Wyk?ad VIII - Sakramenty ?wi?te i Sakramentalia

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

bp dr net. Pio Maria Facibeni


Sakramenty ?w.

Ofiara na krzy?u. Przez sw? Ofiar? na krzy?u, kt?r? dzi? ponawia si? we Mszach ?w., wys?u?y? nam Pan Jezus wszystkie ?aski potrzebne do zbawienia: ?ask? u?wi?caj?c?  (kt?ra nas u?wi?ca i ??czy z Chrystusem) i ?aski uczynkowe (kt?re nam pomagaj? do spe?nienia dobrych uczynk?w). ?aski u?wi?caj?cej udziela nam B?g przezSakramenty ?wi?te, czyli znaki widzialne, z?o?one z materii (rzecz lub czynno??) i formy (s?owa). Nadto B?g udziela nam ?aski u?wi?caj?cej, gdy wzbudzamy ?al doskona?y (p?yn?cy z mi?o?ci) za grzechy, a nie mo?emy od razu si? wyspowiada? (postanawiamy tylko wyspowiada? si? przy najbli?szej okazji). ?ask uczynkowych udziela nam B?g wSakramentach ?w. Otrzymujemy (wypraszamy) je r?wnie? przez modlitwy i sakramentalia oraz przez dobre uczynki.

Siedem Sakrament?w ?w. ustanowionych przez Chrystusa dzielimy na:
1. Sakramenty ?ywych (na duszy) - Bierzmowanie, Cia?o i Krew Pa?ska, Ostatnie Namaszczenie, Kap?a?stwo i Ma??e?stwo (przyjmuje si? je w stanie ?aski u?wi?caj?cej, kt?r? pomna?aj?.
2. Sakramenty umar?ych (na duszy) - Chrzest ?w. i Pokuta (przyjmuje si? je w stanie grzechu ci??kiego, by odzyska? ?ask? u?wi?caj?c?).
3. Sakramenty Jednorazowe - Chrzest ?w., Bierzmowanie i Kap?a?stwo (przyjmuje si? je raz w ?yciu, gdy? wyciskaj? na duszy cz?owieka niezatarte znami?).
4. Sakramenty, kt?re przyjmujemy wi?cej razy - Pokuta, Cia?o i Krew Pa?ska, Ostatnie Namaszczenie i Ma??e?stwo.

Sakramenty ?w. pozwalaj? cz?owiekowi ?y? nie tylko ?yciem w?asnym (przyrodzonym), ale tak?e ?yciem Bo?ym(nadprzyrodzonym),  zapewniaj?c mu przez to wyj?tkowe stanowisko w ?wiecie. Ma??e?stwo daje ?aski potrzebne do za?o?enia rodziny, do zrodzenia i wychowywania dzieci. Kap?a?stwo daje w?adz? odprawiania Mszy ?w. i udzielania Sakrament?w ?w., z kt?rych Chrzest ?w. zaszczepia w duszy dzieci?cia ludzkiego ?ycie Bo?e. Bierzmowanie rozwija i umacnia w nas ?ycie Bo?e. Eucharystia od?ywia nas w spos?b duchowy i doprowadza w nas ?ycie Bo?e do dojrza?o?ci. Pokuta przywraca w nas ?ycie Bo?e, je?li z powodu grzechu ci??kiego zamar?o. Ostatnie Namaszczenieprzywraca ?ycie Bo?e (je?li jeste?my w grzechu ci??kim) lub te? je wzmacnia (je?li mamy ?ask? u?wi?caj?c?), by mog?o pe?nym blaskiem zaja?nie? w wieczno?ci.

Sakrament Chrztu ?w.

Chrzest jest Sakramentem, w kt?rym przez polanie wod? i wym?wienie s??w sakramentalnych cz?owiek otrzymuje odpuszczenie grzechu pierworodnego i wszystkich grzech?w przed Chrztem ?w. pope?nionych. Dla ?ycia ziemskiego rodzi si? cz?owiek z rodzic?w (pierwsze narodzenie), a dla ?ycia Bo?ego przez Chrzest ?w. (drugie narodzenie). Poniewa? dosta? si? do nieba, czyli zbawi? si?, mo?na tylko wtedy, gdy ma si? ?ycie Bo?e w sobie, dlatego Chrzest ?w., kt?ry ?ycie Bo?e daje nam, jest koniecznie potrzebny do zbawienia "Extra Ecclesiam Nulla Salus". Te same skutki w duszy, co Chrzest z wody sprawia tak?e Chrzest krwi (?mier? m?cze?ska za wiar?) i Chrzest Pragnienia (gdy przed ?mierci? nie mo?na przyj?? Chrztu z wody, np. umiera poganin przygotowuj?cy si? do Chrztu ?w.)

Obrz?dy Chrztu ?w. powtarzaj? w skr?ceniu obrz?dy, kt?re w pierwszych wiekach jako przygotowanie do Chrztu ?w. by?y dokonywane nad katechumenami w ci?gu wielu tygodni z przerwami i obejmuj?:
1. Obrz?dy przed udzieleniem Chrztu
2. Obrz?dy podczas udzielania Chrztu
3. Obrz?dy po udzieleniu Chrztu

Obrz?dy przed udzieleniem Chrztu ?w. obejmuj? nast?puj?ce czynno?ci, wykonywane w przedsionku ko?cio?a lub zakrystii: zapytanie o cel przybycia do Chrztu ?w. ("Czego ??dasz...?"), tchnienie w oblicze dziecka (odp?dzenie z?ego ducha), znak krzy?a ?w. na czole i piersiach dziecka, wzniesienie prawej r?ki nad g?ow? dziecka (o?wiecenie) w?o?enie po?wi?conej soli do ust dziecka (znak m?dro?ci i czysto?ci), egzorcyzmy (odp?dzenie z?ego ducha), w?o?enie ko?ca stu?y na dziecko (znak przyj?cia pod w?adz? Ko?cio?a) oraz "Wierz? w Boga" i "Ojcze Nasz", odmawiane przez kap?ana i rodzic?w chrzestnych w drodze do chrzcielnicy.

Obrz?dy podczas udzielania Chrztu ?w. obejmuj?: dotkni?cie uszu i nosa dziecka ?lin? ze s?owami "Effetha" - "Otw?rz si?" (otwarcie duszy dla nauki Bo?ej), wyrzeczenie si? z?ego ducha, znak krzy?a namaszczony Olejem katechumen?wna piersiach i mi?dzy ?opatkami (umocnienie), drugie wyznanie wiary wed?ug artyku??w zawartych w "Wierz? w Boga" oraz pytanie: "Czy chcesz by? ochrzczony" i odpowied? rodzic?w chrzestnych "Chc?", udzielenie Chrztu ?w. przeztrzykrotne polanie g??wki dziecka wod? i r?wnoczesne wym?wienie s??w - "N. ja ciebie chrzcz? w Imi? Ojca i Syna i Ducha ?wi?tego".

Obrz?dy po udzieleniu Chrztu ?w. obejmuj?: namaszczenie g?owy dziecka Krzy?mem ?w. (po?wi?cenie Bogu),w?o?enie bia?ej szaty (niewinno??), podanie zapalonej ?wiecy (?ywa wiara) i "Pax Tecum" - "Pok?j z Tob?".

Ochrzczony ma obowi?zek: zna? i czci? swego Patrona, kt?rego imi? otrzyma? na Chrzcie ?w., by? ?ywym cz?onkiem Mistycznego Cia?a Jezusowego i by? wdzi?cznym Bogu za ?ask? Chrztu ?w. Rodzice chrzestni za? maj? obowi?zekmodli? si? za dziecko i w razie potrzeby zast?pi? mu rodzic?w.

Chrztu ?w. uroczystego (z ceremoniami) udzielaj? biskupi, kap?ani i diakoni. W nag?ych przypadkach mo?e udzieli? Chrztu ?w. ka?dy cz?owiek przez polanie wod? i r?wnoczesne wypowiedzenie s??w: "N., ja ciebie chrzcz?... itd." (ceremoni? uzupe?nia kap?an).

Bierzmowanie

Bierzmowanie jest Sakramentem, w kt?rym przez w?o?enie r?k, namaszczenie Olejem ?w. i modlitw? biskupaochrzczony otrzymuje ?ask? Ducha ?w. do m??nego wyznawania wiary ?w. W pierwszych wiekach biskup udziela? Bierzmowania zaraz po Chrzcie ?w. przez namaszczenie czo?a Olejem ?w., udzielenie poca?unku pokoju i po?o?enie r?ki na g?owie bierzmowanego. Obecnie w?adz? bierzmowania posiadaj? biskupi oraz kap?ani ze zezwoleniem Ojca ?wi?tego. Proboszczowie maj? og?lne pozwolenie Papie?a na udzielanie Bierzmowania w niebezpiecze?stwie ?mierci wiernym jeszcze nie bierzmowanym.

Obrz?dy Bierzmowania obejmuj?:
1. Modlitw? Biskupa o dary Ducha ?w. dla bierzmowanych.
2. W?o?enie r?ki na g?ow? bierzmowanego.
3. Namaszczenie czo?a Krzy?mem ?w. (oznacza umocnienie do walki z wrogami wiary) ze s?owami: "N., znacz? ci? znakiem krzy?a i umacniam Krzy?mem zbawienia w Imi? Ojca i Syna i Ducha ?wi?tego. Amen."
4. Dotkni?cie twarzy bierzmowanego ze s?owami "Pax Tecum" (przygotowanie do zniewagi).
5. Udzielenie b?ogos?awie?stwa na zako?czenie (przed udzieleniem b?ogos?awie?stwa nie wolno opuszcza? ko?cio?a).

Bierzmowanie czyni nas pe?nymi chrze?cijanami i ?o?nierzami Chrystusa przez to, ?e:
1. Pomna?a w nas ?ask? u?wi?caj?c?.
2. Udziela siedmiu dar?w Ducha ?wi?tego. (M?dro?ci, rozumu, rady, umiej?tno?ci, m?stwa, pobo?no?ci i boja?ni Bo?ej.)
3. Daje specjalne ?asku potrzebne do m??nego wyznawania wiary.
4. Wyciska w duszy niezatarte znami? rycerza Chrystusowego.

?wiadek Bierzmowania dotyka r?k? bierzmowanego w czasie udzielania tego Sakramentu, przyjmuj?c przez to obowi?zek opieki moralnej nad nim. Obowi?zkiem bierzmowanego jest gorliwe wyznawanie wiary ?w., jej obrona irozszerzanie na ?wiecie.

Sakrament Pokuty

Pokuta jest Sakramentem, w kt?rym kap?an w imieniu Chrystusa odpuszcza cz?owiekowi grzechy, je?li za nie szczerze ?a?uje, wyznaje je i przyrzeka popraw? ?ycia. Istnieje pi?? warunk?w do godnego przyj?cia Sakramentu Pokuty:
1. Rachunek Sumienia.
2. ?al za grzechy.
3. Mocne postanowienie poprawy.
4. Spowied?.
5. Zado??uczynienie.
Sakrament Pokuty g?adzi grzechy ci??kie i powszednie, odpuszcza kar? wieczn? i cz??? kary doczesnej oraz daje ?ask? do wytrwania z dobrem. Obowi?zek przyst?powania do Sakramentu Pokuty mamy raz w roku oraz w ci??kiej chorobie (zaleca si? jednak cz??ciej przyst?powa? do Sakramentu Pokuty).

W pierwszych wiekach chrze?cija?skich pokuta by?a bardzo surowa. Grzesznicy musieli publicznie pokutowa? przed ?wi?tyni? (brali tylko udzia? we Mszy ?w. katechumen?w) przez d?ugi czas, zanim otrzymali rozgrzeszenie (zazwyczaj w Wielki Czwartek).

Obrz?dy Sakramentu Pokuty obejmuj?:
1. Spowied? powszechn?.
2. Przykl?kni?cie przy konfesjonale.
3. B?ogos?awie?stwo kap?ana nad grzesznikiem.
4. Wyznanie grzech?w.
5. Nauk? kap?ana.
6. Na?o?enie pokuty.
7. Rozgrzeszenie w s?owach: "Pan nasz Jezus Chrystus niech ci? rozgrzeszy i ja Jego powag? rozgrzeszam ci? z grzech?w twoich w Imi? Ojca i Syna i Ducha ?wi?tego. Amen."

By nam u?atwi? zdobycie odpuszczenia kar doczesnych, Ko?ci?? udziela odpust?w (odpuszczenie kar doczesnych poza spowiedzi?). Udzielaj?c odpust?w (cz?stkowych lub zupe?nych) Ko?ci?? ustala warunki ich uzyskania, kt?rymi zwykle s?: Spowied?, Komunia ?w., intencja otrzymania odpustu i odm?wienie przepisanej modlitwy lub spe?nienie wyznaczonego dobrego uczynku.

Komunia ?w.

Komunia ?w. jest to prawdziwe Cia?o i Krew Pana Jezusa pod postaciami chleba i wina. Pan Jezus ustanowi? Komuni? ?w. jako pokarm dla duszy. Komunia ?w. jako pokarm dla duszy ??czy nas z Chrystusem (pomna?a ?ask? u?wi?caj?c?, oczyszcza z grzech?w powszednich i daje specjaln? ?ask? sakramentaln? do wytrwania w dobrem) i zespala nas(wiernych) w jedn? spo?eczno?? Bo??. W pierwszych wiekach chrze?cija?skich wszyscy wierni obecni na Mszy ?w. przyjmowali Komuni? ?w. pod obiema postaciami (m??czy?ni brali Hosti? na praw? d?o?, kobiety na bia?? chust?, ma?e dzieci przyjmowa?y Komuni? ?w. pod postaci? wina). Poniewa? w p??niejszych czasach zaniedbywano przyjmowania Komunii ?w., Ko?ci?? rozporz?dzi?, by wierni przyjmowali Komuni? ?w. przynajmniej raz w roku, a zach?ca nas do cz?stej, mo?liwie codziennej Komunii ?w. Dawniej w Wielki Pi?tek udzielano tylko Wiatyku (Komunii dla chorych). Ostatnia reforma liturgiczna Wielkiego Tygodnia wprowadzi?a Komuni? ?w. w Wielki Pi?tek dla wszystkich wiernych.

W czasie Mszy ?w. udziela kap?an Komunii ?w. po spo?yciu konsekrowanego wina, poza Msz? ?w. - przed lub po Mszy ?w. i w porach, kt?re dopuszczaj? odprawianie Mszy ?w. (w czasie Mszy ?w. wieczornych udziela si? Komunii ?w. po Komunii ?w. kap?ana) w?r?d nast?puj?cych obrz?d?w: Confiteor, Miseratur, Indulgentiam, Ecce Agnus Dei, 3 razy Domine non sum Dignus, rozdzielenie Komunii ?w. ze s?owami - Corpus Domini Nostri (Cia?o Pana Naszego Jezusa) i na zako?czenie O sacrum convivium (O ?wi?ta Uczto), modlitwy do Naj?w. Sakramentu orazb?ogos?awie?stwo kap?ana. Przygotowuj?c si? do Komunii ?w. wzbudzamy akt wiary, nadziei i mi?o?ci i pragnienia przyj?cia Jezusa do serca. Po Komunii ?w. sk?adamy Jezusowi dzi?kczynienie. Te same skutki duchowe, co Komunia ?w. sakramentalna, sprawia Komunia ?w. duchowa (pragnienie przyj?cia Jezusa), kt?r? mo?emy przyjmowa? w czasie Mszy ?w. w ko?ciele i w ci?gu dnia poza ko?cio?em.

W nadzwyczajnych wypadkach, gdy nie ma kap?an?w (wojna, prze?ladowanie, katastrofy) wierni ?wieccy mog? przechowywa? Naj?w. Sakrament i udziela? Komunii ?w., po wzbudzeniu przez przyjmuj?cych ?alu doskona?ego za grzechy i postanowienia wyspowiadania si?, gdy to b?dzie mo?liwe. Poza tym wierni ?wieccy nie mog? dotyka? ?wi?tych postaci i naczy? s?u??cych do ich przechowywania (puszki, kielicha, pateny i monstrancji).


Sakrament Ostatniego Namaszczenia

Ostatnie Namaszczenie jest Sakramentem, w kt?rym chrze?cijanin w niebezpiecznej chorobie otrzymuje pomoc duchow?, potrzebn? w chwili ?mierci, a cz?sto tak?e ulg? w cierpieniach. Sakrament Ostatniego Namaszczenia:
1. Odpuszcza grzechy (tak?e ci??kie, za kt?re chory ?a?owa?, ale nie mo?e si? z nich wyspowiada?, z powodu wielkiej s?abo?ci lub utraty przytomno?ci).
2. Odpuszcza kary doczesne.
3. Pomna?a ?ask? u?wi?caj?c?.
4. Przynosi nieraz ulg? w cierpieniach.

Ostatniego Namaszczenia udziela kap?an choremu po wyspowiadaniu i udzieleniu mu Wiatyku w ten spos?b, ?e modli si? nad chorym, namaszcza Olejem Chorych narz?dy zmys??w i ko?czyny chorego - oczy, uszy, nos, usta, r?ce i stopy, wymawiaj?c przy tym s?owa - Przez to ?wi?te namaszczenie i swoje naj?askawsze mi?osierdzie niech ci odpu?ci Pan, cokolwiek zawini?e? wzrokiem, s?uchem, powonieniem, dotykiem, smakiem, mow? i post?powaniem. Amen. - a na zako?czenie udziela choremu odpustu zupe?nego w imieniu Ojca ?w. Gdy zbli?a si? ?mier?, skrapia si? chorego wod? ?wi?con?, podaje si? krzy? do poca?owania, do r?k gromnic? i odmawia si? modlitwy za konaj?cych (to modlitwy, kt?re m?czennicy odmawiali przed ?mierci?). Na przyj?cie kap?ana do chorego przygotowuje si? st?? pokryty bia?ym obrusem, krzy?, dwie ?wiece, naczynie z wod? ?wi?con?, kropid?o, talerzyk z sol? i wat? oraz r?cznik.Je?li nast?pi poprawa zdrowia chorego, przy nast?pnej ci??kiej chorobie mo?e on ponownie przyj?? Ostatnie Namaszczenie.

Sakrament Kap?a?stwa

Sakrament Kap?a?stwa daje chrze?cijaninowi w?adz? i ?ask? do godnego spe?nienia obowi?zk?w kap?a?skich. Sakrament Kap?a?stwa:
1. Pomna?a ?ask? u?wi?caj?c?.
2. Daje w?adz? kap?a?sk? i wyciska niezatarte znami? kap?a?stwa Chrystusowego.
3. Udziela ?ask uczynkowych, potrzebnych do godnego spe?niania obowi?zk?w kap?a?skich.
Do obowi?zk?w kap?a?skich nale?y:
1. Odprawianie Mszy ?w.
2. Udzielania Sakrament?w ?w.
3. G?oszenie Ewangelii.
4. Udzielanie b?ogos?awie?stwa ludowi i troska o zbawienie dusz ludzkich.

Pan Jezus da? w?adz? kap?a?sk? aposto?om, kt?rych nast?pcami s? biskupi. Aposto?owie (biskupi) ustanawiali z polecenia Chrystusa kap?an?w i diakon?w. Obrz?dy Sakramentu Kap?a?stwa mo?emy podzieli? na:
1. ?wi?cenia Ni?sze:
a) Ostiariat.
b) Lektorat.
c) Egzorcystat.
d) Akolitat.
2. ?wi?cenia Wy?sze:
a) Subdiakonat.
b) Diakonat.
c) Kap?a?stwo.
d) Biskupstwo.

Obrz?dy ?wi?ce? ni?szych:
Oznak? przyj?cia do stanu duchownego jest tonsura (postrzy?yny), kt?rej dokonuje biskup przed udzieleniem ?wi?ce? ni?szych w czasie Mszy ?w. lub poza ni? przez wyci?cie pewnej ilo?ci w?os?w na g?owie i na?o?enie kom?y.
1. Ostiariusza wy?wi?ca biskup przez modlitw? i wr?czenie kluczy ko?cielnych i dzwonka.
2. Lektorowi podaje biskup ksi?g? Pisma ?w.
3. Egzorcy?cie wr?cza biskup ksi?g? z egzorcyzmami (modlitwy dla wyp?dzenia z?ego ducha) lub inn? ksi?g? liturgiczn?.
4. Akolicie podaje biskup ?wiec? zapalon? i puste ampu?ki.

Obrz?dy ?wi?ce? wy?szych:
1. Subdiakona wy?wi?ca biskup po "Kolekcie" Mszy ?w. przez odm?wienie litanii do Wszystkich ?wi?tych, w czasie kt?rej b?ogos?awi ?wi?conych, przez podanie pustego kielicha z paten?, pustych ampu?ek i ksi?gi z lekcjami mszalnymi oraz przez na?o?enie manipularza i tuniceli.
2. Diakonatu udziela biskup przez w?o?enie r?ki na g?ow? ?wi?conego, modlitw?, odzianie go w stu?? i dalmatyk? i podanie ksi?gi z ewangeliami mszalnymi.
3. Kap?a?skie ?wi?cenia obejmuj?: w?o?enie r?k na g?ow? diakona z uroczyst? modlitw?, odzianie w stu?? i ornat, namaszczenie r?k, podanie kielicha z winem i pateny z hosti?, wsp?lne odprawienie Mszy ?w. z biskupem, udzielenie w?adzy odpuszczania grzech?w, odebranie przysi?gi pos?usze?stwa, uca?owanie nowo wy?wi?conych kap?an?w i udzielenie im uroczystego b?ogos?awie?stwa.
4. Biskupich ?wi?ce? udziela elektowi (wybranemu przez Ojca ?w. kap?anowi) biskup-konsekrator z dwoma innymi biskupami-wsp??konsekratorami.
?wi?cenia biskupie obejmuj? nast?puj?ce obrz?dy: odczytanie bulli (pisma nominacyjnego), z?o?enie przysi?gi wierno?ci, wyznanie wiary, w?o?enie r?k i uroczyst? modlitw?, namaszczenie g?owy i r?k Krzy?mem ?w., w?o?enie na ramiona otwartej ksi?gi Ewangelii, podanie pier?cienia i pastora?u (laska pasterska), z?o?enie przez elekta dw?ch chleb?w pszennych oraz dw?ch bary?ek wina i dw?ch ?wiec do r?k konsekratora, wsp?lne odprawienie Mszy ?w., wsp?ln? Komuni? ?w. z jednego kielicha i z jednej Hostii ?w., wr?czenie mitry i r?kawiczek, "Te Deum" i b?ogos?awie?stwo udzielone wiernym przez biskupa.

Papie? (Jego ?wi?tobliwo??, Ojciec ?wi?ty) nie otrzymuje nowych ?wi?ce?. Przez wyb?r otrzymuje on najwy?sz? w?adz? w Ko?ciele jako biskup Rzymu.
Doradcami papie?a s? kardyna?owie (najwy?si dostojnicy Ko?cio?a - Eminencje), kt?rzy r?wnie? nie otrzymuj? osobnych ?wi?ce?. S? to biskupi lub kap?ani Rzymu lub z innych kraj?w katolickich.
Biskupi (Ekscelencje) rz?dz? diecezj? przy pomocy proboszcz?w (kt?rzy zarz?dzaj? parafiami) i innych ksi??y. Biskupom i kap?anom pomagaj? wszyscy wierni, kt?rzy przez Chrzest ?w. i inne Sakramenty otrzymuj? tak?e udzia? wKap?a?stwie Chrystusowym.

Sakrament Ma??e?stwa

Ma??e?stwo jest Sakramentem, w kt?rym m??czyzna i kobieta zawieraj? dozgonny zwi?zek dla zrodzenia i wychowania dzieci oraz otrzymuj? w tym celu potrzebne ?aski. Sakrament Ma??e?stwa pomna?a ?ask? u?wi?caj?c? i udziela ?aski sakramentalnej do godnego pe?nienia obowi?zk?w ma??e?skich i rodzicielskich. ?ycie w dziewictwie (w zakonie lub w ?wiecie) jest doskonalsze, ale i ma??e?stwo posiada wielk? godno??, gdy? podtrzymuje ?ycie ludzkie na ziemi i wychowuje nowych cz?onk?w Ko?cio?a ?w.

Ze wzgl?du na wznios?e i wa?ne cele ma??e?stwa nale?y si? do niego nale?ycie przygotowa?. Narzeczeni winni r?wnie? dobrze pozna? si? i przekona?, czy nie istniej? mi?dzy nimi przeszkody ma??e?skie (wzbraniaj?ce, przez kt?re Ko?ci?? pragnie powstrzyma? niekt?rych wiernych do zawierania ma??e?stwa, lub rozrywaj?ce, czyli powoduj?ce niewa?no?? Sakramentu.

Obrz?dy Sakramentu Ma??e?stwa obejmuj?:
1. Hymn do Ducha ?w. - "Veni Creator".
2. Wyra?enie ch?ci zawarcia Ma??e?stwa przez nowo?e?c?w.
3. Po?wi?cenie i podanie obr?czek ?lubnych.
4. Zwi?zanie r?k nowo?e?c?w stu??.
5. Przysi?g? Ma??e?sk? (istota Sakramentu).
6. Modlitwy i b?ogos?awie?stwo pary ma??e?skiej.

Do wa?no?ci Sakramentu Ma??e?stwa, kt?rego udzielaj? sobie ma??onkowie, nale?y obecno?? przy ?lubie proboszcza(lub innego upowa?nionego do tego ksi?dza) i dw?ch ?wiadk?w. Ko?ci?? zach?ca nowo?e?c?w by przyj?cie Sakramentu Ma??e?stwa ??czyli z wys?uchaniem Mszy ?w. ?lubnej (wotywnej za oblubie?c?w).

Sakramentalia

Sakramentalia s? to znaki i czynno?ci, ustanowione przez Ko?ci??, przez kt?re mo?emy sobie uprosi? u Boga ?aski uczynkowe i odpuszczenie grzech?w powszednich. Sakramentalia r??ni? si? od Sakrament?w ?w. tym, ?e Sakramenty ?w. s? ustanowione przez Chrystusa i udzielaj? nam ?aski na podstawie zas?ug Chrystusa, a sakramentalia s?ustanowione przez Ko?ci?? i udzielaj? ?aski na podstawie zas?ug Ko?cio?a w zale?no?ci od usposobienia wewn?trznego i przygotowania przyjmuj?cego. Sakramentalia dzielimy na:
1. B?ogos?awie?stwa.
2. Po?wi?cenia.
3. Egzorcyzmy.
4. Liturgi? zmar?ych.

B?ogos?awie?stwa
B?ogos?awie?stwa maj? na celu wyjednanie u Boga pomocy Bo?ej, odwr?cenie niebezpiecze?stwa i umocnienie w cierpieniach. S? b?ogos?awie?stwa os?b i rzeczy u?ywanych przez cz?owieka. B?ogos?awie?stwa os?b: po Mszy ?w. i przy udzielaniu Sakrament?w ?w., chorych, umieraj?cych, przed podr???, z okazji prymicji kap?a?skich, matki z dzieckiem nowo narodzonym etc. Za? b?ogos?awie?stwa rzeczy, by u?yte przez cz?owieka wyprasza?y mu ?aski Bo?e to: ?wiec, pokarm?w (wielkanocnych), roli, zasiew?w, byd?a, sad?w, palm, popio??w, wina, dom?w, szk??, fabryk, samolot?w, samochod?w, poci?g?w etc. Zio?a i plony b?ogos?awi Ko?ci?? w uroczysto?? Wniebowzi?cia Naj?w. Maryi Panny (Zielnej), zasiewy za? w uroczysto?? Imienia Naj?w. Maryi Panny (Siewnej).

Po?wi?cenia
Po?wi?cenie osoby lub rzeczy oznacza oddanie jej na s?u?b? Bo??. Po?wi?cenia os?b: tonsura, ni?sze ?wi?cenia, po?wi?cenia zakonnic i zakonnik?w, namaszczenie kr?l?w. Po?wi?cenia rzeczy: ko?cio?a, cmentarza, dzwon?w, naczy? i szat liturgicznych, o?tarza, Olej?w ?w., wody, krzy?a, obraz?w, medalik?w, r??a?c?w etc. Cmentarz jako miejsce spoczynku zmar?ych po?wi?ca si? przez pokropienie wod? ?wi?con? i przez ustawienie pi?ciu drewnianych krzy??w. Dzwony ?wi?ci si? (chrzest dzwon?w) przez obmycie wod? ?wi?con? wewn?trz i zewn?trz oraznamaszczenie Olejami ?w. (Olejem katechumen?w i Krzy?mem ?w.). Dom po?wi?ca kap?an przez pokropienie wod? ?wi?con? i modlitw? by B?g przez Anio?a Str??a mia? w opiece jego mieszka?c?w.

Egzorcyzmy
Egzorcyzmy s? to modlitwy (zakl?cia) dla uproszenia oddalenia wp?yw?w szata?skich od os?b i rzeczy. Egzorcyzmy odmawia si? przy Chrzcie ?w. i nad op?tanymi przez z?ego ducha (tylko za zezwoleniem biskupa) oraz przy po?wi?ceniach niekt?rych rzeczy (soli, olej?w, wody, p?l etc.)

Liturgia zmar?ych
W szerszym znaczeniu mo?emy zaliczy? do sakramentali?w tak?e liturgi? zmar?ych. Liturgia zmar?ych obejmuje:
1. Eksportacj?.
2. Odprawienie Egzekwii i Mszy ?w.
3. Kondukt na cmentarz.
4. Z?o?enie cia?a do grobu na cmentarzu.

Eksportacja obejmuje: pokropienie cia?a wod? ?wi?con?, odm?wienie psalmu 129 "De profundis" - "Z g??boko?ci wo?am ku Tobie, Panie: Panie wys?uchaj g?osu mego!" i wprowadzenie cia?a z domu lub kaplicy do ko?cio?a.

Egzekwie, czyli ?a?obn? jutrzni?, ?piewa si? przed Msz? ?w. ?a?obn?. Po Mszy ?w. nast?puje od?piewanie responsorium z jutrzni "Libera me, Domine" - "Wyzw?l mnie, Panie, od wiecznej ?mierci", pokropienie i okadzenie cia?a.

Kondukt wyprowadzaj?cy cia?o zmar?ego na cmentarz rozpoczyna si? od?piewaniem "In Paradisum" - " Do Raju", a w czasie jego trwania ?piewa kap?an psalm 50 "Miserere" - "Zmi?uj si? nade mn? Bo?e" lub "Benedictus" - "B?ogos?awiony B?g".

Z?o?enie cia?a do grobu na cmentarzu nast?puje po od?piewaniu "Ego sum resurrectio" - "Jam jest Zmartwychwstanie i ?ycie, kto wierzy we mnie, cho?by umar?, ?y? b?dzie", odm?wieniu modlitw o spok?j duszy zmar?ego, rzuceniu ziemi na trumn? i od?piewaniu antyfony do Matki Boskiej "Salve Regina" - "Witaj Kr?lowo".

Przy pogrzebie doros?ych kap?an ubrany jest w szaty koloru czarnego, przy pogrzebie ma?ych dzieci za? w szaty koloru bia?ego (co wyra?a wiar? Ko?cio?a w zbawienie niewinnych dusz dzieci?cych). Obrz?dy pogrzebowe budz? w nas wiar? i nadziej? ?ywota wiecznego, a cmentarz uwa?amy za miejsce spoczynku wielu ?wi?tych.