Wyk?ad III - Ksi?gi, j?zyk, muzyka i postawa liturgiczna

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

bp dr net. Pio Maria Facibeni


Ksi?gi liturgiczne

Do ksi?g liturgicznych nale??:
1. Msza?.
2. Rytua?.
3. Pontyfika?.
4. Brewiarz.
5. ?piewnik.

Msza? powsta? z po??czenia sakramentarza, antyfonarza, lekcjonarza i ewangeliarza, ksi?g u?ywanych pierwotnie osobno: od XIII wieku powszechnie u?ywany jest przy odprawianiu Mszy ?w. Msza? zawiera modlitwy, ?piewy, ust?py ze Starego i Nowego testamentu oraz przepisy mszalne. Sk?ada si? z wst?pu i trzech cz??ci: Msze ?w. niedzielne i na uroczysto?ci Pana Jezusa czyli tzw. De Tempore; cz??ci niezmienne Mszy ?w., czyli Ordo Missae i Msze ?w. o ?wi?tych czyli Proprium de Tempore.

Rytua? podaje modlitwy, obrz?dy i przepisy odnosz?ce si? do udzielania Sakrament?w i Sakramentali?w.

Pontyfika? zawiera modlitwy i obrz?dy Sakrament?w i sakramentali?w udzielanych przez biskupa.

Brewiarz jest ksi?g? zawieraj?c? modlitwy kap?a?skie (psalmy, ?ywoty ?wi?tych i ust?py z Pisma ?w.).

?piewnik (Antyfonarz i Graduale) podaje teksty i nuty liturgicznych ?piew?w ko?cielnych.

Wszystkie ksi?gi liturgiczne musz? by? zatwierdzone przez ?wi?t? Kongregacj? Obrz?d?w.

J?zyk liturgiczny

J?zykiem liturgicznym we Mszy ?w. i przy udzielaniu Sakrament?w i sakramentali?w jest j?zyk ?aci?ski.
Z dw?ch powod?w j?zyk ?aci?ski utrzymuje si? w Ko?ciele Katolickim jako j?zyk liturgicznym: dla swej niezmienno?ci, kt?ra pozwala nam modli? si? w tych samych s?owach od pierwszych wiek?w chrze?cija?skich, i dlatego, ?e wyra?a jedno?? i powszechno?? Ko?cio?a ?w. Niekt?rym narodom pozwala Ko?ci?? na odprawianie obrz?d?w ?w. w j?zyku narodowym (obrz?dki wschodnie), gdy? czyni? to od bardzo dawna i w j?zyku martwym (staros?owia?skim, greckim, ormia?skim). Nabo?e?stwa ludowe (majowe, czerwcowe, pa?dziernikowe etc.) odprawia si? za zgod? Ko?cio?a wj?zykach narodowych.

?piew liturgiczny

Pocz?tkowo ca?? liturgi? Mszy ?w. wykonywano ?piewem, p??niej ju? tylko niekt?re cz??ci Mszy ?w. ?piewano, a od wiek?w ?rednich znana jest Msza ?w. cicha. Spos?b wykonywania ?piew?w przej?? Ko?ci?? od ?yd?w (soli?ci ?piewali psalmy, a lud odpowiedzi czyli responsoria) i od Grek?w (jeden ch?r ?piewa? pie?ni, drugi antyfony). Reform? ?piewu liturgicznego zaj?li si? ?w. Ambro?y, bp Mediolanu (IV w.) i papie? Grzegorz Wielki (VI w.), od kt?rego przyj?? sw? nazw? powa?ny, jednog?osowy ?piew, wykonywany na przemian przez ch?r i celebransa (?piew gregoria?ski, piel?gnowany przez zakon benedykty?ski). Z biegiem czasu rozwin?? si? ?piew liturgiczny wielog?osowy(polifoniczny), kt?rego propagatorami byli Palestrina (XVI w.) i Orlando di Lasso (XVI w.) Ko?ci?? zgadza si? tak?e na wykonywanie ?piewu ludowego podczas pielgrzymek, procesji, nabo?e?stw i w czasie Mszy ?w. cichej czy ?piewanej. ??da natomiast, by teksty liturgiczne w czasie Mszy ?w. uroczystych wykonywano wed?ug zasad ?piewu liturgicznego.
?w. Pius X w swym Motu Proprio "Inter Pastoralis Officii Sollicitudines" z 1903 r. wyznacza ?piewowi liturgicznemu trzy cechy: ?wi?to?ci, doskona?o?ci artystycznej i powszechno?ci, czyli zgodno?ci z og?lnymi zasadami ?piewu. Cechy te w najwy?szym stopniu posiada ?piew gregoria?ski (chora?). Tote? poleca go tak?e papie? Pius XI w "Divini Cultis" z 1928 r. i Pius XII w "Mediator Dei" z 1947 roku.

Muzyka ko?cielna

Od VII wieku ?piewowi ko?cielnemu towarzyszy gra organowa.
Poniewa? najwa?niejszym czynnikiem w liturgii jest mowa oraz ?piew celebransa i wiernych, muzyka nie mo?e nad nimi panowa? lecz ma im towarzyszy?. Przepisy ko?cielne ustanawiaj?, ?e: muzyka organowa ma towarzyszy? jedynie ?piewowi ch?ru lub wiernych, nigdy za? ?piewowi solowemu celebransa, diakona lub subdiakona; ma sta? na bardzo wysokim poziomie artystycznym i nie mo?e zag?usza? tekst?w liturgicznych. U?ywanie instrument?w ha?a?liwych (d?tych) i mechanicznych (gramofon) jest zakazane.

Sztuka liturgiczna

Od pocz?tku Ko?cio?a ?w. przyozdabiano ?ciany ?wi?ty?, o?tarze i przedmioty kultu dzie?ami sztuki: malowid?ami, rze?bami i witra?ami. Zgodnie z wol? Ko?cio?a sztuka liturgiczna ma by? podporz?dkowana przepisom liturgicznym (st?d nazwa), a wi?c zgodna z duchem i celami liturgii. Sztuka liturgiczna ma podw?jne zadanie: ma uzmys?awia? prawdy wiary ?w. i pobudza? do pobo?no?ci. Najwa?niejsze miejsce w sztuce liturgicznej zajmuje malarstwo, rze?ba, architektura i zdobnictwo. Ich wsp?lny harmonijny wysi?ek stanowi o pi?knie ko?cio?a. Ko?ci?? w trosce o poziom sztuki liturgicznej ustanawia komisje diecezjalne, do kt?rych nale?y zatwierdzanie projekt?w budowy nowych ko?cio??w i konsekracji starych ?wi?ty? (zabytkowych).

Przepisy liturgiczne

?ycie liturgiczne normuje Stolica Apostolska. Stolica Apostolska wydaje zwyczajne zarz?dzenia dot. liturgii przez ?wi?t? Kongregacj? Obrz?d?w (ustanowion? przez Sykstusa V w 1588 r.), nadzwyczajne za? w or?dziach papieskich. Liturgiczne przepisy Ko?cio?a s? dwojakiego rodzaju: obowi?zuj?ce i zalecaj?ce. Ko?ci?? ?w. zgadza si? na istnienie miejscowych zwyczaj?w liturgicznych, o ile s? one: stare, rozumne i zgodne z duchem liturgii ko?cielnej. Biskupi maj? obowi?zek czuwa?, by przepisy liturgiczne by?y zachowane, a zwyczaje zgodne z nauk? Ko?cio?a.

Postawa liturgiczna

Budynek ko?cielny, jego wewn?trzne urz?dzenie, szaty, naczynia i ksi?gi liturgiczne stanowi? ramy kultu liturgicznego.Istotnym za? czynnikiem (podmiotem) kultu liturgicznego jest cz?owiek, jego wewn?trzne usposobienie i zewn?trzna postawa. Opr?cz g?o?nego odmawiania modlitw i ?piewu przyj??y si? w Ko?ciele nast?puj?ce sposoby zewn?trznego udzia?u w s?u?bie Bo?ej: znak krzy?a ?w., uk?on, kl?kanie, stanie, siedzenie, le?enie krzy?em, podnoszenie oraz rozkrzy?owanie i z?o?enie r?k, bicie si? w piersi, a tak?e poca?unek pokoju.

Znak krzy?a ?w. jest wyznaniem wiary ?w., symbolem ?mierci Chrystusa, wyrazem czci dla Tr?jcy ?w., ?r?d?em ?aski i b?ogos?awie?stwa oraz wezwaniem do na?ladowania Chrystusa Ukrzy?owanego. Du?y znak krzy?a ?w., (na czole, ramionach i piersi) znany jest od czas?w apostolskich w prywatnym ?yciu wiernych, w liturgii od IV w. Ma?y znak krzy?a ?w. (na czole, ramionach i piersi) wykonujemy przed Ewangeli?, zaznaczaj?c w ten spos?b, ?e gotowi jeste?myprawd? Bo?? przyj?? rozumem i sercem, oraz g?osi? j? ustami.

Uk?on (ma?y, ?redni i g??boki) jest wyrazem czci i szacunku.

Kl?kanie (na jedno lub dwa kolana) wyra?a najwy?szy ho?d nale?ny Bogu.

Stanie od czas?w apostolskich jest zwyczajn? postaw? przy modlitwie (zw?aszcza celebransa - po?rednika mi?dzy Bogiem, a ludem) i jest wyrazem rado?ci, zaufania i nadziei.

Siedzenie wprowadzono do liturgii ze wzgl?du na s?abo?? ludzk?. Oznacza ono u wiernych gotowo?? wys?uchania i przyj?cia s?owa Bo?ego, u biskup?w i kap?an?w za? w?adz? pastersk? i s?downicz?.

Le?enie krzy?em (prostracja) ma miejsce w liturgii na znak pokuty w Wielki Pi?tek i Wielk? Sobot?, tak?e przy ?wi?ceniach kap?a?skich i biskupich.

Podnoszenie r?k oznacza wzniesienie serca do Boga, roz?o?enie r?k w kszta?cie krzy?a oznacza ch?? upodobnienia si? do Jezusa Ukrzy?owanego, a z?o?enie r?k oddanie si? na s?u?b? Bogu.

Bicie si? w piersi jest wyrazem ?alu za grzechy i ch?ci poprawy ?ycia.

Poca?unek pokoju sk?ada celebrans diakonowi, subdiakonowi i duchownym jako wezwanie do mi?o?ci braterskiej.Ca?owanie przedmiot?w po?wi?conych wyra?a cze?? dla Boga i ?wi?tych, kt?rych one przedstawiaj?.