W?adza ustawodawcza w Rzeczypospolitej Polskiej - monograf

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

Aby nieco urozmaici? cykl wyk?ad?w zwi?zanych z habilitacj?, postanowi?em analizowa? na przemian dziedziny zwi?zane z prawem rotryjskim, ale tak?e normy prawa realnego. Dlatego tak?e postaram si? przygotowa? w trakcie trwania przewodu habilitacyjnego cykl wyk?ad?w zwi?zanych z funkcjonowaniem w?adzy ustawodawczej, wykonawczej i s?downiczej w Rzeczypospolitej Polskiej, tu? obok wyk?ad?w dotycz?cych prawa Pa?stwa Ko?cielnego.

Temat: W?adza ustawodawcza w Rzeczypospolitej Polskiej
Autor: ks. dr net. Ksawery van Berden, przew?d habilitacyjny

I.   Poj?cie systemu wyborczego
   System wyborczy danego kraju to og?? zasad post?powania zwi?zanych z powo?ywaniem organ?w w drodze wybor?w. Poj?cie systemu wyborczego jest szersze ni? poj?cie prawa wyborczego.

II.   Poj?cie prawa wyborczego
Definiowanie terminu „prawa wyborczego” nale?y rozpatrywa? w dw?ch aspektach:
a) Prawa wyborczego w znaczeniu przedmiotowym, czyli jako przyj?tych zasady systemu wyborczego danego pa?stwa;
b) Prawa wyborczego w znaczeniu podmiotowym, czy jako prawa obywatela do udzia?u w wyborach i zwi?zane z tym uprawnienia.

Wybory do Sejmu i Senatu zarz?dza Prezydent RP w drodze postanowienia, nie p??niej ni? na 90 dni przed up?ywem ich 4-letniej kadencji. Wybory wyznaczane s? na dzie? wolny od pracy, przypadaj?cy w ci?gu 30 dni przed up?ywem kadencji obu izb. Postanowienie Prezydenta RP podaje si? do wiadomo?ci publicznej i og?asza w Dzienniku Ustaw. Zgodnie z art. 101 Konstytucji RP wa?no?? wybor?w do Sejmu i Senatu stwierdza S?d Najwy?szy. Nale?y jednak podkre?li?, ?e wyborcom przys?uguje prawo zg?aszania do S?du Najwy?szego protest?w przeciwko wa?no?ci wybor?w na zasadach okre?lonych w konkretnej ustawie.

III.   Organy w?adzy ustawodawczej – Sejm
Sejm jest jednym z dw?ch – obok Senatu – organ?w w?adzy pa?stwa w zakresie w?adzy ustawodawczej. Sprawuje on kontrol? nad dzia?alno?ci? Rady Ministr?w w zakresie okre?lonym przepisami Konstytucji RP i ustaw.
Odwo?uj?c si? do samej istoty Sejmu w Polsce, nale?y wykaza?, ?e nie figuruje ?aden zamkni?ty katalog funkcji sprawowanych przez Sejm. Najcz??ciej jednak wyr??niamy funkcje:
1) Funkcj? ustawodawcz? – Sejm jest najwa?niejszym kreatorem prawa. Funkcja ta wynika z konstytucyjnego podzia?u w?adz i nak?ada na Sejm obowi?zek tworzenia akt?w prawnych rangi ustawowej. Materi? ustawow? s? w szczeg?lno?ci prawa i obowi?zki obywateli. W drodze ustawy Sejm upowa?nia Prezydenta RP do ratyfikowania i wypowiadania niekt?rych um?w mi?dzynarodowych. Sejm ma r?wnie? mo?liwo?? podejmowania pewnych decyzji w formie uchwa?y. Dotyczy to m.in. zarz?dzania referendum czy przyjmowania za?o?e? polityki finansowej pa?stwa.
2) Funkcj? kontroln? – Sejm i jego organy sprawuj? kontrol? nad rz?dem i podleg?? mu administracj?.
3) Funkcj? kreacyjn?, kt?ra polega na kompetencji do powo?ywania innych konstytucyjnych organ?w pa?stwa. Nale?y tutaj zaznaczy?, ?e Sejm powo?uje:
a)   Samodzielnie:
   Prezesa Rady Ministr?w i na jego wniosek ca?? Rad? Ministr?w w tzw. procedurze rezerwowej,
   S?dzi?w Trybuna?u Stanu (wyj?tek stanowi przewodnicz?cy, kt?rym jest jednocze?nie I Prezes S?du Najwy?szego),
   4 cz?onk?w Krajowej Rady S?downictwa,
   4 cz?onk?w Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
   Cz?onk?w Rady Polityki Pieni??nej.

b)   Wsp?lnie z innymi organami:
   Rzecznika Praw Obywatelskich,
   Rzecznika Praw Dziecka,
   Prezesa Najwy?szej Izby Kontroli,
   Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych,
   Prezesa Instytutu Pami?ci Narodowej.

c)   Na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej:
   Prezesa Narodowego Banku Polskiego.

4) Funkcj? wsp??kszta?towania polityki pa?stwa, kt?ra polega na wsp??decydowaniu oraz oddzia?ywaniu na rz?d, a niekiedy tak?e na inspirowaniu go do podejmowania dzia?a? oraz ustalania priorytet?w politycznych i spo?eczno-ekonomicznych. Do tej funkcji zaliczamy:
a) Uchwalanie bud?etu,
b) Uchwalanie innych ustaw dotycz?cych finans?w publicznych,
c) Obowi?zek Prezesa Rady Ministr?w do przedstawienia Sejmowi expos? i uzyskania wotum zaufania,
d) Decydowania o stanie wojny i zawarciu pokoju.

Sejm sk?ada si? z 460 pos??w, wybieranych w wyborach powszechnych, r?wnych, bezpo?rednich, proporcjonalnych, w g?osowaniu tajnym. Jego kadencja wynosi 4 lata. Rozpoczyna si? z dniem zebrania si? Sejmu na pierwsze posiedzenie i trwa do dnia poprzedzaj?cego dzie? zebrania si? Sejmu nast?pnej kadencji. Sejm mo?e tak?e skr?ci? swoj? kadencj? uchwa?? podj?t? wi?kszo?ci? kwalifikowan? co najmniej 2/3 g?os?w ustawowej liczby pos??w. Mo?e tak?e tego dokona?, w przypadkach i trybie okre?lonymi w Konstytucji - Prezydent RP po zasi?gni?ciu opinii Marsza?ka Sejmu i Marsza?ka Senatu. Skr?cenie kadencji Sejmu jest r?wnoznaczne ze skr?ceniem kadencji Senatu.

Organami Sejmu s? Marsza?ek Sejmu, wicemarsza?kowie, Prezydium Sejmu, Konwent Senior?w oraz komisje sejmowe. Zadania organizacyjno-techniczne i doradcze, zwi?zane z dzia?alno?ci? Sejmu i jego organ?w wykonuje Kancelaria Sejmu.
Sejm obraduje na posiedzeniach, co jest r?wnoznaczne z przyj?ciem permanentnego trybu pracy. Zasada permanencji polega na tym, ?e najwy?szy organ jest stale aktywny oraz ?e jego posiedzenia zwo?ywane s? autonomicznie przez wewn?trzne organy kierownicze.

IV.   Organy w?adzy ustawodawczej – Senat
Senat RP, obok Sejmu jest organem w?adzy ustawodawczej w pa?stwie. Jest to tzw. izba refleksji, powo?ywana przede wszystkim do dbania o jako?? tworzonego prawa.
Senat sk?ada si? ze 100 senator?w, a jego kadencja trwa 4 lata i biegnie r?wnocze?nie z kadencj? Sejmu. W przypadku skr?cenia kadencji Sejmu ulega skr?ceniu kadencja Senatu.
Organami Senatu s? Marsza?ek i nie wi?cej ni? 4 wicemarsza?k?w. Tworz? oni organ kolegialny – Prezydium Senatu. Wewn?trznymi organami pomocniczymi Senatu s? komisje. Pomocnicz? rol? w pracy Senatu pe?ni? tak?e sekretarze. Obs?ug? organizacyjno-techniczn? Senatu wykonuje Kancelaria Senatu.

Do kompetencji Senatu zaliczamy:
1) Zatwierdzanie ustaw uchwalonych przez Sejm,
2) Prawo inicjatywy ustawodawczej,
3) Wyra?anie zgody na zarz?dzanie przez Prezydenta RP referendum og?lnokrajowego,
4) Wyra?anie zgodny na powo?anie przez Sejm Prezesa Najwy?szej Izby Kontroli oraz Rzecznika Praw Obywatelskich,
5) Podejmowanie uchwa? w sprawie przyj?cia lub odrzucenia sprawozdania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
6) Wyb?r 2 senator?w do sk?adu Krajowej Rady S?downictwa,
7) Wyb?r 2 cz?onk?w Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
Podejmowanie rezolucji, o?wiadcze? i apeli.

V.   Instytucja Zgromadzenia Narodowego
Zgromadzenie Narodowe to konstytucyjny organ stanowi?cy po??czenie obu izb parlamentu, powo?ywany do wype?nienia szczeg?lnie wa?nych zada?. Jest to jednak odr?bny od Sejmu i Senatu organ, kt?ry posiada w?asne kompetencje i obraduje wed?ug w?asnego regulaminu. Obecna Konstytucja przewiduje bardzo w?skie uprawnienia dla tego organu. Szczeg?lnie istotnymi funkcjami s?:

1) Postawienie Prezydenta RP w stan oskar?enia przed Trybuna?em Stanu na wniosek 140 cz?onk?w Zgromadzenia Narodowego, uchwa?? podj?t? wi?kszo?ci? 2/3 g?os?w ustawowej liczby cz?onk?w Zgromadzenia Narodowego.
2) Stwierdzenie trwa?ej niezdolno?ci Prezydenta do sprawowania urz?du ze wzgl?du na stan zdrowia.
3) Odbieranie przysi?gi od Prezydenta-elekta.
4) Wys?uchanie or?dzia Prezydenta RP.


Wyk?ad przygotowano przy pomocy Encyklopedii Naukowej PWN a tak?e zbior?w pomocy naukowych wydawnictwa C.H. Beck.