Wyk?ad g?. IX - Prawo cywilne - podstawy prawa cywilnego.

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

Temat: Prawo cywilne - podstawy prawa cywilnego. (1)
Autor: prof. zw. dr hab. net. Franz Ferdinand von Habsburg-Lothringen

Prawem cywilnym nazywamy zesp?? norm prawnych reguluj?cych stosunki maj?tkowe, a w pewnym stopniu i niemaj?tkowe, mi?dzy r?wnorz?dnymi podmiotami prawa. W poszczeg?lnych systemach prawa zakres stosunk?w spo?ecznych uregulowanych przez prawo cywilne by? r??ny i r??ne s? definicje w poszczeg?lnych pa?stwach i okresach historycznych. Wsp??cze?nie prawo cywilne to cz??? prawa prywatnego reguluj?ca stosunki maj?tkowe i niemaj?tkowe os?b fizycznych i prawnych. W dawnych pa?stwach (g??wnie) bloku komunistycznego wyodr?bniono z prawa cywilnego - prawo rodzinne i prawo pracy.


1. Podmioty prawa cywilnego

Osoba fizyczna to okre?lenie cz?owieka w prawie cywilnym, a? od momentu narodzenia do chwili ?mierci. Cech? osoby fizycznej jest zdolno?? prawna, czyli mo?liwo?? bycia podmiotem praw i obowi?zk?w. Zdolno?? prawn? posiada ka?dy cz?owiek od momentu urodzenia a? do ko?ca ?ycia. Wyj?tkowym przypadkiem pozyskania owej zdolno?ci jest status nasciturusa, a wi?c dziecka pocz?tego, lecz jeszcze nienarodzonego. Nasciturusowi przys?uguj? jedynie niekt?re prawa, jak np. prawo dziedziczenia. Nale?y podkre?li?, ?e owe przymioty ulegaj? zawieszeniu a? do czasu ?ywego narodzenia si? dziecka.

Osoba prawna to wyodr?bniona strukturalnie i maj?tkowo, powo?ana w celu realizacji okre?lonych cel?w gospodarczych lub spo?ecznych jednostka organizacyjna, kt?rej ustawodawca nada? kwalifikacj? podmiotowo?ci cywilnoprawnej. Osobowo?? prawn? posiadaj? m.in. stowarzyszenia, zwi?zki zawodowe, partie polityczne, jednostki samorz?du terytorialnego, a tak?e zwi?zki wyznaniowe.


2. Zdolno?? do czynno?ci prawnych

Zdolno?? do czynno?ci prawnych to mo?liwo?? nabywania praw i obowi?zk?w w wyniku w?asnego dzia?ania, a wi?c mo?liwo?? samodzielnego kszta?towania w?asnej pozycji prawnej. Przymiot ?w charakteryzuje zar?wno osoby fizyczne, jak i prawne. Wyst?puj? 3 kategorie zdolno?ci do czynno?ci prawnych:

a) Pe?n? zdolno?? do czynno?ci prawnych posiadaj? osoby, kt?re uko?czy?y 18. rok ?ycia, jednostki posiadaj?ce osobowo?? prawn? etc.

b) Ograniczon? zdolno?? do czynno?ci prawnych posiadaj? osoby, kt?re uko?czy?y 13. rok ?ycia, lecz nie przekroczy?y 18 lat, a tak?e osoby cz??ciowo ubezw?asnowolnione. Owe podmioty mog? samodzielnie wykonywa? niekt?re czynno?ci z zakresu prawa cywilnego, jednak?e na wykonywanie cz??ci czynno?ci wymagana jest zgoda przedstawiciela ustawowego (rodzica/opiekuna prawnego – w przypadku nieletnich, kuratora – w przypadku os?b cz. ubezw?asnowolnionych).

c) Brak zdolno?ci do czynno?ci prawnych jest zjawiskiem charakteryzuj?cym osoby fizyczne poni?ej 13. roku ?ycia oraz osoby ca?kowicie ubezw?asnowolnione. W obu przypadkach wi?kszo?? czynno?ci cywilnoprawnych dokonywana jest za zgod? przedstawicieli ustawowych lub bezpo?rednio przez ich dzia?anie.


3. Rodzaje norm prawa cywilnego
a) Bezwzgl?dnie wi???ce (ius cogens) – strony stosunku prawnego musz? si? bezwzgl?dnie zastosowa? do brzmienia normy prawnej, tzn. bez mo?liwo?ci samodzielnego kszta?towania zachowania lub decydowania o wykonaniu zapis?w normy. Owe normy stanowi? szczeg?lny przymiot prawa publicznego.

b) Wzgl?dnie wi???ce (ius dispositivum) – ich zastosowanie zale?y od woli stron stosunku prawnego, je?li nie ustal? one inaczej konsekwencji prawnych. Normy te charakteryzuj? w szczeg?lno?ci prawo prywatne.

c) Semiimperatywne (semidispositivum) – strony mog? zmieni? stosunek prawny, ale tylko na korzy?? okre?lonej w normie strony, nie mog? za? pogorszy? jej sytuacji. Cz??ciowo norma ma wi?c charakter bezwzgl?dnie wi???cy. Uwa?a si? j? za kategori? po?redni?. Normy te znajduj? zastosowanie chocia?by w przepisach prawa handlowego etc., chroni?c z ramienia pa?stwa s?absz? stron? stosunku prawnego, np. konsumenta.