Wyk?ad g?. XI - Podstawowe paremie prawnicze

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

Temat: Podstawowe paremie prawnicze.
Autor: dr Ksawery van Berden, przew?d habilitacyjny

I. Poj?cie
Paremi? prawnicz? nazywamy kr?tk? maksym? lub sentencj?, sformu?owan? przez uznany autorytet prawniczy w j?zyku ?aci?skim, wyra?aj?c? w przyj?ty powszechnie spos?b fundamentaln? zasad? prawa. Najwa?niejsz? z zalet stosowania paremii jest ich uniwersalno??, a tak?e zrozumia?o?? dla przedstawicieli nauk prawnych. Paremie wyra?aj? elementarne za?o?enia wsp??czesnych system?w prawnych w spos?b mo?liwie najbardziej og?lny, staj?c si? tym samym cz?stym elementem retoryki prawniczej.

II. Wykaz fundamentalnych paremii prawniczych

1. Accusare nemo se debet – nikt nie musi oskar?a? siebie.
2. Actori incumbit probatio – na powodzie spoczywa ci??ar dowodu.
3. Audiatur et altera pars – nale?y wys?ucha? tak?e drugiej strony.
4. Dura lex, sed lex – twarde prawo, ale prawo.
5. Ignorantia iuris nocet – nieznajomo?? prawa szkodzi.
6. Ignorantia legis non excusat – nieznajomo?? prawa nie jest wyt?umaczeniem.
7. Iura novit curia – s?d zna prawo.
8. Lex posteriori derogat legi priori – ustawa p??niejsza uchyla ustaw? wcze?niejsz?.
9. Lex retro non agit – prawo nie dzia?a wstecz; zasada nie retroaktywno?ci prawa
10. Lex specialis derogat legi generali – ustawa szczeg??owa (przepis szczeg?lny) uchyla ustaw? og?ln? (przepis og?lny).
11. Lex superior derogat legi inferiori – ustawa wy?sza rang? uchyla ustaw? ni?szej rangi; hierarchia akt?w normatywnych
12. Ne bis in idem – nie wolno kara? dwukrotnie za to samo przewinienie.
13. Nemo iudex in causa sua – nikt nie mo?e by? s?dzi? we w?asnej sprawie.
14. Pacta sunt servanda – um?w nale?y dotrzymywa?.
15. Ubi lex, ubi poena – gdzie prawo, tam kara.
16. Volenti non fit iniuria – chc?cemu nie dzieje si? krzywda.