?r?d?a prawa mi?dzynarodowego publicznego - monograf

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

Temat: ?r?d?a prawa mi?dzynarodowego publicznego, rozprawa
Autor: x. mgr net. Vincenzo Oreglia di Santo Stefano
Promotor: mons. x. dr hab. net. Ksawery van Berden

Rozdzia? I – Poj?cie ?r?de? prawa

   Poj?cie ?r?d?a prawa mo?na rozumie? na dwa sposoby: materialny i formalny. Materialnym ?r?d?em prawa jest to, co sprawia, ?e prawo mi?dzynarodowe kszta?tuje si? i nabywa moc obowi?zuj?c? – mo?na przyj??, ?e jest to wola pa?stw lub nawet ich przyw?dc?w. Formalnym ?r?d?em prawa materialnego jest proces, kt?ry doprowadzi? do powstania normy prawa mi?dzynarodowego np. zawarcie umowy mi?dzynarodowej. W swojej pracy b?d? zajmowa? si? poj?ciem ?r?d?a prawa mi?dzynarodowego w sensie formalnym, segreguj?c je w formach znanych najwcze?niej.

Rozdzia? II – zwyczaj mi?dzynarodowy

   Zwyczaj mi?dzynarodowy jest najwcze?niejszym ?r?d?em prawa mi?dzynarodowego, gdy? wyprzedza? niejednokrotnie uregulowania przysz?ych um?w mi?dzynarodowych. W sk?ad zwyczaju mi?dzynarodowego wchodz? dwa poj?cia: usus – czyli zwyczaj, d?ugotrwa?e post?powanie, praktyka i opinio iuris, czyli uznanie przez spo?eczno?? mi?dzynarodow? takiej praktyki za maj?c? walor prawny, b?d?cej ?r?d?em prawa.
   Analizuj?c poj?cie zwyczaju mi?dzynarodowego warto zwr?ci? uwag?, ?e najwa?niejsza w nim jest d?ugotrwa?a praktyka. Zwyczaj wykszta?ca si? poprzez lata sta?ego post?powania, kt?re jest uznawane za zgodne z prawem i naturalne w danej sytuacji. Tak?e sama praktyka musi rodzi? przekonanie, ?e to w?a?nie ta regu?a ma moc normy prawa mi?dzynarodowego.
   Zwyczaje mi?dzynarodowe obowi?zuj? zazwyczaj jeszcze w tych dziedzinach, kt?re nie zosta?y uregulowane umowami mi?dzynarodowymi, konwencjami itp. Koronnym przyk?adem jest dyplomacja (szczeg?lnie protok?? dyplomatyczny), a tak?e prawo wojenne (tzw. klauzula Martensa, kt?ra zak?ada uwzgl?dnianie norm prawa zwyczajowego podczas prowadzenia wojny w tych sytuacjach, kt?re nie zosta?y uregulowane konwencjami). Prawem zwyczajowym jest tak?e to, ?e Pa?stwo Ko?cielne Rotria nie nawi?zuje stosunk?w dyplomatycznych z pa?stwami dopiero co powsta?ymi, tylko czeka na ich uznanie w mikro?wiecie.
   Zwyczaj mi?dzynarodowy ga?nie poprzez tzw. desuetudo, czyli zanik jego praktykowania. Wygasa wtedy jego usus, a tak?e nast?pnie opinio iuris.

Rozdzia? III – umowa mi?dzynarodowa

   Umowa mi?dzynarodowa jest to porozumienie (najcz??ciej pisemne) pomi?dzy pa?stwami, regulowane przez prawo mi?dzynarodowe. Niewa?na jest jej nazwa (traktat, umowa, uk?ad, pakt, porozumienie, konwencja). Teoretycznie umow? mi?dzynarodow? jest porozumienie mi?dzy pa?stwami, ale jej stronami mog? by? tak?e np. ruchy narodowowyzwole?cze, organizacje mi?dzynarodowe.
   Wyr??nia si? wiele rodzaj?w um?w mi?dzynarodowych. Wymieni? kilka z nich:
1. ze wzgl?du na liczb? kontrahent?w:
a). bilateralne – uczestnicz? dwa podmioty
b). multilateralne – uczestniczy kilka podmiot?w cho?by po jednej ze stron
2. we wzgl?du na spos?b przyst?pienia:
a). otwarte – nie ma ?adnych wymaga?
b). p??otwarte – pa?stwo musi spe?ni? okre?lone wymagania, ?eby do niej przyst?pi?
c). zamkni?te – nie mo?na do nich przyst?pi?
3. ze wzgl?du na spos?b ratyfikacji:
a). pa?stwowe – ratyfikuje g?owa pa?stwa np. Konkordat pomi?dzy Stolic? Apostolsk?, a Kr?lestwem Agurii
b). rz?dowe – zatwierdza je szef rz?du – np. w przypadku Rotrii Wicekanclerz
c). resortowe – ich przedmiot nale?y do jednego z ministr?w

   Budowa umowy mi?dzynarodowej na przyk?adzie Konkordatu pomi?dzy Stolic? Apostolsk? a Kr?lestwem Agurii z 05 stycznia 2013 r.:
   a). tytu? umowy – Konkordat
   b). intytulacja - Wysokie Uk?adaj?ce si? Strony:
Jego Kr?lewska Mo?? Gryhory I Petrowicz de Catal?n, w imieniu Kr?lestwa Agurii
oraz
Jego ?wi?tobliwo?? Aleksander III, Patriarcha Pa?stwa Ko?cielnego Rotria
   c). arrenga - zawieraj? w najlepszej wierze nast?puj?cy Konkordat, traktuj?cy r?wnie? o wzajemnym uznaniu i nawi?zaniu stosunk?w dyplomatycznych:
d). dyspozycja – tre?? traktatu
e). podpisy

   Ratyfikacj? nazywamy zatwierdzenie umowy mi?dzynarodowej przez szefa pa?stwa. W przypadku Rotrii uprawnionym do ratyfikacji i wypowiadania um?w mi?dzynarodowych jest Patriarcha.
   W prawie mi?dzynarodowym obowi?zuje zasada pacta sund servanda, czyli um?w nale?y dotrzymywa?. Niekt?re umowy mog? zawiera? sankcje w przypadku ich z?amania przez jedn? ze stron.
   Poj?cie umowy mi?dzynarodowej jest bardzo obszerne i mo?e by? tematem osobnej pracy.

Rozdzia? IV – Og?lne zasady prawa uznane przez narody cywilizowane

   To ciekawe sformu?owanie oznacza normy uznawane powszechnie przez wszystkie pa?stwa, kt?re mo?emy uzna? za cywilizowane. Wywodzi si? ono z dawnego podzia?u na pa?stwa – dominia i podporz?dkowane im pa?stwa kolonialne, kt?re nie by?y uznawane za cywilizowane. Dzi? praktycznie wszystkie pa?stwa s? cywilizowane. W sk?ad og?lnych zasad wchodz? takie zasady jak:
-um?w nale?y dotrzymywa?
-nale?y odpowiada? za wyrz?dzone szkody
-nikt nie mo?e przekaza? wi?cej ni? sam posiada
-zakaz zabijania kobiet, dzieci i je?c?w w trakcie dzia?a? wojennych
-zakaz u?ycia si?y lub gro?by u?ycia si?y
-za?atwianie spor?w w spos?b pokojowy

Rozdzia? V – Prawo uchwalane

   Prawem uchwalanym nazywane s? normy prawa mi?dzynarodowego publicznego stanowione przez organy organizacji mi?dzynarodowych takich jak np. Zgromadzenie Og?lne ONZ, a w ?wiecie mikronacji dzia?aj?ca kiedy? Organizacja Polskich Mikronacji. Mo?na je podzieli? na akty:
-pro foro externo – czyli dzia?aj?ce na zewn?trz, tak?e wobec podmiot?w nie b?d?cych cz?onkami tej organizacji np. rezolucje dotycz?ce spraw pokoju itp.
-pro foro interno – czyli dzia?aj?ce do wewn?trz np. dotycz?ce spraw organizacyjnych organizacji mi?dzynarodowej
   W doktrynie znajduje si? pogl?d odmawiaj?cy mocy prawnej prawu uchwalanemu (nazywane jest ono mi?kkim prawem), lecz moim zdaniem jest on nies?uszny. Oczywi?cie innym rodzajem prawa s? normy uchwalane przez organy organizacji mi?dzynarodowych ponadnarodowych (takich jak Unia Europejska), gdy? one stanowi? element krajowego porz?dku prawnego.
Rozdzia? VI – akty jednostronne

      Akty jednostronne s? wydawane przez pa?stwa w celu osi?gni?cia okre?lonego skutku prawnego. Nale?? do nich:
1. Notyfikacja – to pisemne powiadomienie podmiotu prawa mi?dzynarodowego o wydarzeniu, z kt?rym prawo ??czy okre?lone skutki prawne np. informacja o obj?ciu tronu przez okre?lonego monarch? lub o wyborze nowego Patriarchy Rotrii.
2. Uznanie – to stwierdzenie, ?e okre?lony przedmiot uznania (pa?stwo, rz?d) istnieje i powinien by? traktowany jako podmiot prawa mi?dzynarodowego np. uznanie nowego pa?stwa mikronacyjnego.
3. Protest – stwierdzenie, ?e okre?lone zachowanie pa?stwa jest niezgodne z prawem mi?dzynarodowym.
4. Zrzeczenie si? – pa?stwo poprzez ten akt zrzeka si? pewnych praw.

Rozdzia? VII – doktryna i orzecznictwo

   Teoretycznie zdania prawnik?w i naukowc?w oraz orzeczenia s?d?w mi?dzynarodowych nie s? uznawane za ?r?d?a prawa mi?dzynarodowego. Mo?na je stosowa? pomocniczo, szczeg?lnie przy wyk?adni istniej?cych przepis?w.