W?adza wykonawcza w Rzeczypospolitej Polskiej - Prezydent RP - monograf

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

Temat: W?adza wykonawcza w Rzeczypospolitej Polskiej - Prezydent RP
Autor: dr Ksawery van Berden, przew?d habilitacyjny

I.   Powo?anie
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest, obok Rady Ministr?w, organem w?adzy wykonawczej. Prezydent RP wybierany jest w wyborach powszechnych. Obejmuje on urz?d po z?o?eniu przysi?gi przed Zgromadzeniem Narodowym (po??czone obrady Sejmu i Senatu). Z?o?enie przysi?gi jest warunkiem koniecznym do obj?cia urz?du i od tej daty liczy si? bieg kadencji. Niez?o?enie przysi?gi oznacza niemo?no?? dokonywania przez Prezydenta RP akt?w urz?dowych, a w razie ich sporz?dzenia skutkowa?oby to ich niewa?no?ci? i nieskuteczno?ci? prawn?.

Prezydent RP jest wybierany przez Nar?d w drodze wybor?w powszechnych, r?wnych i bezpo?rednich oraz g?osowania tajnego. Wybory zarz?dza Marsza?ek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.

II.   Kadencja
Kadencja Prezydenta RP rozpoczyna si? w dniu obj?cia przez niego urz?du i trwa 5 lat. Mo?liwe jest tylko dwukrotnie piastowanie tego stanowiska przez t? sam? osob?. Zasada ta obowi?zuje bez wzgl?du na to, czy reelekcja nast?pi bezpo?rednio po zako?czeniu kadencji, czy te? po pewnej przerwie, w kt?rej urz?d Prezydenta RP sprawowa? b?dzie kto? inny.

III.   Przej?ciowa przeszkoda w sprawowaniu urz?du
W razie stwierdzenia przez Trybuna? Konstytucyjny przej?ciowej przeszkody w sprawowaniu urz?du przez Prezydenta RP, jego obowi?zki przejmuje czasowo Marsza?ek Sejmu. Natomiast w przypadku gdyby Marsza?ek Sejmu nie m?g? przej?? obowi?zk?w Prezydenta RP – przejmuje je Marsza?ek Senatu. Konstytucja RP nie okre?la przy tym, jakie okoliczno?ci mog?yby spowodowa? przej?ciow? niezdolno?? Prezydenta RP do sprawowania urz?du.

IV.   Z?o?enie z urz?du
Z?o?enie urz?du Prezydenta RP przed up?ywem kadencji nast?puje w skutek nast?puj?cych okoliczno?ci:
1) ?mierci;
2) Zrzeczenia si? urz?du – dymisj? Prezydent RP sk?ada na r?ce Marsza?ka Sejmu. Posiada ona znamiona bezwarunkowej i nieodwo?alnej, co oznacza, ?e nie mo?e zosta? cofni?ta;
3) Uznania przez Zgromadzenie Narodowe trwa?ej niezdolno?ci Prezydenta RP do sprawowania urz?du ze wzgl?du na stan zdrowia uchwa?? podj?t? wi?kszo?ci? co najmniej 2/3 g?os?w ustawowej liczby cz?onk?w Zgromadzenia Narodowego;
4) Wydania przez Trybuna? Stanu orzeczenia o z?o?eniu Prezydenta RP z urz?du;
5) Stwierdzenia niewa?no?ci wybor?w lub innych przyczyn nieobj?cia urz?du po wyborze.

V.   Przej?cie obowi?zk?w.
W razie zaistnienia z?o?enia urz?du Prezydenta RP jego obowi?zki wykonuje Marsza?ek Sejmu, a gdyby i ten nie m?g? – Marsza?ek Senatu (podobnie jak w przypadku czasowej niemo?no?ci sprawowania urz?du przez Prezydenta RP). Marsza?ek Sejmu (Senatu) wykonuje obowi?zki Prezydenta RP do czasu wyboru nowego Prezydenta RP. Osoba wykonuj?ca uprawnienia Prezydenta RP mo?e realizowa? wszystkie jego obowi?zki, z wyj?tkiem postanawiania o skr?ceniu kadencji Sejmu.

VI.   Odpowiedzialno??
Prezydent RP ponosi odpowiedzialno?? w dw?ch kategoriach:
1) Odpowiedzialno?? za delikt konstytucyjny, a wi?c za czyn zawiniony, mog?cy sta? si? podstaw? odpowiedzialno?ci konstytucyjnej. Uchwa?? w sprawie postawienia prezydenta w stan oskar?enia podejmuje Zgromadzenie Narodowe wi?kszo?ci? co najmniej 2/3 g?os?w og?lnej liczby cz?onk?w Sejmu i Senatu. Postawienie Prezydenta RP w stan oskar?enia oznacza, ?e nie mo?e on czasowo sprawowa? urz?du.
2) Odpowiedzialno?? za naruszenie prawa, a wi?c za przest?pstwa inne, ni? delikt konstytucyjny. W?wczas organem uprawnionym do rozpatrzenia sprawy jest Trybuna? Stanu. Uchwa?? o postawieniu Prezydenta RP w stan oskar?enia podejmuje Zgromadzenie Narodowe wi?kszo?ci? 2/3 g?os?w na wniosek co najmniej 140 jego cz?onk?w.

Prezydent RP nie ponosi odpowiedzialno?ci politycznej.
Owa spoczywa na Prezesie Rady Ministr?w z chwil? kontrasygnowania okre?lonych dokument?w urz?dowych Prezydenta RP.

VII.   Kompetencje Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
1) Zwi?zane z w?adz? ustawodawcz?:
a) Zarz?dza wybory;
b) Zwo?uje pierwsze posiedzenia obu izb;
c) Zarz?dza skr?cenie kadencji Sejmu;
d) Uczestniczy w procesie ustawodawczym;
e) Posiada prawo wyg?oszenia or?dzia przed Zgromadzeniem Narodowym.

2)   Zwi?zane z w?adz? wykonawcz?:
a) Uczestniczy w powo?ywaniu rz?du;
b) Dokonuje na wniosek Prezesa Rady Ministr?w zmian w sk?adzie rz?du;
c) Przyjmuje dymisj? Rady Ministr?w;
d) Mo?e zwo?a? obrady Rady Gabinetowej, kt?rej przewodniczy.

3) Zwi?zane z w?adz? s?downicz?:
a) Powo?uje s?dzi?w;
b) Powo?uje organy kierownicze s?d?w i Trybuna?u Konstytucyjnego, szczeg?lnie:
   Pierwszego Prezesa S?du Najwy?szego,
   Prezesa Naczelnego S?du Administracyjnego,
   Prezesa i wiceprezesa Trybuna?u Konstytucyjnego,
   Prezes?w S?du Najwy?szego (na wniosek I Prezesa SN),
   Wiceprezes?w Naczelnego S?du Administracyjnego.

4)   Zwi?zane z funkcj? g?owy pa?stwa:
a) Reprezentuje pa?stwo poza jego granicami;
b) Sprawuje zwierzchnictwo nad si?ami zbrojnymi oraz posiada inne kompetencje w dziedzinie obronno?ci (wprowadzanie stanu wojennego i stanu wyj?tkowego);
c) Nadaje obywatelstwo polskie oraz wyra?a zgod? na jego zrzeczenie si?;
d) Stosuje prawo ?aski;
e) Nadaje ordery i odznaczenia;
f) Nadaje tytu?y naukowe.

VIII.   Akty prawne
W zakres kompetencji Prezydenta RP wchodzi tak?e wydawanie akt?w prawnych maj?cych, poza rozporz?dzeniem z moc? ustawy, charakter wykonawczy. Prezydent RP wydaje zatem nast?puj?ce akty prawne:
1) Rozporz?dzenia z moc? ustawy;
2) Rozporz?dzenia;
3) Zarz?dzenia;
4) Postanowienia (w celu realizacji kompetencji Prezydenta RP wystarczy, ?e maj? one podstawy w normie ustanawiaj?cej dan? kompetencj?, a od charakteru tych kompetencji zale?y czy wymagaj? one kontrasygnaty Prezesa RM).