VII. Ustr?j i w?a?ciwo?ci Sygnatury Apostolskiej

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

Temat: Ustr?j i w?a?ciwo?ci Sygnatury Apostolskiej
Autor: dr Ksawery van Berden, przew?d habilitacyjny

   Sygnatura Apostolska jest jednym z najwy?szych organ?w pa?stwowych, w tym tak?e naczelnym organem w?adzy s?downiczej w Pa?stwie Ko?cielnym Rotria. Podwalin? dzia?alno?ci SA w Stolicy Apostolskiej s? regulacje uj?te rdz. VI  art. 26 i 27 Bulli Exsurge Domine.

   Zgodnie z rotryjsk? ustaw? zasadnicz?, SA jest jedynym organem sprawuj?cym kompetencje z zakresu wymiaru sprawiedliwo?ci, nie licz?c instytucji Patriarchy Pa?stwa Ko?cielnego jako organu II instancji w zakresie orzecznictwa Sygnatury. W zakresie jurysdykcji SA znajduj? si? kwestie zwi?zane z og?ln? definicj? wymiaru sprawiedliwo?ci, ale tak?e s?downictwem konstytucyjnym i administracyjnym. Jest to zatem jedyna instytucja rotryjska, uprawniona do stosowania powszechnie obowi?zuj?cej wyk?adni prawa. Jednak?e mimo olbrzymiego zakresu uprawnie?, w przypadku dzia?alno?ci orzeczniczej nale?y nakre?li? pewien typ ustroju systemowego. Nawi?zuj?c do realnego ustroju s?downictwa, system rotryjski zbli?ony jest nieco do fundamentalnych zasad systemu prawa precedensowego „common law”. W common law prawo precedensowe jest tworzone w drodze wyrok?w s?dowych. Bardzo zbli?enie sprawa ma si? tak?e w przypadku Sygnatury Apostolskiej. Ci??ko bowiem nakre?li? jej konkretny wymiar orzecznictwa, gdy? w rotryjskim systemie prawa nie stosuje si? kodeks?w, charakterystycznych dla orzecznictwa w wielu krajach wirtualnych. Jedyn? zbli?on? form? kodyfikacji prawa jest Kodeks Prawa Kanonicznego, kt?ry nie podlega jednak pod rozstrzygni?cia Sygnatury. Nale?y zatem uzna?, ?e rotryjskie post?powanie przed SA ma wymiar precedensu, jednak?e r?wnie? z kilkoma wyj?tkami. Mo?liwo?? spekulacji w tym zakresie przyznaje luka legislacyjna, w ?wietle kt?rej nie istniej? szczeg??owe przepisy reguluj?ce tryb i zasady dzia?ania SA. Jest to z pewno?ci? mankament i dysproporcja, kt?r? nale?a?oby jak najszybciej zniwelowa?. Mimo wszystko jednak, doktrynalne za?o?enia zawarte w ustawie zasadniczej przyznaj? Sygnaturze mo?liwo?? nieskr?powanego orzecznictwa praktycznie na wszystkich p?aszczyznach funkcjonowania Pa?stwa Ko?cielnego.
Zaw??enie za?o?e? nast?puje dopiero w kwestii organizacyjnej, gdzie wprowadzony zostaje urz?d Trybuna Sygnatury Apostolskiej. Ustawodawca nie okre?la, ilu rzeczonych trybun?w mo?e wej?? w szeregi sk?adu orzekaj?cego, ani tak?e w jaki spos?b uk?adaj? si? wzajemne relacje s?u?bowe. Pozostawia to pole do domniemywania, ?e hierarchiczno?? relacji w SA nast?pi? mo?e przez wzgl?d na posiadany tytu? zawodowy, stopie? lub tytu? naukowy, ewentualnie tak?e przez wzgl?d na d?ugo?? odbytego sta?u zawodowego. S? to jednak okoliczno?ci, wzgl?dem kt?rych decyzyjno?? posiadaj? organy ustawodawcze.
Art. 28 ustawy zasadniczej wprowadza kilka podstawowych zasad ustroju s?downictwa w Rotrii, w szczeg?lno?ci za? og?lnodost?pno?? s?downictwa w przypadku poczucia naruszenia praw przys?uguj?cych jednostce. Art. 28 ust. 2 przyznaje wszystkim obywatelom r?wny przywilej obrony w przypadku oskar?enia, przyk?adowo w momencie zastosowanie zasady kontradyktoryjno?ci, kt?ra wynika? winna z charakteru post?powania.  Art. 28 ust. 3 wprowadza kluczow? zasad? domniemania niewinno?ci, wywodz?c? si? z rzymskiej paremii praesumptio boni viri. Wynika z niej, ?e obywatela postawionego w stan oskar?enia uznaje si? w ?wietle prawa za niewinnego, dop?ki wina na skutek prezentacji ci??aru dowodowego nie zostanie w pe?ni udowodniona. Kolejny artyku? wprowadza zasad? obowi?zuj?c? trybun?w. Wynika ona z paremii Nemo iudex idoneus in propria causa. Oznacza ona, ?e nikt nie mo?e by? s?dzi? we w?asnej sprawie. Art. 28 ust. 5 przyznaje trybunom immunitet, z mocy kt?rego s?dzi?w Sygnatury nie mo?na poci?gn?? do odpowiedzialno?ci karnej bez zgody Patriarchy.

Bulla Exsurge Domine przyznaje jednak szczeg?lny immunitet cz?onkom Kolegium Kardynalskiego. Zgodnie z jego za?o?eniami, kardyna?owie s? jedyn? kast? spo?eczn?, kt?ra nie podlega ?adnemu wymiarowi sprawiedliwo?ci. Jedynym uprawnionym s?dzi? wobec purpurat?w jest Patriarcha Pa?stwa Ko?cielnego, kt?rego rozstrzygni?cia dla cz?onk?w Kolegium s? ostateczne.
Warto jednak?e nakre?li?, ?e zgodnie z przepisami wynikaj?cymi z interpretacji Bulli Exsurge Domine, Sygnatura Apostolska jest organem s?downiczym, kt?rego orzeczenia s? tak?e skuteczne dla Kongregacji ?wi?tego Oficjum. Mimo, ?e s? to oddzielne doktrynalnie instytucje s?downicze, z kt?rych pierwsza zajmuje si? orzecznictwem dot. pa?stwa i uprawnie? wynikaj?cych z BED, a druga orzecznictwem ko?cielnym – w zakresie zastosowania postanowie? prym wiedzie Sygnatura Apostolska. Co wi?cej, wykaza? nale?y, ?e Sygnatura, korzystaj?c ze swoich uprawnie? konstytucyjnych, ma prawo i przywilej zmiany postanowie? wydawanych przez Kongregacj? ?wi?tego Oficjum, jak tak?e zmiany przepis?w Kodeksu Prawa Kanonicznego w przypadku ich kolidowania w obowi?zuj?cym systemem prawnym. Hipotetyczna sytuacja, w kt?rej Kongregacja ?wi?tego Oficjum wyda?a wyrok skazuj?cy dla oskar?onego mo?e zosta? sfinalizowana na wokandzie Sygnatury Apostolskiej. Owa sytuacja mia?aby charakter zbli?ony do zastosowania „po??czonego” ?rodka odwo?awczego, jakim jest apelacja, ale r?wnie? skarga kasacyjna w ustroju s?downiczym RP. Jednak?e musia?oby zosta? zrealizowane za?o?enie, ?e orzeczenie inkwizycyjne narusza ustaw? zasadnicz? – w tym prawa i wolno?ci obywatelskie – lub jak?kolwiek z obowi?zuj?cych bull patriarszych. Wynika st?d doktrynalny prym orzecznictwa Sygnatury Apostolskiej, tak?e w przypadku dzia?alno?ci Kongregacji ?wi?tego Oficjum. Szerszemu zagadnieniu analizy korelacji Sygnatury i Kongregacji zostanie po?wi?cony jeden z zaplanowanych przeze mnie wyk?ad?w w trakcie przewodu habilitacyjnego.

   Reasumuj?c, nale?y wykaza?, ?e w zgodzie z obowi?zuj?cymi przepisami, Sygnatura Apostolska orzeka we wszystkich wniesionych sprawach, stosuj?c elementy prawa precedensowego, je?li decyzyjno?? w zakresie ich rozwi?zania nie zosta?a powierzona ustawowo innym organom szczeg?lnym. Mimo wszystko, doprecyzowanie trybu orzekania i ustroju wewn?trznego Sygnatury powinno stanowi? prym legislacyjny dla ustawodawczych organ?w pa?stwa.