Wyk?ad g?. VI - Prawo naturalne, pozytywne i prawo jako przepisy normatywne.

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

Temat wyk?adu: Prawo naturalne, pozytywne i prawo jako przepisy normatywne.
Autor: prof. zw. dr hab. net. Franz Ferdinand von Habsburg-Lothringen


Lex naturalis, a wi?c prawo naturalne z j?zyka ?aci?skiego - to zbi?r norm, kt?re obowi?zuj? niezale?nie od tego, czy zosta?y ustanowione, potwierdzone lub uznane przez w?adz? pa?stwow?. Ich ?r?d?em jest system aksjologiczny danego spo?ecze?stwa, a wi?c wyznawany we? system warto?ci. St?d te? prawo naturalne mo?e uzyskiwa? r??ne wyrazy - zale?nie od tego, jakie normy w konkretnym spo?ecze?stwie uznano za moralnie poprawne.
Wed?ug przedstawicieli szko?y naturalnej, a wi?c prekursor?w nadrz?dno?ci prawa naturalnego nad prawem stanowionym - prawo jest okre?lon? warto?ci?. Wyra?a ona odwieczne d??enie cz?owieka do dobra, sprawiedliwo?ci i pi?kna. Obok prawa pozytywnego istniej? normy moralne, zdaniem jednych ustanowione przez Boga, zdaniem innych - wynikaj?ce z ludzkiej natury lub zasad wsp???ycia spo?ecznego. Zgodnie ze szko?? naturaln? prawa - moc wi???c? mo?e mie? tylko ta norma, kt?ra jest zgodna z natur? ludzk? i warto?ciami moralnymi danego spo?ecze?stwa. Naczelnym jednak?e za?o?eniem, w spos?b og?lnikowy charakteryzuj?cym ca?? istot? prawa naturalnego jest twierdzenie, ?e zasady moralne powinny mie? pierwsze?stwo przed liter? prawa.

Lex civile, a wi?c prawo stanowione, zwane tak?e prawem pozytywnym to zbi?r norm ustanowionych przez w?adz? publiczn?, obowi?zuj?cych na terenie danego pa?stwa. Wed?ug przedstawicieli pozytywizmu prawniczego prawo jest ?ci?le okre?lone, sprowadza si? do tre?ci skodyfikowanej, leksykalnej. Zdecydowana wi?kszo?? pozytywist?w sprzeciwia si? ocenianiu prawa z punktu widzenia moralnego. Zgodnie z za?o?eniami pozytywizmu, prawo legalnie ustanowione nie przestaje obowi?zywa? mimo uznania za niesprawiedliwe lub niemoralne. Norma prawna traci swoj? moc dopiero w?wczas, gdy uchyli j? kompetentny organ legislacyjny. Uznaje si? jej wa?no??, nawet je?li jest ona sprzeczna z moralno?ci? spo?ecze?stwa - liczy si? tylko zapis prawny, je?li zosta? ustanowiony przez obywatelski organ prawodawczy. Pozytywi?ci odrzucaj? zarzuty, ?e podobne pojmowanie prawa mo?e doprowadzi? do uchwalenia prawa zbrodniczego. W demokratycznym pa?stwie podobne niebezpiecze?stwo praktycznie nie istnieje.

Formu?a Radbrucha to teza prawnicza sformu?owana przez niemieckiego filozofa i teoretyka prawa Gustawa Radbrucha. Pod wp?ywem nacisku ze strony idei nazistowskich, stanowi?cych prawo za jego czas?w - dokona?, jako pozytywista prawa - znacznego przekszta?cenia swojego pogl?du. Stworzy? w?wczas formu?? g?osz?c?, ?e w sytuacji, gdy prawo pozytywne narusza elementarne normy moralne, organy pa?stwa nie musz? si? stosowa? do jego tre?ci normatywnej, a obywatele nie s? zobowi?zani prawnie do jego przestrzegania. Pogl?d ?w sta? si? podstaw? orzecznictwa m.in. trybuna?u norymberskiego, a tak?e niemieckich s?d?w ?cigaj?cych zbrodniarzy czas?w hitlerowskich.

Nale?y zwr?ci? uwag? tak?e na zale?no?ci i pewne antagonizmy w pojmowaniu prymu prawa i moralno?ci we wzajemnych stosunkach. W tej kwestii sformu?owano dwa stanowiska.
Stanowisko pierwsze uznaje, ?e istniej? zachowania regulowane tylko przez normy moralne, jak np. zakaz donosicielstwa. Istniej? tak?e zachowania regulowane tylko i wy??cznie przez normy prawne, jak np. zasady podejmowania czynno?ci prawnych. Do zachowa? regulowanych zar?wno przez prawo, jak i moralno??, nale?y np. zakaz zabijania.
Stanowisko drugie stanowi, ?e ka?de zachowanie regulowane przez prawo jest tak?e regulowanym automatycznie przez moralno??. Zakres czynno?ci regulowanych przez prawo jest w??szy, ni? zakres stosunk?w regulowanych przez system aksjologiczny.

Je?li za? mowa o prawie uj?tym pod postaci? przepis?w normatywnych, to nale?y wyodr?bni? kilka r??nych definicji zjawiska.
Aktem normatywnym nazywa si? tekst zawieraj?cy sformu?owane w j?zyku prawnym i zapisane w postaci przepis?w normy prawne. Normy te maj? najcz??ciej charakter generalno-abstrakcyjny. Niekiedy pod tym poj?ciem rozumie si? tak?e wszelkie teksty formu?uj?ce normy post?powania. Nale?y zatem przyj??, ?e akty normatywne maj? charakter generalno-abstrakcyjny, a wi?c skierowane s? do og??u lub okre?lonej kasty spo?ecze?stwa i stanowi? o rzeczach dla danej jednostki istotnych (np. konstytucja, ustawa etc.).
Norma prawna to wypowied? zawieraj?ca ??danie w?adzy publicznej, aby w okre?lonej sytuacji adresat podj?? wyznaczone w niej dzia?anie. Jest to zatem norma post?powania, kt?ra zosta?a ustanowiona przez kompetentne organy w?adzy publicznej.
Przepis prawny jest jednostk? redakcyjn? aktu prawnego, wyra?nie wyodr?bnion? w formie artyku?u lub paragrafu. W sensie gramatycznym stanowi on zdanie.