Podstawa programowa magisterium. Wyk?ad V

[Carlos Lorenzo de Medici y Zep]

Wyk?ad V
Co to jest Ko?ci???

Mo?na wyr??ni? co najmniej trzy znaczenia terminu ko?ci??

• ko?ci?? – w chrze?cija?stwie budynek przeznaczony dla cel?w kultu
• Ko?ci?? – religijna organizacja wyznawc?w i ich duchowie?stwa
• Ko?ci?? – w teologii chrze?cija?skiej to wsp?lnota wiernych za?o?ona przez Jezusa Chrystusa

Na niniejszym wyk?adzie interesuje nas trzecie znaczenie.

Definicja

Ko?ci?? /(gr.) ekklesia - zgromadzenie obywatelskie/  w teologii chrze?cija?skiej jest to wsp?lnota ludzi ze wszystkich narod?w, zwo?anych przez Aposto??w, kt?rzy zostali pos?ani przez Jezusa Chrystusa, by utworzy? zgromadzenie wybranych, staj?cych si? wolnymi obywatelami Kr?lestwa niebieskiego. Wsp?lnota Ko?cio?a ma cztery zasadnicze cechy, sformu?owane w Nicejsko-konstantynopolita?skim wyznaniu wiary (381 r.): jedno??, ?wi?to??, powszechno?? i apostolsko??. Pierwszym zadaniem Ludu Bo?ego, jako wsp?lnoty /(gr.) koinonia/ wiary i sakrament?w poprzez chrzest, jest bycie sakramentem wewn?trznej jedno?ci ludzi z Bogiem oraz jedno?ci ca?ej ludzko?ci, kt?ra ma si? zrealizowa?. Tajemnic? Ko?cio?a zajmuje si? ga??? teologii - eklezjologia.

Kerygmatyczne pocz?tki Ko?cio?a

Powstanie Ko?cio?a wi??e si? z kerygmatem, g?oszonym po zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa przez Aposto??w - wybranych, uformowanych i pos?anych przez Niego. Kerygmat by? tym, co od pocz?tku tworzy?o zgromadzenie chrze?cijan, zwane po hebrajsku Qahal, po grecku ekklesia. Podobnie jak w staro?ytnych Atenach oficjalne zebranie obywateli, zwane ekklesia, by?o zwo?ywane w imieniu uprawnionych w?adz miasta przez herold?w zwanych kerykes, tak te? dzia?o si? w ?wi?tym mie?cie Jerozolimie. Lud Izraela stanowi? Qahal - zgromadzenie. W Nowym Testamencie Aposto?owie okre?lali si? za herold?w kr?la Izraela, kt?rych zadaniem by?o poprzez S?owo Jezusa zbieranie po ca?ym ?wiecie nowych wybranych Boga i wyja?nianie, nauczanie tego S?owa.
Poprzednikiem takiego g?oszenia by?o w Starym Testamencie odczytywanie Prawa na zgromadzeniu zwanym qahal. W Biblii s? trzy przyk?ady takiego ?wi?tego zgromadzenia Izraela: zgromadzenie pod Synajem opisane w Ksi?dze Wyj?cia rozdz. 19; Zgromadzenie odnowienia przymierza synajskiego, opisane w 2-ej Ksi?dze Kr?lewskiej 23, 1-2 oraz zgromadzenie po powrocie z niewoli babilo?skiej opisane w Ksi?dze Nehemiasza rozdz. 8 oraz 13,1. To znaczenie qahal kontynuowa? Ko?ci?? chrze?cija?ski od samego pocz?tku, owocem g?oszenia-kerygmatu Aposto??w by?o zgromadzenie wiernych, kt?rzy trwali w ich nauce:

Przymioty Ko?cio?a

1. Jeden

Przymiot ten oznacza, ?e Chrystus za?o?y? jeden Ko?ci??. Ko?cio?y lokalne uobecniaj? w danym miejscu jedn? wsp?lnot? Ko?cio?a, kt?rej g?ow? jest Chrystus.
Katolickie rozumienie tego przymiotu precyzuje og?oszony w 2000 r. przez ?wczesnego prefekta Kongregacji Nauki Wiary, kardyna?a J?zefa Ratzingera i zatwierdzony przez papie?a Jana Paw?a II dokument deklaracja Dominus Iesus.
Deklaracja w p. 17 wyja?nia wyra?enie Konstytucji Soborowej Lumen gentium, ?e jeden Ko?ci?? «subsistit in» (trwa) w Ko?ciele katolickim oraz u?ci?la status eklezjalny prawos?awia oraz protestantyzmu.
Deklaracja spotka?a si? z wieloma sprzecznymi reakcjami, np. ?wczesny prawos?awny metropolita smole?ski i kaliningradzki, a obecny patriarcha moskiewski i ca?ej Rusi Cyryl powiedzia? w wywiadzie, ?e deklaracja jest uczciwym dokumentem, lepszym ni? tzw. "ko?cielna dyplomacja". Pokazuje jak blisko jeste?my, albo, przeciwnie, jak jeste?my podzieleni.
Stanowisko prawos?awia na temat Ko?cio?a jest prawie identyczne z katolickim, z wyj?tkiem rozumienia roli biskupa Rzymu. Uzgodnienie stanowisk wobec prymatu Piotrowego jest przedmiotem kolejnych sesji Mi?dzynarodowej Komisji Wsp?lnej do spraw Dialogu Teologicznego mi?dzy Ko?cio?em rzymskokatolickim a Ko?cio?em prawos?awnym.
Przewodnicz?cy Wsp?lnoty Protestanckich Ko?cio??w w Europie, nie zgadzaj?c si? z deklaracj? co do definicji Ko?cio?a, stwierdzi? r?wnocze?nie, ?e dokument mo?e prowadzi? do wi?kszej jasno?ci w dialogu ekumenicznym].
W teologii protestanckiej (ewangelickiej i ewangelicznej) jeden Ko?ci?? jest pojmowany jako duchowa wsp?lnota wierz?cych z r??nych ko?cio??w chrze?cija?skich (denominacji).

2. ?wi?ty

Jako wsp?lnota mistyczna jest doskona?ym Mistycznym Cia?em Chrystusa, Ludem Bo?ym (co nie oznacza ?wi?to?ci wszystkich cz?onk?w Ko?cio?a ani kap?an?w), w kt?rym dzia?a Duch ?wi?ty. Z przymiotem tym wi??e si? Obcowanie ?wi?tych (?ac. communio sanctorum).

3. Powszechny

Ko?ci?? jest sakramentem zbawienia ca?ej ludzko?ci i obejmuje tym dzia?aniem wszystkich ludzi niezale?nie od p?ci, stanu, maj?tku, narodowo?ci oraz od pope?nionych grzech?w. Ko?ci?? czerpie ten przymiot z faktu, ?e jest Cia?em Chrystusa, jedynego po?rednika zbawienia.
Refleksj? teologiczn? na temat powszechno?ci Ojcowie Ko?cio?a budowali na danych Pisma ?wi?tego Nowego Testamentu. Odczytywali w nim nast?puj?ce obrazy Ko?cio?a: lud, cia?o, ?wi?tynia, dom, oblubienica-ma??onka, stado, winnica, kr?lestwo, pole i sie?. Odczytywali te? figuralnie Stary Testament, dostrzegaj?c w nim zapowiedzi Ko?cio?a.
Ko?ci?? by? dla nich rzeczywisto?ci? eschatologiczn?, przynosz?c? zbawienie i ?ycie wieczne, kt?ra realizuje si? poprzez:

• moc Ducha ?wi?tego i Eucharysti?
• duchowe macierzy?stwo ca?ej wsp?lnoty Ko?cio?a poprzez wiar?, mi?o??, modlitw?, pokut? i ?wiadectwo
• mi?osierdzie, pok?j i zgod? mi?dzy ko?cio?ami lokalnymi
• kolegialno?? biskup?w
• pos?ug? jedno?ci Biskupa Rzymu jako stra?nika komunii mi?o?ci Ko?cio?a powszechnego

W tym okresie pojawi?y si? te? wa?ne eklezjologiczne prawdy. Ireneusz z Lyonu (ok. 140-202) naucza? o naturze apostolskiej Ko?cio?a, realizowanej w sukcesji apostolskiej; Cyprian z Kartaginy (zm. 258) o episkopacie; Augustyn z Hippony naucza? o katolicko?ci (powszechno??), o wa?no?ci obrz?d?w sakramentalnych niezale?nie od osobistej ?wi?to?ci szafarza, o trwa?ym skutku sakramentu w duszy wierz?cego zwanym charakterem sakramentalnym.
Ju? w okresie mi?dzy III i V wiekiem papie?e, w?r?d nich Leon Wielki, potwierdzali sw? rol? jako biskupa ca?ego Ko?cio?a oraz sw?j unikalny autorytet odno?nie magisterium i jurysdykcji.
W Ko?ciele katolickim odpowiednikiem ko?cio?a lokalnego jest diecezja, gdzie biskup jest widzialnym ?r?d?em i fundamentem jedno?ci w swoim ko?ciele partykularnym i podziela te? trosk? o wszystkie ko?cio?y, gdy? Ko?ci?? powszechny jako Mistyczne Cia?o Chrystusa jest «cia?em ko?cio??w». S?siaduj?ce ko?cio?y lokalne, powi?zane ze sob? np. poprzez kultur?, tworz? prowincje ko?cielne, patriarchaty lub regiony. Biskupi spotykaj? si? na synodach lub soborach prowincjalnych. Cia?em, kt?re s?u?y jedno?ci biskup?w w tych wi?kszych skupiskach ko?cio??w lokalnych jest tzw. Konferencja Episkopatu.
Wsp?lnoty i denominacje protestanckie maj? r??ne rozumienie powszechno?ci Ko?cio?a. U podstaw eklezjologii protestanckiej stoj? pisma reformator?w, Marcina Lutra i Kalwina. Odchodz?c od koncepcji Ko?cio?a hierarchicznego, w rozumieniu w?adzy widzialnej, odwo?ali si? do poj?cia Ko?cio?a niewidzialnego, kt?ry rozumieli jako Communio sanctorum (Spo?eczno?? ?wi?tych). Kalwin pisa? o tym w swym dziele Institutio religionis christianae (Strasburg, 1536 r.). Ale za Lutrem i Melanchtonem uznawa? on ziemsk? obecno?? tego Ko?cio?a, kt?r? za?wiadcza s?owo Bo?e. Wed?ug P. Tillicha, ko?ci?? powszechny jest zawsze aktualnie obecny w konkretnych wsp?lnotach ko?cio?a, dlatego mo?na m?wi? tak o historii ca?ego ko?cio?a, jak i o historii poszczeg?lnych ko?cio??w.

4. Apostolski

Przymiot ten oznacza, ?e Ko?ci?? funkcjonuje i naucza tak, jak za czas?w apostolskich. Wi??? si? z tym Sukcesja apostolska, tzn. o Ko?ciele apostolskim m?wi si? wtedy, gdy s? w nim biskupi diecezjalni, kt?rych ?wi?cenia pochodz? od kt?rego? z Aposto??w, oraz Tradycja Apostolska, czyli przechowywanie wiernie nauki Jezusa przekazanej aposto?om. Przymiot apostolsko?ci Ko?cio?a by? tak rozumiany na Soborze konstantynopolskim (381 r.) w czasach Ko?cio?a niepodzielonego.
Zgodnie z Katechizmem n. 857, w katolicyzmie rozumie si? przez to trzy elementy:

• zbudowany na "fundamencie Aposto??w" (Ef 2, 20; Ap 21, 14), pos?anych przez samego Chrystusa.
• zachowywanie i przekazywanie za pomoc? Ducha ?wi?tego (por. Dz 2, 42) apostolskiego depozytu wiary.
• jest nauczany, u?wi?cany i prowadzony przez nast?pc?w grona Dwunastu Aposto??w, czyli Kolegium Biskup?w i ich prezbiter?w w jedno?ci z nast?pc? Piotra Aposto?a, jako g?owy kolegium. Istotnym elementem apostolsko?ci jest wi?c pos?uga prymatu Piotrowego.

W prawos?awiu w pierwszym tysi?cleciu uznawa?o autorytet biskupa Rzymu jako nast?pcy ?w. Piotra. Po schizmie uzna?o, ?e papiestwo sprzeniewierzy?o si? tej roli.
Niekt?rzy prawos?awni teolodzy, jak P. Evdokimov t?umacz?, ?e ka?dy biskup ma w?adz? Piotrow? w swoim ko?ciele lokalnym, kt?ra polega na sprawowaniu Eucharystii. Cytuje on powiedzenie M. Kabasillasa (XIV w.): Piotr jest nauczycielem ?wiata, papie? jest biskupem Rzymu.
Protestantyzm odszed? od sukcesji apostolskiej, zaw??aj?c rozumienie przymiotu Apostolski do trwania w wierno?ci nauce aposto??w.