Uniwersytet Rotryjski - Katedra Teologii
Apostolskie Miasto Rotria, 7 maja 2013 AD.
PRACA SAMOKSZTA?CENIOWA NR 1
Temat: "Wiara a rozum. Analiza i charakterystyka form ideologicznych".
Autor: mgr Rafael Mancini
Promotor: prof. dr hab. net. Franciszek Ferdynand kardyna? von Habsburg
Wst?p
Niniejsza praca napisana jest na temat: „Wiara a rozum. Analiza i charakterystyka form ideologicznych”. Pod czas czytania tekstu przychodz? pytania: Czy jest mo?liwa wiara racjonalna? Czy istnieje sprzeczno?? pomi?dzy wiar? a rozumem? Czy wiara mo?e by? ?lepa?
Ta praca ukazuje stosunek wiary do rozumu z szczeg?lnym wyr??nieniem dziej?w Ko?cio?a.
1. Wiara i rozum w ?redniowieczu- dwa nurty my?lenia
1.1 Wiara ludowa
W filozofii ?redniowiecza cz?sto spotykamy si? z rozdzia?em wiary od rozumu, albo inaczej: wszystko podporz?dkowane jest wierze, czyli rozum opiera si? na wierze. Jest to na tyle wa?ne, i? ta ludowa „zasada” mia?a wp?yw na p??niejsze dzieje, w szczeg?lno?ci w czasach o?wiecenia, kiedy zosta?a obalona.
My?l ?redniowieczna jest o tyle uzasadniona i? wszystko w tamtych czasach ludzie odbierali bezpo?rednio za pomoc? zmys??w, a wi?c bod?ce, kt?re wp?ywa?y na ludzi mia?y wp?yw na religi?.
Niewyt?umaczalne wtedy zjawiska przypisywano si?? nadprzyrodzonym, na tych w?a?nire zjawiskach przyrodniczych opiera?a si? religia pogan.
W po?owie ?redniowiecza rozpocz??a si? ewangelizacja S?owian. S? oni doskona?ym przyk?adem innych niewykszta?conych ludzi ?wczesnego ?wiata, kt?rzy przyjmuj?c chrze?cija?stwo nie porzucali do ko?ca swoich wierze?, a cz?sto przerzucali je na now? wiar?. W ten spos?b kult poga?ski sta? si? zabobonem.
W tych czasach wytworzy?a si? wiara ludowa. Odpowiada?a ona zapotrzebowaniom tamtych czas?w. Ludzie bowiem ograniczali si? do swojej wiary, a nie znaj?c ?wiata, t?umaczyli go na sw?j spos?b. Zjawisko to jest wyt?umaczalne, gdy? wi?kszo?? Europejczyk?w stanowili niepi?mienni ch?opi, a r?wnie? wi?kszo?? w?adc?w i by?o analfabetami. G??wnymi o?rodkami nauki by?y w ten czas klasztory.
1.2 Tomizm
Jednak w tym okresie by? drugi o?rodek wiary tworzyli go duchowni, a najwi?kszym my?licielem ?redniowiecza by? ?w. Tomaszem z Akwinu na czele. On to jest przyk?adem cz?owieka, kt?ry za pomoc? rozumu przedstawi? swoj? idee, a tym samym stworzy? nurt filozoficzny zwany tomizmem, kt?ra sta?a si? g??wn? filozofi? chrze?cija?stwa.
?w. Tomasz twierdzi?, ?e istniej? dwa nurty poznania: wiara i rozum. M?wi?, ?e cz??? wiary dla rozumu jest dost?pna np. Istnienie Boga i Jego dzia?anie, ale istnieje te? cz??? niedost?pna np. Tr?jca ?wi?ta, grzech pierworodny. Nie mo?e by? te? sprzeczno?ci pomi?dzy rozumem, a wiar? gdy? nie istnieje podw?jna wiara.
Tomizm pokazuje racjonalne podej?cie do wiary. ?w. Tomasz stworzy? nurt filozoficzny, kt?ry przetrwa? przez wszystkie p??niejsze czasy i trwa po dzi? dzie?. On to jest przyk?adem cz?owieka, kt?ry za pomoc? rozumu przedstawi? swoje my?li, a tym samym stworzy? nurt filozoficzny, kt?ry sta? si? g??wn? filozofi? katolicyzmu.
3. O?wiecenie
W XVIIIw. W historii rozpoczyna si? nowa epoka zwana o?wieceniem. Okres ten by? jawnym kultem rozumu. W tym czasie narodzi?y si? r??ne teorie na temat ?wiata m.in. g?osz?ca, ?e nie mo?na wierzy? w to czego nie mo?na pozna? rozumem. Kant zdefiniowa? «religi? w obr?bie samego rozumu». Mo?na powiedzie?, ?e dla cz??ci filozof?w rozum sta? si? bogiem.
W tym o to czasie narodzi?y si? dwa nurty my?lowe: teizm i ateizm. Atei?ci odrzucaj? istnienie Boga, natomiast dei?ci uwa?aj?, ?e On jest tylko Stw?rc? i nie ma wp?ywu na losy ?wiata.
O?wieceni filozofowie ca?kowicie odrzucili wiar?, dokonali w ich my?li ca?kowitego rozdzia?u rozumu od wiary. Dowodem na to jest Wielka Encyklopedia Francuska, kt?rej tw?rcy wy?miewali wszystko co nadprzyrodzone i zwi?zane z religi?. Ksi?ga zosta?a skrytykowana przez papie?a.
Przedstawiona wy?ej teoria o?wiecenia odrzuca?a ?wiat nadprzyrodzony. Nale?y pami?ta?, ?e nauka
jej nie zawsze zgadza?a si? z doktryn? Ko?cio?a. Epoka ta mia?a ogromny wp?yw na losy ca?ego ?wiata, zmusi?a ludzi do my?lenia. Po tym okresie Ko?ci?? rozpocz?? dialog ze ?wiatem.
4. Czasy wsp??czesne a Ko?ci?? katolicki
Mo?na powiedzie?, ?e od czas?w Papie?a Leon XIII Ko?ci?? rozpocz?? si? zmienia? je?li chodzi o sprawy naukowe. Ten oto papie? wyszed? do ?wiata i zacz?? z nim rozmawia?. R?wnie? w swojej encyklice Aeterni Patris „wskrzesi?” jedno?? mi?dzy rozumem a wiar?.
Wa?nym dla tego okresu by? zwo?any Sob?r Watyka?ski I, na kt?rym og?oszono dogmat o nieomylno?ci papie?a w kwestiach wiary i moralno?ci. Odt?d biskup Rzymu sta? si? najwi?kszym autorytetem nie w sprawach naukowych, ale religijnych. Do zlikwidowania indeksu ksi?g zakazanych, na kt?rym znajdowa?o si? nie jedno dzie?o naukowe.
Sob?r Watyka?ski II podj?? zadanie zjednania wiary i nowoczesnej nauki[1]. Sob?r nada? wolno?? nauce przyrodniczej, jednak pozostawiaj?c tam miejsce Bogu.
W 1966 roku zosta? rozwi?zany wcze?niej Kongregacja Nauki Wiary znios?a wy?ej wspomniany Indeks ksi?g zakazanych.
W 1978 na Stolic? Piotrow? zosta? wybrany kardyna? Wojty?a, kt?ry przyj?? imi?: Jan Pawe? II. Papie? wyda? encyklik? Fides et Ratio, w kt?rej pisa? m.in.: „wiara uwalnia rozum, poniewa? pozwala mu dotrze? w spos?b zgodny z jego w?asnymi zasadami do przedmiotu poznania i wpisa? go w ?w najwy?szy porz?dek rzeczy, w kt?rym wszystko zyskuje sens. Jednym s?owem, cz?owiek przy pomocy rozumu dociera do prawdy, poniewa? o?wiecony przez wiar? odkrywa g??boki sens wszystkich rzeczy, a w szczeg?lno?ci w?asnego istnienia” [2].
W przeci?gu ostatnich 200 lat Ko?ci?? przeszed? z pozycji zwalczaj?cej do pozycji nauczaj?cej. Na nowo zosta? odkryty urz?d nauczycielski. Od?wie?enie filozofii ?w. Tomasza z Akwinu pozwoli?o Katolicyzmowi na dialog ze ?wiatem, a tak?e pomoc w odpowiedzi liczne pytania. Papie? sta? si? stra?nikiem wiary i moralno?ci, a tak?e najwy?szym autorytetem na ?wiecie je?li chodzi o te kwestie.
Zako?czenie
Powy?ej przedstawi?em stosunek wiary do rozumu w istotnych dziejach dla ?wiata wsp??czesnego.
Tekst mo?na podsumowa? s?owami ?p. kardyna?a J?zefa Glempa: „Zauwa?my jednak, ?e cz?owiek niewierz?cy – paradoksalnie – te? musi wierzy?: w niebyt, w brak Boga. Nie mo?e mie? pewno?ci, ?e Boga nie ma. Bo na to te? dowody nie istniej?. ”[3] oraz wybitnego teologa jakim by? Ojciec ?wi?ty Benedykt XVI: „B?g swoj? ?ask? o?wieca rozum, otwiera mu nowe niezmierzone i niesko?czone horyzonty.” [4]
Przypisy
[1] Benedykt XVI w przem?wieniu do Kurii Rzymskiej o poprawnej interpretacji II Soboru Watyka?skiego, 22 XII 2005 .
[2] zob. Jan Pawe? II, Encyklika „Fides et Ratio”, Watykan, 14.09.1998.
[3] zob. Wywiad Mileny Kindziuk z ks. prymasem J?zefem Glempem, Warszawa, 20.01.2013
[4] zob. Benedykt XVI, katecheza o wierze, Watykan, 21.11.2012.