Królestwo Skarlandu

Cytat

TEMAT: ?ycie w Azji Zachodniej
Autor: mgr net. Basilio Aldobrandini

1.   Warunki naturalne Mezopotamii.
Mezopotamia wykszta?towa?a si? jako pa?stwo o charakterze rolniczym. Przyczyni?y si? do tego wylewy rzek Tygrysu i Eufratu, kt?re ka?dego roku przynosi?y mieszka?com ?yzny mu?. Podobnie by?o w Egipcie. Mi?dzyrzecze by?o terenem otwartym, wi?c mieszka?cy i w?adza odczuwali niebezpiecze?stwo z zewn?trz. Fakt ten mia? mocny wp?yw na kszta?towanie si? na tych terenach polityki. Dodatkowo, przez kolejne tysi?clecia na te obszary nap?ywa?y nowe ludy i nowego kultury. Otwarty charakter tych ziem przyczyni? si? r?wnie? do wznoszenia pot??nych budowli i kszta?towania si? coraz to wi?kszych imperi?w. Z czasem bowiem, Mi?dzyrzecze zosta?o rozbite na trzy regiony:
•   ASYRIA (nad g?rnym Tygrysem),
•   SUMERO-AKAD (nazywany przez Grek?w Babiloni? | przy uj?ciu Tygrysu i Eufratu),
•   ASYRIA (nad g?rnym Tygrysem) ORAZ MIRANNI (?uk ?rodkowego Eufratu).
Warunki naturalne w tych trzech regionach by?y zr??nicowane. P??noc (Asyria) mia?a dost?p do kamienia budulcowego i surowc?w. Mimo tego korzystniejsze warunki znajdowa?y si? na po?udniu. W?a?nie ta cz??? nie mia?a dost?pu do wcze?niej wspomnianego kamienia budulcowego, zast?pi?a go wi?c glin? i ceg??.

2.   Kultury Mi?dzyrzecza.
Badania wielu naukowc?w wykaza?y, ?e w Mi?dzyrzeczu cz?owiek pojawi? si? w okresie paleolitu (starsza epoka kamienia). Przez d?u?szy czas nie prowadzi? dzia?alno?ci kulturowej, gdy? zacz?? j? dopiero w neolicie (m?odszej epoce kamienia). Ludno?? budowa?a aglomeracje (podobne do miast) z wielkimi ?wi?tyniami. W tym czasie nie tworzyli jeszcze ?adnych ?r?de? pisanych. Br?z pojawi? si? w Mi?dzyrzeczu wcze?niej, ni? w Egipcie, bo ju? oko?o roku 3000 p.n.e. Dzi?ki badaniom prowadzonym przez wielu naukowc?w, mo?emy wyr??ni? kilka kultur, znajduj?cych si? na tych terenach:
•   El-Obeid
•   Uruk
•   D?emdet Nasr
Ongi? uwa?a?o si?, ?e Semici jako pierwsi zasiedlili te tereny. Obecnie pojawiaj? si? pewne sprzeczno?ci, dotycz?cego tego pogl?du. Z jednej strony nie mo?na wykluczy?, ?e przybyli oni od p??nocy, kieruj?c si? na po?udnie. Z drugiej strony pojawili si? Sumerowie, kt?rzy prawdopodobnie przybyli na tereny Mi?dzyrzecza ju? w okresie Uruk. Z kolei jest jeszcze jeden fakt, kt?ry mo?e zaburzy? wcze?niejsze domys?y, bowiem naukowcy odkryli, ?e nazwy miejscowo?ci maj? wiele wsp?lnego z s?siednim Iranem, wi?c prawdopodobnie istnia?a jeszcze inna, pierwotna ludno??. Struktura etniczna tych teren?w jest i by?a bardzo skomplikowana.

3.   Pochodzenia, gospodarka i pa?stwo Sumer?w.
/Pochodzenie/
Kiedy archeologowie na terenach Tello, Uruk, Nippur, etc. odkryli nieznany im dot?d j?zyk, nie wiedzieli, ?e ju? wkr?tce pogl?d na Mi?dzyrzecze i Wsch?d zmieni si? tak bardzo. Okaza?o si?, ?e autorami owych ?r?de? s? Sumerowie, kt?rzy zawdzi?czaj? swoj? nazw? Semitom. Pismo, kt?re stosowali Sumerowie nie by?o po??czone z ?adnym dotychczas znanym j?zykiem. Naukowcy sp?dzili wi?c ogromn? ilo?? czasu, zanim uda?o im si? rozszyfrowa? zapiski staro?ytnych lud?w. Badacze, chc?c odkry? ich pochodzenie i dowiedzie? si? o nich czego? wi?cej, musieli zaczerpn?? informacje z kultury, kt?r? po sobie pozostawili, gdy? odczyt ich pisma by? w tym czasie niemo?liwy. Prawdopodobnie podr??owali przez Zatok? Persk?. W rezultacie, nauka zaliczy?a ich do lud?w azjanickich.
Sumerowie, buduj?c swoje osady, powoli przekszta?cali je w miasta. Najwa?niejsz? jego cz??ci? by?a ?wi?tynia, znajduj?ca si? w samym ?rodku. Obok niej umiejscowione by?y r?wnie? magazyny, warsztaty, biura i urz?dy. ?ycie Sumer?w by?o ?ci?le zwi?zane ze ?wi?tyni?, bowiem st?d otrzymywa?o si? surowce, plony i towary.
/Gospodarka/
Podstaw? gospodarki tych lud?w by?o rolnictwo i hodowla byd?a. To w?a?nie oni wynale?li ko?o do wozu. Prawdopodobnie Sumerowie po??czyli mied? i cyn?, tworz?c br?z. Wyrabiali tak?e przedmioty ze z?ota, np. miecze lub puchary, kt?re odnaleziono w grobowcach. Ich handel si?ga? a? do doliny Indusu, jednak nie wiemy, czy odbywa? si? drog? morsk?, czy l?dow? (przez Iran).
/Pa?stwo/
„Czarnog?owi” (bo st?d wywodzi si? ich nazwa) nie stworzyli jednolitego pa?stwa, jak np. Egipcjanie, u kt?rych istnia?a monarchia. W ich pa?stwie panowa? ustr?j teokratyczny. Byli podzieleni na mniejsze miasta-pa?stwa, w kt?rych w?adz? sprawowali kap?ani, nosz?cy tytu? ensi. Dowodzili wojskiem, kierowali administracj?, byli s?dziami. Z biegiem czasu pojawi?o si? stanowisko naczelnika wojskowego. Szczytem ich politycznej pot?gi by? okres oko?o 2400 r., kiedy to wznoszono s?ynne grobowce dla kr?l?w i kap?an?w. Ich pot?ga niestety d?ugo nie trwa?a, bowiem wcze?niej wspomniane ludy Semit?w rozpocz??y najazdy na Mi?dzyrzecze.

4.   Literatura i religia Sumer?w.
/Literatura/
Sumerowie tworzyli specjalne szko?y, kt?re kszta?ci?y przysz?ych pisarzy. Sztuka pisania by?a powszechna w ich ?yciu. Odnaleziono bowiem wiele dokument?w o tre?ci gospodarczej, a tak?e mity, m?wi?ce o stworzeniu ?wiata, opiewaj?ce ?ycie bog?w. Jako pierwsi poruszyli problem ?ycia i ?mierci. Pojawi?o si? wreszcie prawo, kt?re regulowa?o zachowania mieszka?c?w i okre?la?o co mog?, a czego nie.
/Religia/
Sumerowie czcili si?y natury. Dochodzi?o nawet do tego, ?e jesieni? lud wraz z kap?anem pope?niali samob?jstwo, wierz?c ?e na wiosn? zmartwychwstan?. W ich historii dochodzi?o do ewolucji ich religii. Najpierw czczono jedynie b?stwo miejskie, dopiero p??niej stworzono ca?y panteon bog?w. Budowle na ich cze?? si?ga?y nawet do 80 metr?w. Przy ?wi?tyniach wznoszono wie?e, czyli popularne zigguraty.

5.   Najazd Akad?w i inne problemy Sumer?w.
Nie wiemy, sk?d wzi?li si? Semici na ziemiach Mi?dzyrzecza. Swoje siedziby mieli mi?dzy Syri?, a w?a?nie Mi?dzyrzeczem. Z czasem zacz?li posuwa? si? w g??b kraju Sumer?w. Jednak po ci??kich walkach, zdo?ali zlikwidowa? owy nap?r. Czarnog?owi, po wielu latach m?cz?cych wojen byli os?abieni i rozbici politycznie. W tym czasie nie byli zdolni do tego, by przeciwstawi? si? kolejnemu naporowi ze strony Semit?w – Akadom (nazwa pochodzi od ich g??wnej siedziby – miasta Akad). W rezultacie Sumerowie przegrali wojn?. Semici byli w posiadaniu nowej broni – ?uk?w. Zastosowali tak?e inn? taktyk? wojenn?.
Akadowie stworzyli na nowo podbitych terenach swoje pierwsze, wielkie pa?stwo, kt?re si?ga?o teren?w Syrii, Azji Mniejszej i a? na Cypr. Kolejni w?adcy tytu?owali si? panami czterech stron ?wiata. Ich j?zyk sta? si? nawet j?zykiem mi?dzynarodowym, jednak ich pot?ga (jak ka?dego innego imperium) nie mog?a trwa? za d?ugo. O ich tereny upomnieli si? Gutejczycy, plemi? zamieszkuj?ce tereny Iranu. Ulegli oni Sumerom, kt?rzy w ko?cu zdo?ali wygna? obce ludy ze swoich teren?w. Mimo ?e Sumerowie prze?ywali swoje odrodzenie, wp?ywy semickie pozosta?y tak silne w ich j?zyku i kulturze, ?e okres ten nazwano sumero-akadyjski. Ich pozycja polityczna zacz??a s?abn??. Powstawa?y nowe o?rodki polityczne (Elamici i pa?stwo asyryjskie), kt?re zacz??y niszczy? Sumero-Akad.
Zmordowanym Sumerom ostateczny cios zadali Amoryci. Pocz?tkowo skupili si? wok?? Babilonu i nie odgrywali wi?kszego znaczenia. O tereny Sumero-Akadu zacz??o walczy? wiele nowych pot?g, jednak tylko jeden wyszed? z nich zwyci?sko. By? nim Hammurabi.

6.   Rz?dy Hammurabiego.
Hammurabi stworzy? pa?stwo scentralizowane, zapobiegaj?c tym samym rozbiciu politycznemu tego kraju, kt?re trwa?o tysi?c lat. Now? stolic? zosta? Babilon, a jego b?g – Marduk sta? si? symbolem zwyci?stwa Semit?w. Za kolejny cel postawiono sobie uporz?dkowanie prawa. Po ?mierci Hammurabiego rola kodeksu by?a niewielka. Spo?ecze?stwo by?o rozbite na klasy: wolnych, po?rednich i niewolnik?w. Rozwija?o si? niewolnictwo. Niewolnik?w czerpano oczywi?cie z wojen, zostawali nimi tak?e d?u?nicy i dzieci. Nie byli oni dobrze traktowani. O?ywienie gospodarki babilo?skiej przynios?o scentralizowane pa?stwo i stworzenie „jednolitego obszaru gospodarczego”. Za panowania Hammurabiego rozwin??a si? budowa kana??w.  Do ich tworzenia wykorzystywa? ch?op?w, kt?rzy r?wnie? s?u?yli w wojsku. Niestety za czas?w tego w?adcy pa?stwo zacz??o s?abn?? politycznie. Od Babilonii oderwa?a si? po?udniowa cz???, tworz?c odr?bne pa?stwo z rz?dami w?asnej dynastii. Do tego pa?stwo musia?o zmaga? si? z g?rskimi plemionami i pa?stwem Hetyt?w. Hetyci ca?kowicie spl?drowali Babilon, kt?ry dosta? si? w r?ce plemienia Kasyt?w. Ci utrzymali si? w nim od 1530 do 1160 r. p.n.e., a wi?c kilka wiek?w.

7.   Pismo i badania archeologiczne w Mi?dzyrzeczu.
Histori? Mi?dzyrzecza przybli?yli nam greccy pisarze, czyli na przyk?ad Diodor, czy Herodot, oraz Stary Testament. Zdecydowanie wi?cej dowiedziano si? po przeprowadzeniu na tych terenach bada? archeologicznych w XIX wieku. Odkryto wiele dokument?w, przede wszystkim wielk? bibliotek? kr?la asyryjskiego Assurbanipala. Poznano tak?e ?r?d?a materialne. Badanie te pozwoli?y stwierdzi?, i? na tych terenach dominowali Sumerowie, kt?rzy stworzyli tu kultur? i pismo. Dalsze prace nad nim dowiod?y, ?e „Czarnog?owi” jako pierwsi zastosowali zasad? zapisu fonetycznego. Naukowcom trudno by?o odczyta? te ?r?d?a pisane, gdy? stosowali zasad? homonimii, czyli jeden znak mia? nie jedno, a wiele znacze?. Sumerowie posiadali ok. 500 znak?w, Semici 300, a Persowie tylko 40, gdy? bardzo upro?cili swoje pismo.