Wyk?ad II - O?tarz, naczynia i szaty liturgiczne

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

bp dr net. Pio Maria Facibeni


O?tarz

Na o?tarzu w czasie Mszy ?w. Chrystus jako Najwy?szy Kap?an powtarza w spos?b bezkrwawy sw? Ofiar? Krzy?ow?.O?tarz jest dlatego otaczany czci? nale?n? Chrystusowi i zajmuje w ko?ciele pierwsze miejsce. Dla zaznaczenia jedno?ci wiernych z Chrystusem by? pierwotnie tylko jeden o?tarz w ko?ciele. W miar? powi?kszania si? liczby kap?an?w zacz?to tak?e ustawia? o?tarze w nawach bocznych. W pierwszych wiekach chrze?cija?stwa odprawiano Msze ?w. w domach prywatnych na sto?ach (mensa - st??) i w katakumbach na grobach m?czennik?w (sepulcrum - gr?b). Dlatego w ko?cio?ach budowano o?tarze z p?ytami sto?owymi i umieszczano w ich podstawie relikwie m?czennik?w. Z prostych stawa?y si? o?tarze z biegiem czasu bardzo okaza?e. Rozbudowywano nastaw? o?tarza (tyln? cz???) i umieszczano na niej ?wiece, figury, obrazy i relikwiarze.

Obecnie o?tarz sk?ada si? z:
1. Podstawy kamiennej lub marmurowej.
2. P?yty zwanej mens?.
3. Antypendium czyli przedniej cz??ci.
4. Nastawy czyli tylnej cz??ci.

W ?rodku mensy o?tarzowej znajduje si? wg??bienie z relikwiami ?w. m?czennik?w (sepulcrum). Je?li w bocznych o?tarzach nie ma relikwii sta?ych umieszcza si? do mszy ?w. przeno?n? p?yt? marmurow? z relikwiami (portatyl). Za mens? o?tarzow? w ?rodku nastawy umieszcza si? tabernakulum (namiot) dla przechowywania Naj?wi?tszego Sakramentu, os?oni?te jedwabn? materi? (konopeum). Nad tabernakulum stoi krzy?, a obok tabernakulum ?wiece i wazony z kwiatami. Prawe rami? krzy?a wskazuje praw? stron? o?tarza (stron? ewangelii), za? lewe rami? lew? stron? (stron? lekcji). W nastawie o?tarza umieszcza si? figury i obrazy Pana Jezusa, Naj?w. Maryi Panny i ?wi?tych. W czasie Mszy ?w. na mensie o?tarzowej, przykrytej trzema obrusami, znajduj? si? trzy tablice tzw. kanony i pulpit dla msza?u.Obok o?tarza stoi st?? kredencyjny, na kt?rym ustawia si? tac? z ampu?kami i r?czniczkiem. Na stopniach o?tarza, pokrytych dywanem umieszcza si? dzwonki. Nad drzwiami zakrystii wisi sygnaturka, przy pomocy kt?rej ministranci daj? znak na rozpocz?cie Mszy ?w. lub innego nabo?e?stwa.

Naczynia liturgiczne

W pierwotnym ko?ciele u?ywano przy Mszy ?w. dw?ch kielich?w - mniejszy dla kap?ana i wi?kszy dla wiernych. Do przechowywania Eucharystii s?u?y?y naczynia w kszta?cie go??bka, wie?yczki, walca, kuli lub puszki.

Obecnie przy Mszy ?w. i innych nabo?e?stwach oraz przy udzielaniu Sakrament?w ?w. u?ywa si?: kielicha, pateny, ampu?ek, puszki (cyborium), monstrancji, kadzielnicy z ??dk?, kocio?ka z wod? i kropid?a oraz naczy? do Olej?w ?w. (Krzy?ma ?w., Oleju Katechumen?w i Oleju Chorych).

Kielich (wewn?trz wyz?acany) jest okrywany puryfikaterzem (bia?y r?czniczek), palk? (lniany kwadrat), korpora?em(lniany obrusik), kt?ry w czasie Mszy ?w. podk?ada si? na mensie o?tarzowej pod Hosti? i kielich z welonem(nakryciem kielicha) i burs? (torebk? do korpora?u). Welon i bursa s? tego samego materia?u i koloru co ornat.

Patena to talerzyk metalowy, wyz?acany, na kt?rym sk?ada si? w czasie Mszy ?w. Hosti?.

Ampu?ki szklane lub metalowe, s?u?? do podawania wina i wody w czasie Mszy ?w.

Puszka (cyborium) dla Hostii konsekrowanych jest podobna do kielicha, lecz posiada nakrycie metalowe.

Monstrancja (monstrare - pokazywa?) s?u?y do wystawiania Naj?w. Sakramentu w czasie uroczystych nabo?e?stw.

Przy pomocy kadzielnicy okadza si? o?tarz, dary ofiarne, monstrancj?, celebransa, wiernych oraz po?wi?cane przedmioty dymem kadzid?a. Kadzid?o podaje si? do okadzania w ma?ym naczyniu, zwanym ??dk?.

Kocio?ek z wod? ?wi?con? i kropid?o u?ywane s? do pokrapiania os?b i przedmiot?w w czasie nabo?e?stw i po?wi?ce?.

Oleje ?w. (Krzy?mo ?w., Olej Katechumen?w i Olej Chorych) przechowuje si? w ma?ych naczyniach w zakrystii, w skrytce umieszczonej w ?cianie prezbiterium lub na probostwie.

Szaty liturgiczne

Szaty liturgiczne wywodz? si? ze ?wieckiego stroju Rzymian w IV i V wieku, kt?rego kap?ani u?ywali nie tylko jako codziennego stroju, lecz tak?e przy sprawowaniu s?u?by Bo?ej. W ci?gu wiek?w szaty liturgiczne by?y przystosowane do zmieniaj?cych si? warunk?w ?ycia i zwyczaj?w (co do kroju i ozd?b).

Dzi? przy Mszy ?w. u?ywa kap?an nast?puj?cych szat liturgicznych: humera?u, alby, paska, manipularza, stu?y i ornatu. Subdiakoni i diakoni oraz biskupi (pod ornatem) u?ywaj? tuniceli i dalmatyki.

Humera? (dawne purpurowe nakrycie g?owy w czasie modlitw i sk?adania ofiar) jest lnian? chust? koloru bia?ego, kt?r? kap?an okrywa szyj?. Humera? przypomina kap?anowi obowi?zek skupienia w czasie Mszy ?w.

Alba jest d?ug?, bia?? szat? (dawniejsz? tunik? rzymsk?) z r?kawami, symbolizuj?c? czysto?? serca, obowi?zuj?c? w czasie odprawiania Mszy ?w.

Pasek (cingulum) s?u?y do ?ci?gania alby w pasie i oznacza obowi?zek wstrzemi??liwo?ci w ?yciu kap?ana.

Manipularz, w?sk? szarf? tego samego koloru co ornat, wk?ada kap?an na lewe przedrami?. Manipularz symbolizujetrud pracy kap?a?skiej (dawniej by?a to chusta do ocierania potu).

Stu?? (dawny szal), w?sk? d?ug? szarf? przywdziewa kap?an na alb? i krzy?uje na piersiach (czego nie robi biskup), a diakon wk?ada przez rami?. Stu?a oznacza w?adz? kap?a?sk?.

Ornat (dawny p?aszcz) jest ozdobn? szat? wierzchni? i oznacza ci??ar obowi?zk?w kap?a?skich.

Tunicela i dalmatyka s? to szaty z r?kawami, podobne do ornatu (dawniej d?ugie, dzi? skr?cone).

Przy nabo?e?stwach poza Msz? ?w. u?ywa si? nast?puj?cych szat: kom?y (kr?tka bia?a szata), biretu (nakrycie g?owy), welonu (jedwabny szal u?ywany przy b?ogos?awie?stwie Naj?w. Sakramentem) i kapy (nakrycie w kszta?cie d?ugiego p?aszcza okrywaj?cego ramiona).

Biskupi poza og?lnymi szatami kap?a?skimi nosz?: mitr? (infu??), dalmatyk?, tunicel?, r?kawiczki, sanda?y (pantofle),pier?cie?, krzy? (pektora?) i pastora?. Arcybiskupi nosz? ponadto paliusz (na ornacie), a papie? tiar? (triregnum - potr?jn? koron?).

Z pocz?tku szaty liturgiczne podobnie jak szaty og??u wiernych by?y koloru bia?ego. Dzi? mamy pi?? kolor?w szat liturgicznych: bia?y, czerwony, zielony, fioletowy i czarny.

Bia?y kolor (symbol rado?ci i czysto?ci serca) jest u?ywany w uroczysto?ci Tr?jcy ?w., Pana Jezusa, Matki Bo?ej, Anio??w i ?wi?tych.

Czerwony kolor (symbol mi?o?ci, ognia i krwi) jest u?ywany w Zielone ?wi?ta, w ?wi?ta m?czennik?w i aposto??w.

Zielony kolor (symbol nadziei) oznacza budz?ce si? ?ycie i jest u?ywany w niedziele okresu od Zielonych ?wi?t do Adwentu i w niedziel? po Trzech Kr?lach a? do Siedemdziesi?tnicy.

Fioletowy kolor (symbol pokuty) u?ywany jest w Adwencie, Wielkim Po?cie, suchedni, wigilie, dni krzy?owe, w ?wi?to M?odziank?w, przy Sakramencie Pokuty i Ostatniego Namaszczenia. Kolor r??owy jest r?wnoznaczny z fioletowym i u?ywa si? go w dwa dni: trzeci? niedziel? Adwentu - Gaudete i czwart? niedziel? Wielkiego Postu - Laetare.

Czarny kolor (symbol ?mierci i ?a?oby) u?ywany jest w Wielki Pi?tek, w Mszach ?a?obnych (Requiem) i podczas pogrzebu doros?ych.

Kolor z?oty i srebrny jest r?wnoznaczny z bia?ym i u?ywa si? go przy wielkich uroczysto?ciach.