Wyk?ad g?. IV - Proces legislacyjny w Pa?stwie Ko?cielnym Rotria i RP

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

Wyk?ad uzupe?niony i poprawiony przez prof. net. Giovanniego Battist? della Popoly

Zdanie przekre?lone nie obowi?zuje.

Zdanie czerwone jest uzupe?nione i obowi?zuje

4. Proces legislacyjny w Pa?stwie Ko?cielnym Rotria i Rzeczypospolitej Polskiej

Proces legislacyjny obejmuje proces, w kt?rym przygotowany projekt ustawy trafia do w?a?ciwego organu, posiadaj?cego moc jego wydania i ko?czy si? wydaniem b?d? odrzuceniem projektu. Proces ten jest w ?wiecie realnym do?? skomplikowany, o wiele ?atwiejszy jest z kolei w Pa?stwie Ko?cielnym Rotria.

Nie istnieje w zasadzie d?ugi proces, je?li chodzi o bulle, brewe, ordonanse motu propria, dekrety i rozporz?dzenia. Organ w?a?ciwy dla ich wydawania przygotowuje b?d? zleca przygotowanie projektu, a nast?pnie podpisem i publikacj? wciela go w ?ycie. Wymienione wy?ej akty to w wi?kszo?ci akty wykonawcze, a wi?c u?ci?laj?ce materi? poruszan? przez konkretn? ustaw?, lub te? wyra?aj?ce wol? g?owy pa?stwa, kt?ra korzystaj?c ze swych prerogatyw nadaje order, tytu?, lenno, godno?? ko?cieln? itd. Wyj?tkiem jest bulla, kt?ra w Pa?stwie Ko?cielnym Rotria ma moc wi?ksz? ni? ustawa, jednak zwyczajowo reguluje tylko kwestie ko?cielne b?d? niecierpi?ce zw?oki – je?li prace Kurii s? z jakich? przyczyn op??nione. Rozporz?dzenia wydane przez organy w?adzy wykonawczej mo?e uchyli?  w ka?dej chwili Patriarcha.

Rozbudowany proces legislacyjny ma natomiast miejsce w przypadku wydawania ustaw. Reguluje go zwykle ustawa zasadnicza danego kraju, jako ?e jest to jedna z najwa?niejszych kwestii dotycz?cych pa?stwa. Ustawa bowiem ma rang? na tyle wysok?, i? mo?e regulowa? w zasadzie ka?d? dziedzin? ?ycia i musi pozostawa? jedynie w zgodzie z konstytucj? – nie musi natomiast liczy? si? z aktami ni?szej rangi, kt?re w razie sprzeczno?ci z ustaw? po prostu trac? moc. W Rzeczypospolitej Polskiej proces ustawodawczy reguluj? art. 118 – 124 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. W Pa?stwie Ko?cielnym Rotria proces ten reguluje art. 21, 23 i 24 Bulli Exsurge Domine – tj. ustawy zasadniczej. Szczeg??owy przebieg procesu legislacyjnego w Pa?stwie Ko?cielnym, w zwi?zku z nowelizacj? Bulli Exsurge Domine i parytet?w w?adzy ustawodawczej zostanie dopiero uregulowany. Nie mniej studentom zaleca si? bezwzgl?dn? znajomo?? Bulli Exsurge Domine w zakresie obecnego kszta?tu w?adzy ustawodawczej oraz wykonawczej.


Przejd?my zatem do procesu ustawodawczego w Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z Konstytucj? inicjatyw? ustawodawcz? posiadaj?:
- prezydent;
- Rada Ministr?w (jako ca?o??, nie ka?dy cz?onek z osobna);
- senat (jako ca?o??, nie ka?dy senator z osobna);
- grupa 15 pos??w lub komisja sejmowa;
- grupa 100 000 obywateli.

Przewodnicz?cym obrad w Sejmie jest Marsza?ek Sejmu, zatem to na jego r?ce sk?ada si? projekt. Marsza?ek ma trzy mo?liwo?ci:
- odrzucenie projektu z przyczyn formalnych;
- skierowanie go do Komisji Ustawodawczej w celu zbadania z istniej?cym prawem;
- przyj?cie projektu.
Ma obowi?zek podj?? jedn? z trzech decyzji.

Kiedy Marsza?ek przyjmuje projekt, zaczyna si? w?a?ciwy proces ustawodawczy. Pierwszym jego stopniem jest pierwsze czytanie. Mo?e si? ono odby?:
- na posiedzeniu Sejmu – tutaj pos?owie mog? ca?kowicie projekt odrzuci?;
- na posiedzeniu konkretnej komisji sejmowej – projekt nie mo?e zosta? odrzucony.

Je?li projekt nie zosta? odrzucony, przekazuje si? go do rozpatrzenia w?a?ciwym komisjom. Te pracuj? nad nim i przygotowuj? sprawozdanie.

Nast?puje drugie czytanie wraz z przedstawieniem sprawozdania komisji – ma to miejsce na posiedzeniu sejmu. Sejm ma teraz trzy opcje:
- odrzucenie projektu w ca?o?ci;
- zg?oszenie poprawek – wtedy projekt kieruje si? ponownie do komisji, kt?ra znowu przygotowuje sprawozdanie;
- przyj?cie projektu bez poprawek.

Je?li projektu nie odrzucono w ca?o?ci, ostatecznie dochodzi do trzeciego czytania – przedstawia si? tak?e dodatkowe sprawozdanie komisji, je?li takowe sporz?dzono.

Po trzecim czytaniu na posiedzeniu sejmu nast?puje g?osowanie. Je?li projekt zostanie przeg?osowany, trafia do wy?szej izby parlamentu, a wi?c do senatu. Senat ma dwie opcje:
- zg?oszenie poprawek lub wniosku o odrzucenie projektu – projekt trafia do Sejmu, gdzie pracuj? nad nim komisje, kt?re nast?pnie przedstawiaj? sprawozdanie i sejm g?osuje ponownie; kiedy projekt zostanie przeg?osowany ostatecznie, trafia do prezydenta;
- zaaprobowanie projektu bez poprawek – projekt trafia do Marsza?ka Sejmu, kt?ry przekazuje go do podpisu prezydentowi.

Ostatecznie wi?c, je?li projektu nie odrzucono, trafia do prezydenta. G?owa pa?stwa ma nast?puj?ce opcje:
- podpisanie ustawy;
- zawetowanie ustawy (weto zawieszaj?ce) – ustawa ponownie trafia do sejmu, gdzie pracuj? nad nim komisje, kt?re ponownie przygotowuj? sprawozdanie, po czym nast?puje g?osowanie;
- skierowanie ustawy do Trybuna?u Konstytucyjnego, kt?ry bada jej zgodno?? z konstytucj? – TK mo?e uzna? j? za zgodn? (ustawa trafia z powrotem do prezydenta) lub niezgodn? (projekt upada) albo cz??ciowo niezgodn? (projekt ponownie rozpatrywany przez sejm lub prezydent podpisuje cz??? ustawy, zgodn? z konstytucj?).

Je?li zatem sejm po prezydenckim wecie ponownie przyj?? ustaw?, je?li TK stwierdzi? zgodno?? ustawy z konstytucj? (lub zgodno?? cz??ciow?) – prezydent i tak musi podpisa? ustaw? (lub jej cz???).

Ostatnim etapem ca?ego procesu, niezb?dnym do wej?cia ustawy w ?ycie jest jej publikacja w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Proces dobiega ko?ca.


Proces ustawodawczy w Pa?stwie Ko?cielnym Rotria:

Inicjatyw? ustawodawcz? posiadaj?: Patriarcha, Kamerling, Wicekanclerz, cz?onkowie Kurii Rotryjskiej, kardyna?owie posiadaj?cy obywatelstwo oraz grupa co najmniej 3 obywateli.

Najcz??ciej projekty uchwa? powstaj? w Kongregacji Sprawiedliwo?ci, czasem tworzone s? w innych dykasteriach.

Na posiedzeniu Kurii dany projekt jest dyskutowany, prefekci mog? nanosi? poprawki, nast?pnie jest g?osowanie. Kuria uchwala ustawy i przyjmuje uchwa?y zwyk?? wi?kszo?ci? g?os?w, przy udziale co najmniej po?owy cz?onk?w, chyba ?e przepisy szczeg?lne stanowi? inaczej.

Po uchwaleniu ustawy przez Kuri?, kieruj?cy obradami (Wicekanclerz lub Prowicekanclerz) w ci?gu 24 godzin przedk?ada j? do podpisu Patriarsze. Patriarcha mo?e odm?wi? podpisania ustawy, je?eli uzna, ?e jest sprzeczna z interesem wewn?trznym b?d? zewn?trznym Pa?stwa. Jest to weto absolutne, bezwzgl?dne, Kuria nie mo?e go odrzuci?, a projekt nie wejdzie w takim kszta?cie w ?ycie.

Istnieje tak?e ciekawa instytucja weta obywatelskiego. W przypadku, kiedy ustawy przyjmowane przez Kuri? Rotryjsk? oka?? si? sprzeczne ze spo?eczn? racj? stanu, grupa co najmniej 3 uprawnionych obywateli ma prawo wystosowa? wniosek do Patriarchy Pa?stwa Ko?cielnego Rotria o uniewa?nienie przyj?tej ustawy. Patriarcha musi rozpatrzy? wniosek w ci?gu 21 dni i zdecydowa? czy utrzyma?, czy uniewa?ni? przyj?t? ustaw? (ta jest zawieszona do tego czasu). Je?li Patriarcha podejmie decyzj? o utrzymaniu ustawy w mocy obowi?zuj?cej, nie mo?na kolejny raz skierowa? przeciwko niej weta obywatelskiego. Inicjatywa ta przys?ugiwa? b?dzie dopiero po zako?czeniu pontyfikatu Patriarchy, kt?ry utrzyma? ustaw? w mocy. Kuria Rotryjska nie mo?e drugi raz przyj?? ustawy, kt?r? uniewa?ni? Patriarcha po rozpatrzeniu weta obywatelskiego. Inicjatywa ta Kurii przys?ugiwa? b?dzie dopiero po zako?czeniu pontyfikatu Patriarchy, kt?ry uniewa?ni? ustaw?.