W?adza wykonawcza w Rzeczypospolitej Polskiej - Rada Ministr?w - monograf

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

Temat: W?adza wykonawcza w Rzeczypospolitej Polskiej – Rada Ministr?w
Autor: dr Ksawery van Berden, przew?d habilitacyjny

I.   Poj?cie
Rada Ministr?w jest drugim, obok Prezydenta RP, organem pa?stwa w zakresie w?adzy wykonawczej, wyodr?bnionym organizacyjnie, funkcjonalnie i kompetencyjnie. Szczeg??owy zakres uprawnie? i charakterystyk? Rady Ministr?w okre?la ustawa.


II.   Domniemanie w?a?ciwo?ci
W art. 146 ust. 2 Konstytucji RP zawarto zasad? domniemania w?a?ciwo?ci Rady Ministr?w w dziedzinie polityki pa?stwa. Je?li powstaje w?tpliwo??, w gestii jakiego organu le?y dane zadanie, a postanowienia prawne dotycz?ce organ?w administracji rz?dowej i samorz?du terytorialnego go nie obejmuj?, nale?y ono jednoznacznie do Rady Ministr?w.

III.   Kompetencje
Rada Ministr?w prowadzi polityk? wewn?trzn? i zagraniczn? Rzeczypospolitej Polskiej, kieruje ca?o?ci? administracji, a tak?e decyduje we wszystkich sprawach, kt?rych Konstytucja RP i ustawy nie zastrzegaj? dla Prezydenta RP, samorz?du terytorialnego lub innego organu administracji pa?stwa.

Aby jednak?e dope?ni? formalno?ci, nale?y przede wszystkim zwr?ci? uwag? na konstytucyjne kompetencje i zobowi?zania wobec Rady Ministr?w:
1) Zapewnia wykonanie ustaw,
2) Wydaje rozporz?dzenia,
3) Kontroluje i koordynuje prac? organ?w administracji rz?dowej,
4) Chroni interesy Skarbu Pa?stwa,
5) Uchwala projekt bud?etu pa?stwa,
6) Kieruje wykonaniem bud?etu oraz uchwala zamkni?cie rachunk?w pa?stwowych i sprawozdanie z wykonania bud?etu,
7) Zapewnia bezpiecze?stwo wewn?trzne pa?stwa oraz porz?dek publiczny,
Zapewnia bezpiecze?stwo zewn?trzne pa?stwa,
9) Sprawuje og?lne kierownictwo w dziedzinie stosunk?w z innymi pa?stwami i organizacjami mi?dzynarodowymi,
10) Zawiera umowy mi?dzynarodowe wymagaj?ce ratyfikacji oraz zatwierdza i wypowiada inne umowy mi?dzynarodowe,
11) Sprawuje og?lne kierownictwo w dziedzinie obronno?ci kraju oraz okre?la corocznie liczb? obywateli powo?ywanych do czynnej s?u?by wojskowej,
12) Okre?la organizacj? i tryb swojej pracy.

IV.   Struktura
W sk?ad Rady Ministr?w wchodz?:
1) Prezes Rady Ministr?w (premier),
2) Wiceprezesi Rady Ministr?w (wicepremierzy),
3) Ministrowie resortowi, a wi?c ci, kt?rych w?a?ciwo?ci powierzono zwierzchno?? nad konkretnym resortem, np. Minister Sprawiedliwo?ci etc.
4) Ministrowie „bez teki”, a wi?c niezawiaduj?cy ?adnym resortem, natomiast sprawuj?cy ?ci?le okre?lone przez premiera funkcje,
5) Przewodnicz?cy komitet?w, okre?lonych w ustawach (obecnie s? to: przewodnicz?cy Komitetu Bada? Naukowych, Komitetu Integracji Europejskiej, Sekretariatu Europejskiego, Rz?dowego Centrum Studi?w Strategicznych).

V.   Obowi?zki cz?onka RM.
Cz?onek Rady Ministr?w uczestniczy, na zasadach okre?lonych w Konstytucji RP, w ustalaniu polityki pa?stwa, ponosz?c za tre?? i za realizacj? dzia?a? rz?du odpowiedzialno??.
Cz?onek Rady Ministr?w jest obowi?zany, w zakresie swojego dzia?ania, do inicjowania i opracowywania polityki Rz?du, a tak?e przedk?adania inicjatyw, projekt?w za?o?e?, projekt?w ustaw i projekt?w akt?w normatywnych na posiedzenia Rady Ministr?w – na zasadach i w trybie okre?lonych w regulaminie pracy Rady Ministr?w. Ponadto, cz?onek Rady Ministr?w realizuje polityk? ustalon? przez Rad? Ministr?w, a w szczeg?lno?ci:

1) Wsp??dzia?a z innymi cz?onkami Rady Ministr?w,
2) Nadzoruje dzia?alno?? terenowych organ?w administracji rz?dowej,
3) Wsp??dzia?a z samorz?dem terytorialnym, organizacjami spo?ecznymi i przedstawicielstwami ?rodowisk zawodowych i tw?rczych,
4) Wyst?puje do Prezesa RM o powo?anie zespo??w mi?dzyresortowych do wykonywania zada? wykraczaj?cych poza zakres jego dzia?ania,
5) Po zawiadomieniu Prezesa RM powo?uje rady i zespo?y, jako organy pomocnicze w sprawach nale??cych do zakresu jego dzia?ania.

Jak czytamy tak?e w art. 8 Regulaminu Rady Ministr?w, cz?onek RM reprezentuje w swoich wyst?pieniach stanowisko zgodne z ustaleniami przyj?tymi przed Rad? Ministr?w.
W art. 9 RMU czytamy, ?e cz?onek RM, upowa?niony przez Rad? Ministr?w, reprezentuje Rz?d przed Sejmem w sprawach rozpatrywanych z inicjatywy Rady Ministr?w. W takim wypadku minister sk?ada, po porozumieniu si? z Prezesem RM, wszelkie o?wiadczenia w imieniu rz?du.

VI.   Organy wewn?trzne
Prezes RM, z w?asnej inicjatywy lub na wniosek cz?onka Rady Ministr?w, mo?e, w drodze zarz?dzenia, tworzy? organy pomocnicze Rady lub Prezesa RM, a w szczeg?lno?ci:

1) Sta?y Komitet lub komitety Rady Ministr?w w celu inicjowania, przygotowania i uzgadniania rozstrzygni?? albo stanowisk RM lub Prezesa RM w sprawach nale??cych do zada? i kompetencji tych organ?w,
2) Komitety do rozpatrywania okre?lonych kategorii spraw lub okre?lonej sprawy,
3) Rady i zespo?y opiniodawcze lub doradcze w sprawach nale??cych do zada? i kompetencji Rady Ministr?w lub Prezesa RM (art. 12 RMU).

Rada Ministr?w mo?e tak?e, w drodze rozporz?dzenia, tworzy? komisje do opracowania projekt?w kodyfikacji okre?lonych dziedzin prawa, uwzgl?dniaj?c dorobek nauki i do?wiadczenia praktyki. Wydaj?c rozporz?dzenie okre?la nazw? i przedmiot dzia?ania komisji oraz jej sk?ad i tryb post?powania.


VII.   Kompetencje Prezesa Rady Ministr?w
W ramach swoich kompetencji Prezes RM:

1) Tworzy rz?d, powo?uje ministr?w, wyst?puje z expose i z wnioskiem o wotum zaufania do Sejmu,
2) Ma prawo ustalenia w drodze rozporz?dze? szczeg??owego zakresu dzia?a? ministra,
3) Zwo?uje posiedzenia i przewodniczy im,
4) Jest zwierzchnikiem s?u?bowym wszystkich pracownik?w administracji rz?dowej i zwierzchnikiem korpusu s?u?by cywilnej,
5) Powo?uje sekretarzy i podsekretarzy stanu na wniosek ministra,
6) Mo?e wnioskowa? o uchylenie rozporz?dze? i zarz?dze? ministr?w,
7) Reprezentuje Rad? Ministr?w,
Kieruje pracami Rady Ministr?w,
9) Wydaje rozporz?dzenia i zarz?dzenia,
10) Zapewnia wykonanie polityki Rady Ministr?w i okre?la sposoby jej wykonania,
11) Koordynuje i kontroluje prac? cz?onk?w RM,
12) Sprawuje nadz?r nad samorz?dem terytorialnym w granicach i formach okre?lonych w Konstytucji RP i ustawach,
13) Sprawuje zwierzchnictwo s?u?bowe nad pracownikami administracji rz?dowej i korpusu s?u?by cywilnej.

VIII.   Rada Legislacyjna
Przy Prezesie Rady Ministr?w dzia?a Rada Legislacyjna. Prezes RM powo?uje cz?onk?w Rady Legislacyjnej i okre?la, w drodze rozporz?dzenia, zadania oraz szczeg??owe zasady i tryb jej funkcjonowania.

IX. Rz?dowe Centrum Legislacji
Przy Prezesie RM dzia?a tak?e Rz?dowe Centrum Legislacji jako pa?stwowa jednostka organizacyjna podleg?a Prezesowi RM.

X. Kancelaria Prezesa Rady Ministr?w
Jest organem pomocniczym Rady Ministr?w, zapewniaj?cym w szczeg?lno?ci obs?ug?: Rady Ministr?w i Prezesa RM, wiceprezes?w RM, Kolegium do spraw S?u?b Specjalnych, Rady Legislacyjnej oraz Szefa S?u?by Cywilnej. Zwierzchnikiem organu jest Szef Kancelarii Prezesa RM.

XI. Ministrowie
Ministrowie s? nie tylko cz?onkami organu kolegialnego – rz?du, ale tak?e jednoosobowymi naczelnymi organami administracji. Do zakresu kompetencji ministr?w nale?y:

1) Wydawanie akt?w prawnych,
2) Wydawanie rozporz?dze? i zarz?dze?, nie dotyczy to jednak ministr?w „bez teki”, kt?rzy mog? wydawa? jedynie zarz?dzenia,
3) Kierowanie, nadzorowanie i kontrolowanie dzia?alno?ci podporz?dkowanych organ?w, urz?d?w i jednostek organizacyjnych,
4) Przygotowywanie materia??w do opracowania bud?etu pa?stwa oraz kontrolowanie jego wykonania w podleg?ym im resorcie.
5) Prowadzenie polityki krajowej.

Pomocnikami ministr?w s? sekretarze i podsekretarze stanu, kt?rych powo?uje na wniosek ministr?w Prezes RM.

Rada Ministr?w mo?e tak?e ustanowi? pe?nomocnika rz?du do okre?lonych spraw, kt?rych przekazanie cz?onkom Rady Ministr?w nie jest celowe. Pe?nomocnikiem rz?du mo?e by? sekretarz stanu lub podsekretarz stanu, a w szczeg?lnie uzasadnionych wypadkach, w zakresie zada? o zasi?gu regionalnym – wojewoda.

XII. Odpowiedzialno??
Rada Ministr?w odpowiada politycznie przed Sejmem, a realizacji tej odpowiedzialno?ci s?u?? takie instytucje, jak wotum zaufania i wotum nieufno?ci. Poszczeg?lni ministrowie ponosz? odpowiedzialno?? konstytucyjn? przed Trybuna?em Stanu za naruszenia Konstytucji RP i ustaw.

1) Odpowiedzialno?? polityczna: Rada ponosi odpowiedzialno?? polityczn? przed Sejmem, gdy mi?dzy polityk? realizowan? przez Rad? Ministr?w a postulowan? przez wi?kszo?? parlamentarn? wyst?puje widoczna rozbie?no??, a wi?kszo?? ta nie aprobuje polityki rz?du. Skutkiem mo?e by? podanie si? przez Rad? Ministr?w do dymisji lub wyra?enie jej przez parlamentarne wotum nieufno?ci.
2) Odpowiedzialno?? konstytucyjna: ma charakter prawnokarny. Dotyczy poszczeg?lnych cz?onk?w Rady Ministr?w. Odpowiedzialno?? ta ma wi?c zawsze indywidualny charakter. Za naruszenie Konstytucji RP lub ustaw (tzw. Delikt konstytucyjny) cz?onek Rady Ministr?w zostaje poci?gni?ty do odpowiedzialno?ci przed Trybuna?em Stanu. Wniosek o poci?gni?cie do odpowiedzialno?ci konstytucyjnej mo?e zg?osi? Prezydent RP lub co najmniej 115 pos??w wi?kszo?ci? 3/5 ustawowej liczby pos??w. Wniosek sk?adany jest do Sejmu, a rozpatruje go Sejmowa Komisja Odpowiedzialno?ci Konstytucyjnej. Uchwa?? o poci?gni?ciu cz?onk?w Rady Ministr?w przed Trybuna? Stanu podejmuje Sejm wi?kszo?ci? 3/5 ustawowej liczby pos??w (ob. 276 g?os?w).

XIII. Dymisja
Podstaw? istnienia rz?du musi by? poparcie wi?kszo?ci w Sejmie, zar?wno w momencie tworzenia, jak i w okresie jego funkcjonowania. Brak tego poparcia zmusza rz?d do z?o?enia dymisji.

W zakresie regulowanym konstytucyjnie, Rada Ministr?w podaje si? do dymisji w 4 przypadkach:

1) Rezygnacji przez Rad? Ministr?w lub Prezesa Rady Ministr?w z dalszego pe?nienia funkcji,
2) Nieudzielenia przez Sejm wotum zaufania,
3) Odmowy udzielenia przez Sejm absolutorium,
4) Wyra?enia przez Sejm wotum nieufno?ci.

Prezes Rady Ministr?w sk?ada dymisj? Rady na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Sejmu. Prezydent RP , przyjmuj?c dymisj? RM, powierza jej dalsze sprawowanie obowi?zk?w do czasu powo?ania nowej Rady Ministr?w.
W przypadku rezygnacji Prezesa Rady Ministr?w Prezydent RP mo?e odm?wi? przyj?cia dymisji RM.


Wyk?ad przygotowano przy pomocy Encyklopedii Naukowej PWN a tak?e zbior?w pomocy naukowych wydawnictwa C.H. Beck.