreformacji, - Sob?r watyka?ski I (1868-1870)
wprowadzenie dogmatu o nieomylno?ci papie?a, - Sob?r watyka?ski II (1962-1965)
reforma licznych instytucji i obrz?d?w Ko?cio?a,
4. Rola sobor?w i synod?w w ?yciu Ko?cio?a.Sob?r pe?ni szczeg?ln? rol? w ?yciu Ko?cio?a - pomaga rozwi?zywa? spory i wypracowa? stanowisko Ko?cio?a w sprawach niejasnych. W zasadzie, pe?ni on rol? doradcz? dla Biskupa Rzymu, ale tak?e pozwala przeprowadzi? pe?n? i s?uszn? dysput? teologiczn? nad konkretnymi problemami Ko?cio?a w danym czasie. Sob?r nie ma takiej w?adzy, kt?rej nie mia?by papie?, czy to w kwestii og?aszania dogmat?w, czy w kwestii krytyki i naznaczania herezji. Jednak?e, papie? ma tak? mo?liwo??, by zwo?ywa? sob?r dla rozwiania w?tpliwo?ci w kwestiach spornych. Bo zgodnie z przytoczonym na pocz?tku cytatem, Duch ?wi?ty dzia?a we wsp?lnocie, a wiara pozwala nam ufa? w s?uszno?? natchnionych opinii sobor?w. I mimo, i? nieomylno?? papie?a zosta?a potwierdzona dogmatem, gdy? jako Wikariusz Chrystusa ma on "Bo?e wsparcie" w kwestiach doktrynalnych, to ta sama nieomylno?? pozwala, a nawet nakazuje, by w kwestiach najtrudniejszych i najwa?niejszych zasi?gn?? opinii innych aposto??w. Analogicznie synody maj? s?u?y? temu samemu, tyle, ?e w innych sprawach. Synody podejmuj? tematy administracyjne, dotycz?ce funkcjonowania Ko?cio?a, a nie jego misji. Jest to jakby egzekutywa Ko?cio?a, kt?ra formu?uje rozwi?zania dla spraw, kt?re wymagaj? zasi?gni?cia opinii lub publicznej wymiany zda? na forum danej wsp?lnoty. Drug? kardynaln? r??nic? mi?dzy obu zebraniami jest to, ?e przyj?te postanowienia soboru obowi?zuj? zawsze w ca?ym Ko?ciele Powszechnym, podczas gdy synody mog? obowi?zywa? lokalnie.[/list]